باز سازی انجیل زنده مانی بر پایه متن های ایرانی مانوی، یونانی، قبطی و اسلامی

Abstract

یکی از کتاب‎هایی که مانی خود به زبان مادری‎اش سُریانی به نگارش درآورده است، «انجیل زنده» (<em>Ewangelyōn zīndag</em>) نام دارد. نام این کتاب در روایت‎های ایرانی مانوی، چینی، یونانی، لاتین، قبطی و نوشته‎های اسلامی آمده است. در هر یک از این زبان‎ها نقل قول‎هایی از انجیل نیز می‎توان یافت که کاملترین آنها نقل قول‎های یونانی در دست‎نوشتة یونانی مانوی (CMC) است. پس از آن می‎توان نقل قول‎های قبطی مانوی (MSC) را نام برد. روایت‎های ایرانی مانوی شامل قطعه‎هایی به فارسـی میانه، پهلوانیگ و سغدی است. پس از این قطعه‎ها باید از قطعه‎ای چینی نام برد و سپس دو نقل قول کوتاه در ادبیات چینی مانوی. نام انجیل زنده اگرچه در نوشته‎های اسلامی آمده است، متأسفانه تنها چند نقل قول بسیار کوتاه از آن روایت شده که که از آن جمله می‎توان از روایتی که ابوریحان بیرونی بیان داشته، یاد کرد. هدف این مقاله ارائة طرحی کلی از «باب الف» <em>انجیل زنده</em> مانی است. از آن جا که انجیل مانی دارای 22 باب بوده است، می‎توان از باب‎های دیگر آن نیز نقل قول‎هایی هر چند کوتاه ذکر کرد. در واقع بخش اصلی این مقاله از ترجمه‎ای است به فارسی از تمام شواهد و نقل قول‎های انجیل زندة مانی در یک متن نسبتاَ یکپارچه.