اصول و مبانی اخلاق پژوهش و پژوهشگری

Abstract

اصول اخلاقی در جوامع بشری تفاوت‌هایی با هم دارند. هر جامعه‌ای، اصول و مبانی خاص خود را دارد. جدا از فرهنگ-های حاکم بر جوامع، برخی از این اصول تقریباً جهان شمول‌اند و برخی دیگر منحصر به فرد هستند؛ اما در تمام جوامع انسانی رعایت می‌شوند. صداقت و امانت‌داری درحوزۀ پژوهش که حیطۀ وسیعی از علوم مختلف را در بر می‌گیرد، این سؤال را در ذهن آدمی متبادر می‌سازد که اخلاق پژوهش و پژوهشگری چه حد و مرزی دارد؟چگونه تبیین می‌شود؟ نادیده گرفتن حد و مرزهای اخلاق حرفه‌ای در بسیاری از کارهای پژوهشی یا در بسیاری از رفتار‌های محققان و پژوهشگران به چشم می-خورد که ممکن است گاه بدون تعمد و صرفاً به سبب بی‌اطلاعی از اخلاق پژوهشگری صورت پذیرد. اینکه اخلاق پژوهشگری چیست؟چه جنبه‌هایی را در بر می‌گیرد؟چگونه و از سوی چه مراجعی باید تدوین شود؟در کدام رشته‌های علوم از ضرورت بیشتری برخوردار است؟چگونه می‌توان آن را اشاعه داد؟ و همچنین مواردی چون کارکردهای پژوهشی، فلسفۀ اخلاق پژوهش، نقش اخلاق پژوهشی، ملاحظات اخلاقی پژوهش، رفتارهای اخلاقی پژوهشگر، اخلاقیات در جامعۀ اطلاعاتی، آسیب شناسی اخلاق پژوهشی، نقش و اهمیت اخلاق حرفه‌ای از جمله مسائلی هستند که قصد داریم در این مقاله به طور اجمال بدان‌ها بپردازیم.