وظایف و اختیارات وکیل در مرحله تحقیقات پلیسی در حقوق کیفری ایران و اسناد اروپایی حقوق بشر

Abstract

زمینه و هدف:یکی از حقوق بنیادین اشخاصِ تحت تعقیب و محاکمه که می‌تواند عادلانه بودن دادرسی را تضمین کند، حق دسترسی به وکیل است که باید از همان آغاز فرآیند کیفری تأمین شود. این حق در اسناد، مقررات و رویه­های بین‌المللی متضمن الزاماتی است که عدم رعایت هریک از آن‌ها از موجبات لطمه به‌حقوق دفاعی متهم و باعث نقض حکم صادره و نیز محکومیت دولت‌ها به نقض حقوق بشر می‌شود. ازآنجاکه طرفین دعوا غالباً از حقوق قانونی خود در فرایند رسیدگی کیفری مطلع نیستند و نمی‌توانند ادعاهای خود را به نحوی شایسته به سمع مقام قضایی برسانند، قانون‌گذار حق داشتن وکیل را برای طرفین دعوا به رسمیت شناخته است. ازجمله اهداف پژوهش حاضر: 1- تبیین وضعیت فعلی مداخلات وکیل در مرحله تحت نظر به‌منظور حفظ و رعایت حقوق دفاعی متهم 2- ارایه راهکارهایی برای بهبود رعایت استانداردهای دادرسی است. لازم به ذکر است تمامی این اهداف براساس مطالعه تطبیقی با رویه دادگاه اروپایی حقوق بشر خواهد بود. روش‌شناسی: پژوهش حاضر به روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه­ای انجام‌شده است. نتایج و یافته‌ها: قانون آیین دادرسی کیفری، اصل را برداشتن وکیل برای متهم قرار داده و با این گام مثبت در جهت احقاق حقوق دفاعی طرفین، دادرسی را به سیستم اتهامی نزدیک‌تر کرده است. ازجمله اقدامات مثبت در این حوزه، پیش‌بینی حضور وکیل در مرحله تحت­نظر و تکلیف ضابطین به تفهیم این حق به متهم و بزه دیده است؛ اما باوجود پیش‌بینی حضور وکیل در مرحله تحت­نظر، سخنی از الزامات این حضور ازجمله مداخله وکیل در بازجویی‌ها، مطالعه پرونده تحقیقاتی، پیشگیری از طرح سؤالات تلقینی و... به میان نیاورده و عملاً بر این حضور فایده­ی چندانی مترتب نیست.