اثر کم‌آبیاری تنظیم‌شده و خشکی بخشی ریشه بر عملکرد، اجزای عملکرد و بهره‌وری آب برنج در روش جوی وپشته وکرتی

Abstract

<strong>با توجه به بروز بحران خشکسالی طی سالهای اخیر در سطح جهان، استفاده از روشهای کشت جایگزین که ضمن حفظ میزان عملکرد، موجب صرفه­جویی در مصرف آب ­شود، رو به افزایش است. لذا به­منظور ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد و میزان بهره‌وری آب در برنج هاشمی تحت رژیم­های مختلف­آبیاری و مقایسه آن با روش غرقاب، آزمایشی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در موسسه تحقیقات برنج کشور در مازندران طی دو سال زراعی 1394و 1395 انجام گردید. </strong><strong>تیمارها شامل دو روش کم­آبیاری تنظیم شده (آبیاری همه جویچه ها)</strong><strong> و خشکی بخشی ریشه(آبیاری یک در میان جویچه ها)، هر کدام با سه سطح تنش </strong><strong>خشکی10، 30، و 60 کیلوپاسکال (</strong><strong>RDI₁₀</strong><strong>، </strong><strong>PRD₁₀</strong><strong>، </strong><strong>RDI₃₀</strong><strong>، </strong><strong>PRD₃₀</strong><strong>،</strong><strong>RDI₆₀ </strong><strong> </strong><strong>و </strong><strong>PRD₆₀</strong><strong>)</strong><strong> در کشت جوی­و پشته و تیمارآبیاری کرتی با مدیریت غرقاب دایم در زمین گلخراب به روش سنتی به­عنوان تیمار شاهد</strong><strong>(</strong><strong>FI)</strong><strong>و در سه تکرار انتخاب گردید.</strong><strong> در هر تیمار میزان عملکرد، ارتفاع بوته، تعداد پنجه، طول خوشه، تعداد دانه پر، وزن هزار دانه، آب مصرفی و میزان بهره­وری آب بر اساس میزان محصول تولید شده در ازای حجم آب مصرف شده(</strong><strong>kg/m³</strong><strong>) اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد که عملکرد دانه، ارتفاع بوته، طول خوشه، تعداد دانه پر، وزن هزار دانه، آب مصرفی و میزان بهره‌وری در تیمارهای مختلف اختلاف معنی­دار از لحاظ آماری داشته است. طبق نتایج این آزمایش، اگرچه بیشترین عملکرد در تیمار غرقاب دائم آبیاری بدست آمد، اما کاهش عملکرد در تیمارهای با تنش جزیی (</strong><strong>RDI₁₀</strong><strong> و</strong><strong>PRD₁₀</strong><strong>₎</strong><strong>ناچیز می‌باشد، همچنین استفاده از روش خشکی </strong><strong>بخشی</strong><strong> ریشه</strong><strong>(PRD)</strong><strong>موجب کاهش چشمگیر مصرف آب و افزایش بهره‌وری می­شود، به­طوری­که تیمار</strong><strong>PRD₁₀</strong><strong>موجب 32درصد صرفه­جویی در مصرف آب نسبت به تیمار شاهد </strong><strong>شده و بیشترین میزان بهره­وری آب براساس شاخص</strong><strong>CPD</strong><strong>در تیمار</strong><strong>PRD₃₀</strong><strong> به‌مقدار724/0کیلوگرم شلتوک بر مترمکعب آب مصرفی محاسبه گردید. براساس نتایج، اعمال خشکی </strong><strong>بخشی</strong><strong> ریشه در مقایسه با کم­آبیاری تنظیم‌شده با تنش مشابه ضمن اینکه مصرف آب کمتری داشت، عملکرد و بهره‌وری آب بالاتری را نشان می­داد، به­طوریکه متوسط مصرف آب تیمار</strong><strong>PRD₁₀</strong><strong> در دو سال نسبت به تیمار</strong><strong>RDI₁₀</strong><strong>حدود 15درصد کاهش داشت درحالی‌که عملکرد آن بیش از یک درصد و بهره‌وری آن بیش از 18درصد(متوسط دو سال) بیشتر بود.</strong>