تحلیل نقش عوامل طبیعی بر نفوذپذیری و امنیت مرز با تاکید بر مرزهای شرقی ایران با افغانستان

Abstract

مرزهای بین‌المللی خطوطی اعتباری و قراردادی هستند که اساساً با هدف تعیین حد خارجی سرزمین یک دولت ایجاد شده و از این رو مشخص‌کنندة محدودة حاکمیت دولت بر مردم و منابع تحت نفوذش هستند. اندیشمندان برای مرزهای بین‌المللی نقش و کارکردهای متفاوت سیاسی، نظامی، اقتصادی، اجتماعی قائل هستند، لیکن بیش‌تر صاحب‌نظران بر کارکرد دفاعی-امنیتی مرز تأکید کرده و معتقد هستند مهم‌ترین نقش مرز، ایجاد مانع و محدودیت در برابر حرکت انسان، کالا و تفکرات است. اهمیت کارکرد بازدارندگی و دفاعی مرز به این دلیل است که به طور عمده کشورهای همسایه به عنوان منبع تهدید محسوب شده و تلاش حکومت‌ها بر این است که مرزهای آنها جز در برخی گذرگاه‌های مجاز غیرقابل نفوذ باشد تا به این وسیله حاکمیت آنها بر سرزمین خود دچار خدشه نشده و امنیت کشور در ابعاد گوناگون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی آسیب نبیند. عوامل و متغیرهای مختلف جغرافیایی، اقتصادی، سیاسی، ژئوپلیتیکی، اجتماعی و فرهنگی بر نفوذپذیری مرز و افزایش تردد‌های غیرمجاز مرزی تأثیر دارند. ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی مرز و مناطق مرزی شامل توپوگرافی و وضعیت ناهمواری‌ها، وضعیت آب و هوا و شرایط اقلیمی، پوشش گیاهی، رودها و پیکره‌های آبی مشترک مرزی از جمله متغیرهایی هستند که بر نفوذپذیری مرزها اثر گذاشته و به تبع آن امنیت مرز و مناطق مرزی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این مقاله به بررسی نقش و تأثیر عوامل طبیعی(اقلیم، پوشش گیاهی، رودهای و دریاچه‌های مرزی و...) بر نفوذپذیری و امنیت مرزهای شرقی می‌پردازد.