ارزیابی توزیع افقی و عمودی فسفر در خاک زراعی اطراف ریشه گیاه ذرت به شیوه کودآبیاری در سیستم قطره‌ای تیپ

Abstract

فراهمی و استفاده کارآمدتر از فسفر به عنوان یکی از عناصر پرمصرف خاک در تولیدات زراعی، با استفاده از سیستم کودآبیاری مستلزم تعیین دقیق مقدار کاربرد و درک حرکت و توزیع فسفر در خاک اطراف گیاه می‌باشد. پژوهش حاضر به منظور دستیابی به اهداف ارزیابی توزیع فسفر محلول (SSP) و قابل استفاده (SAP) در خاک زراعی (آهکی) تحت کشت گیاه ذرت و خاک بدون گیاه، در دو دوره کودآبیاری در طول زمان‌های مختلف، در مزرعه موسسه تحقیقات خاک و آب (کرج) انجام شد. پس از آماده‌سازی زمین، کشت ذرت به‌صورت نواری و تک ردیفه با فواصل ردیف‌ها و گیاهان از یکدیگر به ترتیب 60 و 15 سانتی‌متر انجام شد. پس از تزریق کودآبیاری کود فسفره در هر دو دوره، نمونه‌بردرای از خاک بدون گیاه ذرت و خاک تحت کشت ذرت در فواصل 5 و 10 سانتی‌متر از محل تزریق به طور افقی و در هر فاصله از عمق‌های 5 - 0، 10 - 5، 15 - 10، 20 – 15 ، 30- 20 و 40 -30 سانتی‌متر با اوگر در در فواصل زمانی 4، 24، 98 و 960 ساعت با دو تکرار گیاه (دو بوته گیاه) انجام شد. سپس نمونه‌ها به منظور تجزیه شیمیایی به آزمایشگاه منتقل و برخی ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی نمونه‌های خاک (سه تکرار آزمایشگاهی) با روش‌های معمول اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد: کودآبیاری، عمق و زمان بر توزیعSSP و SAP به طور منظم و نامنظم تاثیر‌گذار می‌باشد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر ساده تیمار دوره کودآبیاری بر SSP و SAP تحت کشت ذرت در فاصله 5 و 10 سانتی‌متر از محل تزریق کود، تأثیر معنی‌‌داری (در سطوح آمـاری یـک درصد) داشت که حاکی از حرکت حدود 10 سانتی‌متری فسفر در این سیستم بود. با افزایش عمق، مقادیر میانگینSSP و SAP روند کاهشی را نشان داد. حداکثر میانگین غلظت در همه تیمارها در زمان 98 ساعت پس از تزریق کود مشاهده شد که نشان دهنده محدوه زمانی مناسب در فراهمی آسان فسفر می‌باشد. به طور کلی به دلیل خواص منحصر به فرد فسفر در خاک مانند حلالیت کم، تحرک کم و تثبیت زیاد توسط ماتریکس خاک و در دسترس بودن فسفر برای گیاهان، بهتر است کودهای فسفری به صورت محلول و در فاصله حدود 5 سانتی­متر گیاه زراعی و در تقسیط‌های بیشتری تزریق شود.