بررسی تطبیقی کهن‌الگوی جاودانگی در دو داستان «آلسست» اثر اوریپید و «دومرول دیوانه‌سر» به روایت دَدَه قورقود

Abstract

داستان­های بسیاری براساس کهن­الگوی ازلی جاودانگی به­وجود آمده که یا به‌صورت سینه‌به‌سینه یا به‌شکل ادبیات مکتوب به­دست ما رسیده­اند. نمایش‌نامة «آلسست»اثر اوریپید و افسانة «دومرول دیوانه­سر»به روایت<em> دَدَه قورقود</em>، نمونه­ای از این آثار هستند که به‌­رغم تفاوت‌های فرهنگی و زمان و مکان خلق اثر، از نظر روایت و مضمون مشابهت­ دارند. سؤال پژوهش آن است که این شباهت و تفاوت در چه سطوحی از روایت آشکار می­شود و دو داستان چگونه و در چه جنبه­هایی قابل تطبیق­اند. پژوهش حاضر مبتنی بر روش توصیفی ـ تحلیلی و شیوة گردآوری اطلاعات کتابخانه­ای بوده است. یافته­های تحقیق نشان می­دهد به‌رغم شباهت موضوعی در دو داستان و شباهت پایان­ها، روند روایت در آن­ها متفاوت است. در داستان «آلسست»، رویدادها مبتنی بر پیش­داستان­اند و وحدت­های ارسطویی در آن رعایت شده است. نمایش‌نامه با وصیت آلسست آغاز می­شود و با تلاش هراکلس در بازگرداندن او به‌پایان می­رسد. اما در «دومرول دیونه‌سر» کل ماجراها در روندی خطی روایت شده و پیش‌داستانی که به وقایع ارتباط داشته باشد، وجود ندارد. دومرول در ابتدای داستان پس از ماجرایی کوتاه، با مرگ روبه‌رو می­شود و در ادامه تلاش می­کند از آن برهد. سپس همسرش حاضر به فداکاری می­شود (اتفاقی که شبیه به آن در «آلسست» در پیش‌داستان رخ داده) و در پایان نیز با التماس خود دومرول هر دو از مرگ می­رهند. این تطابق نشان می­دهد که موضوعی واحد در دو داستان با عناصر مشابه، در دو فرهنگ متفاوت، اجزا و عملکردهای متفاوت می‌یابند.