مسئولیت کیفری ناشی از مداخلات پزشکی ـ زیست‌شناختی در جنایات جنگی و موانع آن (با تأکید بر اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی)

Abstract

جنایات جنگی زیست‌شناختی (بیولوژیکی) ارتکاب‌یافته در طول مخاصمات مسلحانه، ازجمله سوء‌استفاده‌های متخصصان علوم زیستی و پزشکی در جهت پیروی از اهداف دولت متبوع برای پیروزی در جنگ یا دستیابی به پیشرفت‏‌های علمی و زیست­‌شناختی است. ارتکاب جنایات جنگی در قالب پزشکی و درمانی، این پرسش را مطرح می‌کند که به موجب اساسنامه دیوان کیفری بین‌‏المللی، مداخلات پزشکی و زیست‌شناختی کادر درمان در طول مخاصمات مسلحانه در چه شرایطی برای ایشان مسئولیت کیفری ایجاد می­کند و چه دفاعیاتی به‌عنوان موانع مسئولیت در محاکم بین­‌المللی کیفری قابل طرح است. در این راستا مقاله پیش رو تبیین می‌­نماید که علی‌رغم تصریح اساسنامه بر برخی از مصادیق جنایات جنگی به‌عنوان موارد نقض حق بر سلامت اشخاص مانند ایراد نقص جسمانی، آزمایش­های زیست‌شناختی خطرناک، عقیم‌سازی و حاملگی اجباری، سایر مداخلات پزشکی نیز به‌موازات پیشرفت دانش پزشکی و با توجه به اصول اساسی و عرف بین‌­الملل که منبع الهام‌بخش حقوق بین‌‏الملل محسوب می‏شوند، قابل مجازات هستند. در این صورت و با احراز مسئولیت کیفری مرتکبین، پذیرش دفاعیات آن‌ها و اثبات موانع مسئولیت کیفری با توجه به سطح علمی و دانش تخصصی پزشکان در نوع رفتار ارتکابی و التزام آن‌ها به رعایت اصول اخلاق پزشکی، گاه غیرممکن و گاه با دشواری بسیار همراه است.