مفهوم قربانی (یجنه/ یسنه) در هند و ایران باستان

Abstract

در روزگار باستان آیین قربانی ، در هند و ایران ، مهمترین آیین دینی تلقی می شد . در هند<br />آیین قربانی رفته رفته از آیینی ابتدایی به چنان نظام پیچیده ای بدل شد که در دوره ای برای<br />برگزاری آن حضور چندین دین یار ضروری بود و نظام تمام کائنات وابسته به این عمل<br />تصور می شد. شرح این آیین با جزئیات تمام در متونی موسوم به براهمنه ها نقل شده است .<br />براهمنه ها در واقع بازتاب دوره ای از حیات دین هندوست که در آن آیین گرایی محض<br />حکمفرما بود و د ین یاران هندو حاکمان مطلق جامعه بودند . در ایران باستان نیز این آیین از<br />رونق زیادی برخوردار بود و دین زردشتی رسمی بر برگزاری این آیین بسیار تأکید می کرد<br />که بازتاب آن در متن یسنه مشهود است . بررسی این دو سنت از وجود شباهت هایی قابل<br />توجه خبر می دهد: نخست اینکه این رسم ریشه در پیشینۀ مشترک هندو -ایرانیان دارد . در<br />ریگ ودا اگرچه به قربانی اشاره می شود اما تأکید بر عمل قربانی در دورۀ بعد (در<br />براهمنه ها) صورت می گیرد. از سوی دیگر در گاهان زردشت به نظر می رسد قربانی چندان<br />عمل خوشایندی نیست، اما در دورۀ بعد (در یسنه ) آیین محوری دین زردشتی محسوب<br />می شود. در هند این آیین به سبب باطن گرایی دوره های بعد افول کرد و در ایران نیز بر اثر<br />عوامل خارجی (ظهور اسلام) از رونق افتاد.