نشانه‌شناسیِ هویت مکانی در سرزمین فلسطین «مثلثِ نمادینِ وطن، خانه و زن در شعرِ مقاومت»

Abstract

رابطه مقوله «هویت» با «مکان»، پیچیده، انضمامی و نمادین است. مکان، تنها حضورِ افراد، صرف­نظر از خصوصیات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی نیست، بلکه­ مملو از معانی نمادین، دل‌بستگی‌های عاطفی و احساساتی است که افراد درباره یک مجموعه مشخص دارند. بیانِ نمادین عواطفِ نسبت به پدیده‌های سیاسی در شرایط غیرعادی وجه بارزتری می‌یابد. مسألة اشغال فلسطین و مقاومت مردمی در برابر آن، یکی از اساسی‌ترین موضوعات در شعر فلسطین و اعراب است به گونه‌ای که مفاهیم کلیدی در اندیشه و بیان فلسطینیان حول محور «وطن» و «سرزمین» شکل گرفته است. از آنجا که یک مکان تنها در شرایطی می‌تواند نقش هویت‌ساز ایفا نماید که تبدیل به یک نشانه یا نماد شده باشد، هدف این نوشتار بررسی نشانه‌شناسانه اشعارِ یکی از مهم‌ترین شاعرانِ مقاومت فلسطینی، محمود درویش، است. نگارندگان پژوهش حاضر، بر این باورند که نه تنها مفهوم وطن، بلکه مفاهیم «خانه» و «زن» در اشعارِ شاعرانِ مقاومت جنبه‌ای نمادین یافته است؛ به گونه‌ای که می‌توان از یک «مثلث نمادین» در شعرِ مقاومت که دارای معنایی هم‌پوشان است، یاد کرد. نتایج حاصل از پژوهش نشانگر آن است که وجه غالب در شعرِ محمود درویش، بیانِ تلخ‌کامی‌های ناشی از سرزمینِ به یغما رفته­است که هویت مکانی فلسطینیان را مخدوش ساخته­است.