ابعاد عملکرد خانواده و هویت اجتماعی؛ نقش واسطه‌ای گرایش به برنامه‌های ماهواره

Abstract

هویت اجتماعی در نوجوانی به دلیل تکوین هویت مستقل در این مرحله از زندگی، نسبت به سایر دورههای رشدی، حایز اهمیت بیشتری است. شناخت هویت اجتماعی، تلاشی است برای تحلیل الگوهای تکرارپذیر، کنشها و نگرشهای اجتماعی. از طرفی، اتصال و انسجام فرهنگ و نظم اجتماعی یا به عبارتی سازمان بخشیدن به نظم اجتماعی، به عهدهی نهاد خانواده است. از این رو، عملکرد صحیح خانواده، پایهی دستیابی به پرورش انگیزهها و رفتارهایی است که بر اساس آنها، نوجوان خود را در قبال وظایف و مسوولیتهای مربوط به عضو جامعه بودن، پاسخگو میداند. این در حالی است که امروزه با مسالهی انکارنشدنی گسترش روزافزون تمایل به استفاده از ماهواره در جهان و از جمله کشور ما، روبهرو هستیم که به نظر میرسد الگوها و ارزشهایی که از سوی این رسانهها اشاعه میگردد، به تغییرات عمدهای در ارزشها و نگرش‌ها، همچنین در شیوهی زندگی، ارتباطات و تعاملات خانوادهها منجر شده است که این خود، تغییرات هویتی را به دنبال داشتهاست. هدف از این مطالعه، تبیین نقش واسطهگری تماشای برنامههای ماهواره در رابطهی بین ابعاد عملکرد خانواده و هویت اجتماعی است. به منظورتبیین مساله و تعیین چارچوب نظری، از دیدگاههای جامعهشناسی مربوط به تاثیر رسانهها، از قبیل نظریه‌ی کاشت و نظریهی الگوبرداری، استفاده شد. روش پژوهش حاضر، توصیفی از نوع همبستگی و جامعهی آماری، شامل کلیهی دانشآموزان مقطع متوسطهی شهر بیضا بود. در این مطالعه، 180دانشآموز، (100 دختر) و (80 پسر) سال دوم مقطع متوسطهی شهرستان بیضا، در سال تحصیلی 95-94، شرکت داشتند که به روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای - تصادفی انتخاب شده بودند. برای اندازهگیری متغیرهای پژوهش پرسشنامهی محققساخته، ابزار سنجش خانواده مک مسترFAD و پرسشنامهی هویت اجتماعی، مورد استفاده قرار گرفت. برای تحلیل دادهها، از روش آماری تحلیل مسیر (روش مراحل بارون و کنی) استفاده شد. نتایج ضریب همبستگی، حاکی از رابطهی ابعاد عملکرد خانواده و تمایل به تماشای ماهواره با هویت اجتماعی بود. همچنین نتایج حاصل از ضریب رگرسیون نشان داد ابعاد عملکرد خانواده قادر به پیشبینی هویت اجتماعی است و در آخر، پس از تجزیه و تحلیل دادهها و بررسی تحلیل مسیر به دست آمده ،معلوم شد که گرایش به استفاده از ماهواره، میان ابعاد عملکرد خانواده و هویت اجتماعی، نقش واسطهای دارد. یافتهها با توجه به پژوهشهای پیشین، به بحث گذاشته و پیشنهادهایی به منظور پژوهش بیشتر در این زمینه، مطرح شد.