نقش عوامل جغرافیایی بر درک مسائل امنیتی و مأموریت‌های ناجا

Abstract

عوامل جغرافیایی از دیرباز به عنوان یک عنصر مهم و تأثیرگذار در سیاست کشورها مطرح بوده است و در ادامۀ همین توجه و تمرکز بر عنصر جغرافیا، اندیشه‌های ژئوپولیتیک، شکل یافته است. عوامل جغرافیایی به همان میزان که در شکل‌گیری سیاست و مقوله سیاست‌گذاری در مفهوم کلان آن مؤثر هستند، بر امنیت و سیاست‌گذاری‌های امنیتی نیز تأثیر می‌گذارند؛ یعنی در عرصه روابط بین‏الملل، بازیگران سیاسی از آزادی تام برخوردار نبوده و به ‌شدت متأثر از عوامل جغرافیایی هستند و از این ‌رو، در تصمیم‏گیری‏ها محدودیت دارند. امروزه جغرافیای نوین، آن بخش از این علم است که در طرح‌های امنیتی- عمرانی برنامه‌های توسعه، به صورت فعال نقش داشته و به ‌نوعی جایگاه اصلی خود را در مباحث امنیتی بیش از پیش پیدا کرده است. شناخت روابط انسان و محیط به عنوان یک بخش بسیار مؤثر در مقابل تهدیدهای بشری به ‌حساب می‌آید. در این زمینه رویارویی انسان با محیط اطرافش از حیث مباحث امنیتی بخش قابل ‌توجه آن است. در این پژوهش سعی شده است که به بررسی عوامل جغرافیایی مؤثر بر امنیت یک کشور به عنوان یک واحد جغرافیایی سیاسی پرداخته شود. به همین منظور با در نظر گرفتن ژئوپولیتیک به عنوان یک مفهوم کلان، به تمایز این مفهوم با مفهوم جغرافیای سیاسی اشاره‌کرده و عوامل مؤثر در ژئوپولیتیک و اندیشه‌های ژئوپولیتیکی مورد بررسی قرارگرفته است. در پژوهش حاضر، به مفهوم امنیت جغرافیایی که بیشتر مورد توجه دستگاه-های امنیتی و انتظامی است پرداخته و بر عواملی چون موقعیت، شکل، وسعت و مشخصات ظاهری که در امنیت داخلی و ملی کشور مؤثر هستند، تأکید می‌شود. این پژوهش از نظر نوع کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی–کتابخانه‌ای بوده، روش گردآوری مطالب با استفاده از کتب، مقالات و گزارش‌های پژوهشی می‌باشد. از یافته‌های این تحقیق می‌توان دریافت که بدون توجه به کلیه عوامل زیست‏محیطی، اعم از انسانی و غیرانسانی، ملموس و غیرملموس، محیط سیاسی بین‏المللی را به‌طور کامل نمی‏توان شناخت. ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳﻦ ﻧﻴﺮﻭﻱ ﺍﻧﺘﻈﺎﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺿﻤﻦ ﺗﻮﺟﻪ ﺩﻗﻴﻖ ﺑﻪ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺟﻐﺮﺍﻓﻴﺎﻳﻲ، ﺭﺍﻫﺒﺮﺩﻫﺎ ﻭ ﺭﺍﻫﻜﺎﺭﻫﺎﻱ ﺗﺪﻭﻳﻦ سیاست‌گذاری‌ها ﻭ ﺍﺟﺮﺍﻱ مأموریت‌های ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺑﻬﺒﻮﺩ ﻭ ﺍﺭﺗﻘﺎء ﺩﻫﺪ.