بررسی اثرات آگاهی از فرونشست زمین بر گردشگری مسئولانه (نمونۀ موردی: محدوده شهر نیشابور)

Abstract

فرونشست سطح زمین، از جمله مخاطرات محیطی است که بشر در دهه‌های اخیر به­دلیل برداشت بی­رویه از منابع آب‌های زیرزمینی در بخش‌های آبرفتی با آن مواجه شده‌است. این پدیده همانند سایر مخاطرات (زلزله، خشکسالی، سیل، طوفان و لغزش و ...) از جمله موانع توسعة اقتصادی- اجتماعی و عمرانی به­شمار می‌رود. دشت نیشابور، از جمله مهم‌ترین دشت‌‌‌های استان خراسان‌ رضوی از نظر کشاورزی و تراکم جمعیتی است که با اقلیمی خشک و نیمه‌خشک در شمال‌ شرق ایران قرار دارد. این تحقیق به­منظور پایش میزان فرونشست رخ­داده در محدودة شهر نیشابور صورت­­گرفته و از تصاویر ماهواره­ای «Sentinel 1A» در بازة زمانی 5 ساله (2017 تا 2022) استفاده شده‌است. هدف اصلی تحقیق حاضر، بررسی اثرات آگاهی از فرونشست زمین بر گردشگری مسؤلانه در محدودة شهر نیشابور می­باشد. نتایج مطالعات حاصل از تداخل‌سنجی راداری نشان­داد که در طول بازه زمانی 5 ساله در منطقة مورد مطالعه 18 سانتی‌متر فرونشست رخ داده است. جهت شناخت علت فرونشست زمین، از داده­های چاه‌های پیزومتری موجود در منطقه استفاده شد و میزان تغییرات آن‌ها در طول دورة 1398-1370 بررسی­گردید. میزان فرونشست‌های ثبت­شده برای هر دوره به­ترتیب 4 سانتی‌متر برای 2017-2018(1395-1396)، برای دورة 2018-2019(1396-1397) حدود 6 سانتی‌متر، 5 سانتی‌متر برای دورة 2019-2020(1397-1398) و 2 سانتی‌متر برای دورة 2020-2021(1398-1399) و 1 سانتی‌متر برای دورة 2021-2022(1399-1400) به­دست آمد. نتایج تحقیق نشان­داد که در محدودة شهر نیشابور، ارتباط تنگاتنگی بین افت سطح آب‌های زیرزمینی و مناطق دارای فرونشست زمین وجود دارد که بر گردشگری مسؤلانه تأثیر گذاشته است. خصوصا در قسمت شمال ‌شهر که بیش‌ترین میزان افت سطح آب­های ‌زیرزمینی 36/78 متر را دارا می‌باشد و در پهنة خطر فرونشست زیاد هم قرار دارد. با توجه به تحلیل نتایج به‌دست‌آمده در نرم‌افزار «SPSS» و «Smart Pls»، تمامی امتیازات بار عاملی بالاتر از 0.5، آلفای کرونباخ برای هر دو مقدار اصلی بالاتر از 0.7 و ضرایب AVE بالاتر از 0.5 بود. بنابراین روایی­گرایی و پایایی تأیید شد. در نهایت تأثیر آگاهی از فرونشست بر گردشگری مسؤلانه تأیید شد. این موضوع بیانگر آن است که آگاهی از فرونشست نیشابور، به­عنوان یک چالش زیست‌محیطی، بر تصمیم‌گیری‌های گردشگری گردشگران تأثیرگذار بوده‌است.