ارزیابی پیش‌بینی‌ها در پروژه‌های زیرساختی ایران: کشف ردپای سوگیری خوش‌بینی

Abstract

مبنای بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها پیش‌بینی منطقی و واقع‌بینانه می‌باشد. توانایی پیش‌بینی فرد را قادر می‏سازد تا اقدامات خود را برای جلوگیری از آسیب‏های تصمیمات اشتباه آماده نماید. نگرش رفتاری ‌به انحرافات پیش‌بینی‌ها بخشی از پارادایم نوین در مقابل پارادایم قدیمی‌تر مدیریت پروژه است. سوگیری خوش‌بینی یکی از مستندترین خطاهای شناختی در توضیحات رفتاری عدم دقت می‌باشد. پژوهش حاضر با هدف شناخت ابعاد مختلف مدیریت پروژه‌های زیرساختی ایران متأثر از سوگیری خوش‌بینی، تجربیات 18 مدیر پروژه را با روش تحلیل مضمون بررسی نمود. مصاحبه‌ها با نرم‌افزار مکس‌کیودا نسخه 22.6 تجزیه و تحلیل شدند. شبکه مضامین به‌دست آمده با کمک ابزار نقشه کد نرم‌افزار بحث شد. این ابزار مضامین را از حیث تشابه و تفاوت با کمک روش مقیاس‌بندی چند بعدی کلاسیک در یک مدل فاصله اقلیدسی نمایش داد. توجیه‌پذیری، هزینه، زمان، ریسک، تغییرات، پذیرش محصول، روابط با ذی‌نفعان، مبانی برآورد، منابع، موفق خواندن، مؤلفه‌های دارای تأثیرپذیری از سوگیری خوش‌بینی بودند. از میان مؤلفه‌ها، زمان و هزینه دارای بیشترین شباهت از نظر هم‌رخدادی کدها بودند. چهار مؤلفه زمان، هزینه، توجیه‌پذیری و تغییرات هم‌زمان با سوگیری خوش‌بینی از تحریف راهبردی نیز متأثر شدند. برای بهبود دقت پیش‌بینی‌ها، افزایش توجه به مدیریت ریسک و بازنگری در متدولوژی شروع پروژه‌ها به‌عنوان راهبردهای کاهش اثرات مخرب این خطای شناختی پیشنهاد گردید.