جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات

Abstract

عدالت هدف مهم هر شریعت و هر حکومتی از جمله انقلاب اسلامی ایران است، اما مسأله‎ی مهم، شناخت مصادیق عدالت است. آیا بشر می‌تواند همه‎ی مصادیق عدالت مخصوصاً آ‎ن‎چه که به احکام شریعت برمی‌گردد، بشناسد؟ روش استنباط احکام، روشی است که در مواردی که قطع به حکم شرعی نداریم، ما را در رسیدن به حکم عادلانه نزدیک می‌کند و پیروی از آن برای ما در نزد پروردگار متعال حجت است. آیات و روایات فراوانی در مورد عدل و قسط و انصاف آمده است. آیا باید در تشخیص مصادیق این عناوین مانند سایر عناوین دیگر متون دینی به عرف و عقلا مراجعه کرد؟ تحلیل فقهای معظم در طول تاریخ فقه درباره­ی این مسأله چه بوده است؟ بسیاری از آیات و روایات، ظهور در اجرای مصادیق روشن عدالت و قسط دارد و برخی از آن‌ها در مورد مبنای عدالت توضیح داده‌اند که به علم و حق ارتباط دارد. بنابراین در مواردی می‌توان به تشخیص عرف و عقلا از مصادیق عدالت و قسط در استنباط حکم شرعی مراجعه کرد مصادیق آن را از روی اطمینان و یقین تشخیص دهند.