بررسی عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش گونه های گیاهی در مراتع جنوب شرقی سبلان

Abstract

تغییرات ویژگی­های محیطی یکی از مهم­ترین عواملی است که تغییرات مکانی پوشش گیاهی را کنترل می­کند، بنابراین آگاهی از نحوه پراکندگی تغییرات عوامل محیطی و گیاهان در بین جوامع گیاهی مختلف برای دست­یابی به مدیریت بهتر و بررسی روند تغییرات ضروری است. بدین منظور رویشگاه­های مرتعی در محدوده حوزه آبخیز بالخلی­چای شهرستان اردبیل انتخاب شد. نمونه­برداری با انتخاب 45 رویشگاه و در داخل هر رویشگاه­ 3 پلات بزرگ 10 مترمربعی با فاصله 40 متر از همدیگر و در طول ترانسکت 120 متری گونه­های انتشار یافته ثبت شد. از داخل پلات وسطی از دو عمق 15-0 و 30-15 سانتی­متری نمونه­برداری خاک انجام و پارامترهای خاکی در آزمایشگاه تعیین و سایر اطلاعات از نقشه­های ارتفاع، شیب، جهات جغرافیایی، همباران وهمدما برای مکان­های نمونه­برداری استخراج و بر اساس سه طبقه ارتفاعی و بر مبنای بهره­برداری روستایی، روستایی-عشایری و عشایری طبقه­بندی شد. ابتدا با تجزیه واریانس اختلاف بین طبقات بررسی شد. گونه­های گیاهی شناسایی شده از نظر ارزش اکولوژیکی کم شونده، زیادشونده و مهاجم بودن طبقه­بندی شد. رج­بندی با توجه به­ گونه­های شناسایی شده و خصوصیات توپوگرافی، بارندگی، دما و پارامترهای خاکی به­روش آنالیز تطبیقی متعارف (DCA[1]، RDA[2]، CCA[3]) برای تعیین عوامل مؤثر در انتشار گونه­ها انجام شد. نتایج نشان داد که بجز pH عمق زیرین، پتاسیم، شن و رس در دو عمق و سیلت عمق سطحی خاک بقیه عوامل انتخاب شده در سه طبقه ارتفاعی باهم اختلاف معنی­داری (01/0P<) و (05/0P<) دارند، بنابراین انتظار می­رود این عوامل در گسترش پوشش گیاهی نقش مؤثری داشته باشند. از سطح 45 مکان 89 گونه گیاهی، متعلق به 53 جنس و 18 خانواده گیاهی شناسایی شد. چهار خانواده Asteraceae، Poaceae، Fabaceae و Lamiaceae غالب و از نظر ترکیب گیاهی نیز در هر سه طبقه غلبه با گونه­های مهاجم، که نشانگر تخریب این مراتع هستند، می­باشند. نتایج رج­بندی نشان داد به­ترتیب ارتفاع، جهت، درجه حرارت (حداقل، حداکثر و متوسط)، بارندگی و کربن آلی عمق اول و دوم از عوامل مهم در انتشار گونه­های گیاهی این مراتع می­باشند. از نتایج این تحقیق می­توان در مدیریت، احیاء و اصلاح اکوسیستم­های مرتعی جنوب شرقی سبلان و مناطق مشابه استفاده کرد.