اثر آب زیر‌زمینی کم‌عمق و شور روی رشد و زیست‌توده برنج

Abstract

<strong>مشکل شوری خاک در برخی از شالیزارهای نواحی حاشیه دریای خزر به دلیل همجواری با دریا و قرارگیری در مناطق کم‌ارتفاع </strong><strong>با </strong><strong>سطح ایستابی کم‌عمق و شور به چشم می‌خورد. همچنین، با توجه به اینکه برنج یکی از مهم‌ترین گیاهان راهبردی برای اقتصاد کشور و مردم این منطقه محسوب می‌شود، بررسی امکان تولید برنج در حضور سطح ایستابی کم‌عمق و شور امری ضروری است. این پژوهش در سال 1396 در مرکز تحقیقات آب و هواشناسی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج-دانشگاه تهران در یک مدل فیزیکی (لایسیمتر بزرگ) انجام گرفت. پژوهش حاضر در لایسیمتر فلزی عایق تحت دو تیمار اصلی با سطح ایستابی کم‌عمق و غیرشور </strong><strong>(</strong><strong>FSG</strong><strong>) </strong><strong>و در حضور سطح ایستابی کم‌عمق و شور</strong><strong> (</strong><strong>SSG</strong><strong>)</strong><strong> به</strong><strong> انجام رسید. شوری آب آبیاری برابر </strong><strong>dS/m</strong><strong> 94/0</strong><strong>برای هر دو تیمار بوده و شوری آب زیرزمینی کم‌عمق در عمق 40 سانتی‌متری از سطح خاک</strong><strong> برای تیمار </strong><strong>SSG</strong><strong>به‌صورت تغذیه مصنوعی از پایین در </strong><strong>dS/m</strong><strong>20 تنظیم گردید. نتایج پروفیل شوری خاک در تیمار </strong><strong>SSG</strong><strong>حاکی از</strong><strong> اختلاط کم آب شور و شیرین در منطقه بینابینی (از زیر سخت لایه یعنی عمق 30 تا 40 سانتی‌متری از سطح خاک) و تاثیر ناچیز شوری بر منطقه ریشه بود. دلیل این امر وجود دائمی لایه آب در شالیزار و جریان رو به پایین آب می­باشد که می‌تواند از جریان رو به بالای آب شور و صعود مویینگی جلوگیری ‌کند. این مساله باعث شد تا عملکرد برنج تحت تاثیر قرار نگیرد و دچار افت نشود. نتایج حاصل از مقایسه میانگین پارامترهای عملکرد نیز همین امر را تصدیق می‌کند و نشان می‌دهد که شوری آب زیرزمینی کم‌عمق بر پارامترهای سطح برگ</strong><strong> (</strong><strong>LAI</strong><strong>)،</strong><strong> طول ریشه</strong><strong> (</strong><strong>RL</strong><strong>)،</strong><strong> ارتفاع بوته (</strong><strong>PL</strong><strong>)، پایداری غشا </strong><strong>(</strong><strong>MSI</strong><strong>) </strong><strong>و کلروفیل</strong><strong> (</strong><strong>SPAD</strong><strong>)، </strong><strong>محتوای آب نسبی </strong><strong>(</strong><strong>RWC</strong><strong>) </strong><strong>و زیست‌توده </strong><strong>(</strong><strong>BIO</strong><strong>) </strong><strong>در دو تیمار اثر قابل توجهی نداشته و باعث شده که اختلاف ناچیزی بین پارامترهای عملکرد حاصل شود. اختلاف پارامترهای عملکرد تیمار شاهد نسبت به شوری، از حدود 1% تا 12 % بوده است. ضمن اینکه عملکرد دانه و بیولوژیک در تیمار </strong><strong>SSG</strong><strong> نسبت به </strong><strong>FSG</strong><strong> به­ترتیب 2/3% و 5/4 % کاهش یافته است. بنابراین با توجه به آبشویی قابل‌توجه خاک بعد از کشت، کاهش ناچیز محصول و تحلیل حرکت آب و املاح در خاک، می‌توان تولید برنج را در این نوع اراضی مدنظر قرار داد. همچنین با </strong><strong>استفاده مفید و کارآمد از اراضی دارای مشکلات شوری آب زیرزمینی کم‌عمق می‌توان از فشار روی منابع آب و خاک متعارف کاست. </strong>