معناشناسی تاریخی مفهوم «نوادر» و ابهام‌ زدایی از آن با بررسی موردی باب النوادر کتب اربعه

Abstract

<em>احصای 82 تن نوادرنویس در الفهرست و 272 تن در الذریعه؛ اوج رویکرد نوادرنویسی را در بازه­ زمانی قرن دوم تا چهارم هجری، به‌ویژه در حدیث نشان می­دهد. </em><em>مسأله­ این مقاله آن است بدانیم</em><em> مؤلفان مرادشان از نام­گذاری </em><strong><em>«</em></strong><em>نوا</em><em>در<strong>» </strong></em><em>چه بوده؛ که گاه، عنوان مستقل النوادر؛ و گاه بخشی از کتابشان را </em><strong><em>«</em></strong><em>باب النوادر» یا «باب النادر</em><strong><em>»</em></strong><em> می­نامیده­ اند. به همین منظور، با رویکرد معناشناسی تاریخی به تحلیل لغوی و اصطلاحی نوادر </em><em>پرداخته­؛ سپس با بررسی مصادیق نوادر کتب اربعه و ابهام‌زدایی از مفهوم نوادر</em><em>، </em><em>پرکاربردترین معانی نوادر کتب اربعه استخراج شده‌اند</em><em>. در معناشناسی تاریخی، به‌طور خاص واژه <strong>«</strong>نادر<strong>»</strong> از زمان امامان باقر و صادق(ع) در بحث تعارض دو روایت، کاربرد داشته است. در بررسی نوادر کتب اربعه نیز به چهارده مصداق رسیدیم. </em><em>پرکاربردترین مصادیق ابواب </em><em>«</em><em>النوادر و النادر</em><strong><em>»</em></strong><em> کافی و فقیه، زیادات یا مستدرک، احادیث متفرق ابواب یک کتاب همچون کتاب الصوم، نه یک باب خاص از کتاب الصوم؛ و احادیث شاذ به ­نظر ­رسید؛ که با ابواب </em><em>«</em><em>زیادات</em><strong><em>»</em></strong><em> طوسی</em><em>،</em><em> حداقل در معنای استدراک و احادیث متفرق</em><em>، </em><em>مشترکند؛ ولی تنها باب النوادر موجو</em><em>د در </em><em>ته</em><em>ذیبین </em><em>ظاهراً </em><em>بیشتر حاوی احادیث شاذ است. همچنین </em><em>از آنجا که </em><em>واژه </em><em>«</em><em>نوادر</em><strong><em>»</em></strong><em> معانی و مصا</em><em>دیق متعدد دارد</em><em>، </em><em>واژه­ای مبهم به شمار می ­آید که ابهام آن از نوع ابهام لغوی و چندمعنایی است و</em><em> اشتراک لفظی دارد</em><em>؛ لذا </em><em>نمی­توان به‌طور قطع ترجیح یک معنای خاص را برای آن مشخص کرد؛ نی</em><em>ز </em><em>نوادر </em><em>با گذر زمان، اتساع و تضییق معنا داشته است.</em>