سیری در کتاب «چمنستان» اثر آنندرام مخلص

Abstract

آنندرام (Anand Ram)، متخلّص‌‌‌‌به‌‌ «مخلص»، شاعر و نویسندۀ پارسی‌‌گوی‌‌ قرن دوازدهم هجری، در سیالکوت لاهور به‌‌ دنیا آمد. مخلص‌‌ در شاعری‌‌، از استاد خود بیدل دهلوی‌‌ پیروی‌‌ می‌‌کرد و از بهترین شاگردان‌‌ او بود. علاوه‌‌بر قریحۀ آنندرام‌‌ در شاعری‌‌، ذوق‌‌ نکته‌‌یابى‌‌ و نقّادی‌‌ وی‌‌ نیز شایستۀ توجه‌‌ است و سبک‌‌ نگارش‌‌ او در نثر هم به‌‌ متانت‌‌ و روانى‌‌ مشهور بوده‌‌‌‌است؛ به‌‌گونه‌‌ای که مخلص را یکی از بهترین نویسندگان آن روزگار خوانده‌‌اند. «چمنستان» یکی از آثار منثور آنندرام،‌‌ مجموعه‌‌ای‌‌ است‌‌ از لطیفه‌‌ها، کنایات‌‌ و نکات‌‌ ظریف‌‌، اشاراتى‌‌ بر احوال‌‌ بعضى‌‌ از معاصران و توصیفاتى‌‌ از درختان‌‌، گل‌‌ها و میوه‌‌ها که در چهار «چمن» و هر چمن در دو «گل‌‌دسته» ترتیب یافته و در سال 1159ﻫ.ق نگاشته شده‌‌است. این مقاله که به روش توصیفی نوشته شده، به‌‌دنبال پاسخ به این سؤال خواهد بود که چمنستان شامل چه مطالب، موضوعات و نکات برجسته‌‌ای بوده و نثر مخلص در این اثر چگونه است. در چمنستان با نکات و اشارات ارزشمند تاریخی، ادبی، اجتماعی و زبانی روبه‌‌رو می‌‌شویم که مطالعه و بررسی آن می‌‌تواند به شناخت بیشتر ویژگی‌‌های نثر نویسندگان هندی پارسی‌‌گوی آن دوره و نیز آگاهی از برخی اصطلاحات، آداب و رسوم و نکات تاریخی و ادبی کمک کند.