پیوند دادرسی عادلانه و پیشگیری از جرم (با تأکید بر تحقیقات پلیسی)

Abstract

زمینه و هدف: جرم پدیده‌ای مخالف هنجارهای اجتماعی است که قدمت آن به‌اندازه عمر بشر است. نمی‌توان دوره‌ای از تاریخ را پیدا نمود که در آن جرم و جنایتی نبوده باشد. چنان‌که تاکنون ادعای جامعه عاری از هرگونه خطا و پدیده مجرمانه را هیچ‌کس نتوانسته جامه عمل بپوشاند. در این میان دانش جرم‌شناسی که حدود 150 سال از تولد آن می‌گذرد، با بهره جستن از علوم مختلف در پی علت‌شناسی جرایم، پیشگیری از آن و کاهش آمار جنایی برآمده است. بر همین مدار، یکی از آورده‌های حقوق بشری که ارتباط نزدیکی با بحث پیشگیری از جرم دارد، اصول دادرسی عادلانه است. روش تحقیق: این پژوهش از نوع کاربردی و با استفاده از روش توصیفی تحلیلی انجام‌ شده است. یافته‌ها: اصول دادرسی عادلانه را می‌توان نقطه پیوند میان آیین دادرسی کیفری، حقوق بشر و جرم‌شناسی قلمداد نمود. اصل برائت، برابری سلاح‌ها، علنی بودن رسیدگی، تسریع دادرسی و رسیدگی بی‌طرفانه، ضمن پاسداشت حقوق دفاعی متهم، سهم انکارناپذیر در سیاست جنایی پیشگیرانه دارند. این پیشگیری‌ها، حوزه‌های متنوع و سطوح مختلفی، از پیشگیری کیفری گرفته تا پیشگیری اجتماعی و از پیشگیری سطح اول تا سطح سوم را دربرمی‌گیرد. نتایج: مقامات قانون‌گذاری، قضایی و انتظامی باید در راستای هرچه عادلانه‌تر شدن دادرسی گام بردارند. هدفی که دستیابی به آن، با قانون‌گذاری صحیح، ایجاد سازوکارهای لازم و رفتار منطبق باکرامت انسانی کارگزاران دستگاه عدالت کیفری نسبت به اطراف دعوا، دور از دسترس نخواهد بود. به‌کارگیری نیروی انسانی کارآزموده و چابک، مزین به اخلاق حرفه‌ای و اسلامی و آگاه به علم حقوق و جرم‌شناسی، در این مورد بسیار راهگشا خواهد بود.