مدل نیاز-حقوق در رویارویی با بزه‌دیدگی جنسی کودکان و نوجوانان (با رویکرد سیاست جنایی مشارکتی)

Abstract

امروزه موضوعات مربوط به حقوق کودک و نوجوان و لزوم توجه به آن‌، وسعت بیشتری یافته؛ به‌نوعی که احترام به حقوق آنان اندیشه‌ای اساسی در مساعدت همه‌جانبه در رشد فکری و سلامت روحی آن‌ها است. جوانان همواره آسیب‌پذیر‌ترین قشر جامعه هستند، بی‌شک نیازمند حمایت بیشتری در جهت حفظ کرامت، حقوق و مصالح خود از سوی والدین و نهادهای‌سیاست‌گذاری در مقابل کج‌روی‌های اجتماعی می‌باشند‌. درحالی‌که با تغییر مناسبات‌اجتماعی، نه‌تنها اشکال جدیدی از ناهنجاری‌ها پدید آمده، بلکه میزان رواج و مفهوم آن‌ها تغییر یافته است. این پژوهش واجد ویژگی‌هایی برای کاربست برنامه‌های‌عدالت‌ترمیمی در پرونده‌های‌خشونتِ‌جنسی در گفتمان قضایی ایران است که مبتنی بر یافته‌های تجربی به بحث گذاشته می‌شود. به‌گواهی مطالعات‌تجربی، تلاش گفتمان‌تقنینی در بستر سازوکارهای رسمی عدالت برای حمایت مؤثر از جوانان بزه‌دیدةجنسی به‌تنهایی کافی به مقصود نیست؛ ازآن‌جهت که نظام‌عدالت‌کیفری ظرفیت‌های محدودی برای تأمین نیازهای بزه‌دیدگان دارد، همین امر منجربه دگرگونی قابل فهمی در پاسخ به جرائم‌جنسی منطبق با مؤلفه‌ها ‌سیاست جنایی-مشارکتی ‌در بیشتر نظام‌های‌حقوقی شده است. نتیجۀ این پژوهش از نظر نوع،کیفی و روش،توصیفی‌ـ‌تحلیلی است، با به‌کارگیریِ رایج‌ترین ابزارهای‌گردآوری اطلاعات؛ تهیه و توزیع 100 پرسش‌نامه (میان مددکاران‌اجتماعی، خانواده‌های دارای فرزند زیر18سال و افراد زیر18سال) نشان می‌دهد رویکرد بزه‌دیده‌محور به منافع و مطالبات بزه‌دیدگان خشونت‌جنسی، همسو با اقتضائات عدالت‌ترمیمی است. با وجود اختلاف‌نظرهایی در نتایج، اما در مواردی (کمبود نیروی فعال در این حوزه، فقدان شکل‌گیری نهادهای خاص مقررشده در قانون) با یکدیگر هم‌نظر بودند که موجبات اجرایی نشدن عدالت‌ترمیمی را فراهم می‌آورند