ارزیابی عملکرد سیستم‌های زه‌کشی با استفاده از نقشه‌برداری رقومی شوری خاک

Abstract

به‌منظور ارزیابی عملکرد سیستم زه‌کشی در اراضی تجهیز و نوسازی شده تنورلاهور استان یزد و بر اساس روش‌ فرامکعب لاتین موقعیت 49 نقطه برای اخذ 147 نمونه خاک، 28 نمونه آب و 225 نقطه قرائت دستگاه هدایت‌گر الکترومغناطیس تعیین شد. مقادیر شوری و ترکیب یونی نمونه‌های آب و خاک در آزمایشگاه نیز برای درون‌یابی و تهیه نقشه تغییرات شوری خاک در منطقه ریشه تعیین شد. رابطه بین هدایت الکتریکی و هدایت الکترومغناطیسی قرائت شده توسط دستگاه در دو حالت افقی و عمودی با استفاده از روش‌های رگرسیون چندگانه بررسی شد. نتایج رگرسیون گام به گام نشان داد که در هر دو مورد تنها قرائت دستگاه در وضعیت افقی با میانگین شوری خاک دارای رابطه رگرسیونی معنی‌داری است. بر اساس نتایج ارزیابی شوری خاک تنها بر اساس نمونه‌گیری سنتی و تجزیه آزمایشگاهی نمی‌تواند تصویری واقعی از وضعیت شوری و عملکرد سیستم زه‌کشی ارایه نماید. در حالی‌‌که برآورد مقدار شوری خاک با استفاده از مقادیر هدایت الکتریکی ظاهری خاک، با وضعیت گیاه و عملکرد سیستم زه‌کشی رابطه بهتری نشان داد. بر این اساس، شوری خاک در قسمت‌های میانی پروژه کاملاً کنترل شده به‌نحوی که شوری خاک حتی به کمتر از شوری آب آبیاری نیز رسیده است، این در حالی است ‎که در حاشیه پروژه و جایی که وظیفه زه‌کشی بر عهده زهکش اصلی بوده، مقادیر شوری خاک زیاد است. از لحاظ شوری زهاب نیز در قسمت‌های پایاب افزایش تجمعی شوری مشاهده شد. تغییرات زمانی شوری زهاب در مقاطع مختلف شبکه زه‌کشی نشان می‌دهد که شوری زهاب در هر محل با زمان تقریباً ثابت است. شوری زهاب در جمع‌کننده‌ها (نقاط P1 و P2) در حدود 20 دسی‌زیمنس بر متر و در زه‌کش اصلی (نقطه P3) در حدود 33 دسی‌زیمنس بر متر باقی مانده است. این شرایط نشان می‌دهد که سیستم زه‌کشی به شرایط ماندگار یا شبه ماندگار نزدیک شده است.