نقش فرایندهای آب‌شناختی در ایجاد آبکند مبتنی‌ بر روابط مساحت- شیب در مناطق خشک استان مرکزی

Abstract

فرسایش آبکندی، تهدیدی جدی در کمین جوامع بشری و محیط‌زیست است که با تمرکز جریان ایجاد می‌شود و متأثر از تغییرات پستی‌وبلندی، ویژگی‌های خاک و فعالیت‌های انسانی تشدید می‌یابد؛ ازاین‌رو در این پژوهش نوع فرایندهای آب‌شناختی مؤثر بر تشکیل آبکند در مناطق خشک استان مرکزی و در دو منطقه‌ی آبکندی رباط‌ترک و پیک‌زرندیه بررسی و آستانه‌ی مساحت-شیب در این دو منطقه تعیین شد. پس از برداشت مشخصات ریخت‌سنجی آبکندها، رابطه‌ی توانی مساحت- شیب برای آبکندها برقرار شد. نتایج نشان داد که در منطقه‌ی رباط‌ترک رابطه‌ی مساحت- شیب همبستگی زیادی دارد و توان b آن نیز منفی است. جریان سطحی همراه با تشدید فرسایشِ ناشی از عمل انحلال، در ایجاد آبکند این منطقه نقش داشت. در منطقه‌ی پیک‌زرندیه، همبستگی قوی در رابطه‌ی مساحت- شیب مشاهده نشد، ولی در تراز اطمینان 95% معنی‌دار بود. در این منطقه نیز تأثیر جریان سطحی و پدیده‌ی انحلال در تشکیل آبکند مشهود بود؛ ازاین‌رو افزون‌بر اهمیت اقلیم، با همگن‌سازی آبکندها براساس نوع کاربری می‌توان به مدل‌های بهتری دست‌یافت. به‌این‌ترتیب مقادیر واقعی‌تر از آستانه‌ی پستی‌وبلندی حاصل خواهد شد که شرایط محیطی منطقه را بهتر منعکس خواهد کرد.