نقش تغییرات فرهنگی در تزلزل مشروعیت حکومت‌ها، مطالعه موردی سیره امام صادق(ع) در مقابل بنی‌عباس

Abstract

بسیاری از صاحب‌نظران، تغییرات سیاسی را پیامد تغییرات فرهنگی می‌دانند. درواقع مبنای بسیاری از بحران‌های مشروعیت نظام‌های سیاسی عمدتاً متأثر از تغییراتی هستند که در نظام ارزشی جامعه واقع می‌شود. پرسش اساسی بر سر چگونگی این تغییرات است؟ به‌عبارت‌دیگر مسئله این است که اساساً نسبت تغییرات فرهنگی و تغییرات سیاسی چگونه شکل می‌گیرد و چگونه در ارتباط با تغییرات فوق، تغییرات اجتماعی حادث می‌شوند؟ پرسشی که پاسخ آن در سیره امام صادق(ع) قابل تحلیل است. در پژوهش حاضر به روش کتابخانه‌ای با بررسی شرایط سیاسی حاکم بر عصر امام صادق(ع) و اقدامات حضرت در حوزه تغییرات فرهنگی و نقش آن در متزلزل کردن بنیان مشروعیت حکومت منصور دوانیقی پرداختیم. در این مقاله درمی‌یابیم که چگونه امام صادق(ع) به‌وسیله تغییر نگرش و ادراک عمومی جامعه نسبت به مسئله امامت و همچنین احیای فقه شیعه در کانون توجهات قرار گرفتند و این اقدامات چه تأثیری در فضای اجتماعی آن روز نسبت به مشروعیت حکومت منصور ایجاد کرد. این مطالعه تطبیقی به ما کمک خواهد کرد تصویر روشن‌تری نسبت به «چگونگی» ارتباط تغییرات فرهنگی و تغییرات سیاسی پیدا کنیم.