بررسی اثر کاربری های مختلف اراضی بر برخی خصوصیات شیمیایی خاک در منطقۀ جمال آباد شهرستان بافت.

Abstract

این تحقیق به منظور تعیین اثر تغییر کاربری اراضی بر خصوصیات شیمیایی خاک در منطقۀ جمال آباد شهرستان بافت استان کرمان انجام شد. برای این منظور 6 سایت با شرایط اکولوژیکی مشابه شامل مرتع قرق ده ساله (NG)، مرتع تحت چرای شدید (HG)، مرتع با گونۀ غالب شیرین بیان (<em>Glycyrrhiza</em> <em>glabra</em>) و تحت چرای متوسط (MG)، اراضی شخم­خورده جهت برداشت شیرین بیان (Gl T)، دیمزار گندم و جو (D) و دیمزار رها­شده به مدت پنج سال (F) جهت مطالعه انتخاب شدند. عمل نمونه­گیری خاک از عمق 15-0 و 30-15 سانتی­متری در سایت­های فوق در اواسط آبان با 6 تکرار از هر عمق برداشت شد و به آزمایشگاه جهت آنالیز خصوصیات شیمیایی خاک شامل کربن آلی خاک، نیتروژن کل، فسفر قابل­جذب، پتاسیم قابل­جذب، اسیدیته و هدایت الکتریکی خاک ارسال شد. نتایج نشان داد که تغییر کاربری اراضی مرتعی باعث کاهش معنی­دار متغیرهای کربن آلی، پتاسیم قابل­جذب، فسفر <br /> قابل­جذب و نیتروژن خاک با نرخی به ترتیب معادل 2/58، 21، 5/23 و 71 درصد در سایت دیمزار و 58، 19، 3/17 و 60 درصد در سایت اراضی شخم خورده جهت برداشت شیرین بیان نسبت به عرصه­های طبیعی شد. روند کاهشی 42 و 56 درصدی کربن آلی خاک به ترتیب در سایت چرای متعادل و سایت چرای سنگین درمقایسه با سایت قرق مشاهده شد. میزان پتاسیم قابل جذب سایت چرای متوسط و قرق در یک دسته و بیشترین میزان بود. نیتروژن خاک سایت تحت چرای متوسط و سنگین نسبت به قرق کاهشی به ترتیب به میزان 035/0 و 04/0 درصد داشت. فقط بین نوع کاربری قرق و اراضی شخم­خورده جهت برداشت شیرین بیان تفاوت معنی­داری از نظر اسیدیته خاک قابل مشاهده است. افزایش شوری خاک در سایت دیمزار (با نرخی معادل 165 درصد) و سایت چرای سنگین (140 درصد) در مقایسه با قرق مشاهده شد. با توجه کاهش به خصوصیات کیفی خاک در اثر تغییر کاربری و باقی ماندن این اثر حتی بعد از رها کردن اراضی دیمزار طبق نتایج این تحقیق، پیشنهاد می­شود برنامه­های پیشگیری از تصرف اراضی مرتعی، به حداقل رساندن واگذاری عرصه­های مرتعی، احیای دیمزارهای رها­شده با گونه­های کم­توقع مرتعی و بهبود بخشیدن به خصوصیات کیفی خاک در طرح­های بهره­برداری از گیاه دارویی شیرین بیان در سرلوحۀ امور دستگاه­های اجرایی ادارات منابع­طبیعی قرار گیرند.