اثر آتش‌سوزی بر تراکم و تنوع بانک بذر خاک (مطالعه موردی: مراتع حاجی‌قوشان گنبدکاووس)

Abstract

بانک بذر خاک به‌منظور مدیرت مرتع بدلیل بازبابی تنوع زیستی جوامع رویشگاهی پس از بروز شرایط نامطلوب و یا تخریب از اهمیت بسزایی برخوردار است. آتش‌سوزی توسط فعالیت‌های انسانی بر فرایندهای اکولوژیکی مربوط به بانک بذر خاک و ساختار جوامع رویشگاهی اثر می‌گذارد. این تحقیق در سال 1390 به‌منظور بررسی اثر آتش‌سوزی بر پوشش گیاهی مراتع حاجی قوشان در شمال شهرستان گنبد که در سال 1389 آتش‌سوزی شده، در دو منطقه شاهد و آتش‌سوزی شده انجام شد. نمونه‌برداری از بانک بذر خاک بر روی ترانسکت در طول شیب در دو عمق 0-5 سانتی‌متر و 5-10 سانتی‌متر به عمل آمد و با استفاده از روش کشت گلخانه‌ای، ترکیب گونه‌ای، تراکم بانک بذر خاک بررسی گردید. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که آتش‌سوزی باعث کاهش تنوع گونه‌ای در سطح منطقه گردیده است. اما میزان تراکم بانک بذر در عمق‌های مورد بررسی در دو منطقه تفاوت معنی‌داری با یکدیگر نداشته است. در منطقه شاهد گونه Poa bulbosa با 76/17 % و گونه Stellaria media با 69/12% جزء گیاهان غالب این منطقه محسوب می‌شوند. در منطقه آتش‌سوزی شده نیز Stellaria media با 44/18% و Poa bulbosa با 63/15 % در بانک بذر خاک غالب‌ترین گونه‌های تشکیل دهنده را تشکیل دادند. میانگین تراکم بذر در منطقه شاهد و در عمق اول 5/337 و در عمق دوم 96 بذر در متر مربع ثبت گردید. ولی میانگین تراکم بذر در منطقه آتش‌سوزی شده، در عمق اول خاک 5/282 و در عمق دوم 70 بذر در متر مربع ثبت گردید. بیشترین تراکم بذر در عمق اول خاک مشاهده گردید. نتایج بدست آمده از آنالیز غنا و تنوع بذری در دو منطقه شاهد و آتش‌سوزی نشان داد، میزان غنا و تنوع گونه‌ای منطقه شاهد نسبت به آتش‌سوزی بیشتر بوده، همچنین تنوع و غنای در عمق اول هر دو منطقه نسبت به عمق دوم بیشتر بوده است.