برطرف کردن التقای واکه‌ها در ترکی آذربایجانی

Abstract

این مقاله به بررسی راهکارهای واجی زبان ترکی آذربایجانی برای برطرف کردن التقای واکه­ها می­پردازد. از آنجا که زبان ترکی، جزء زبان­های پیوندی محسوب می­شود، در این زبان­ها، افزودن وندها به دنبال هم امری طبیعی است؛ بنابراین در حین افزودن وندهای مختلف به ستاک و همچنین افزودن پسوند­ها به دنبال هم و ایجاد واژه­های مرکب، ممکن است التقای واکه­ها صورت بگیرد. برای تحلیل این فرایند، داده­های متناسب از زبان ترکی آذربایجانی (گویش مشگین شهری) گردآوری شده است و در چارچوب رویکرد واج‌شناسی بهینگی مورد تحلیل قرار گرفته است. بررسی داده­ها نشان می­دهد که در این زبان برای برطرف کردن التقای واکه­ها، روش­های متفاوتی بر اساس شرایط واژی، واجی و معنایی بکار بسته می­شود. در فرایند واژه­سازی از نوع ترکیب، حذفV₁_،در حین افزودن پسوند متشکل از یک واج (یک واکه) به ستاک یا پسوند قبلی، فرایند درج همخوان میانجی، در حین افزودن پسوند متشکل از چند واج با واکۀ دارای مشخصۀ ]+افراشته[ حذف V₂(واکۀ پسوند) و در نهایت با افزودن پسوند متشکل از چند واج با واکۀ دارای مشخصۀ]-افراشته[ درج همخوان میانجی صورت می­گیرد. یافته­های این تحقیق نشان می­دهد که در این زبان جایگاه آغازۀ ستاک نسبت به پایانه برجسته محسوب می­شود. بنابراین حذف از جایگاه آغازه ستاک مجاز نیست و همچنین اگر پسوند متشکل از یک واج (یک واکه) باشد، برای حفظ ویژگی­های معنایی و دستوری حذف واکه پسوند صورت نمی­گیرد.