شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر توسعة منطقه‌ای با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونۀ موردی: استان کرمانشاه)

Abstract

برنامه‌ریزی منطقه‌ای به‌عنوان کوششی مشارکتی برای سیاست‌گذاری، سازماندهی، بهره‌برداری و استفادة بهینه از منابع و پتانسیل‌های منطقه‌ای، متناسب با نیازها و اولویت‌ها، در جهت بالابردن سطح زندگی مردم منطقه تعریف شده است. هدف پژوهش حاضر علاوه بر شناسایی عوامل و پیشران‌های کلیدی مؤثر در توسعة استان کرمانشاه، شناسایی و تحلیل روابط بین این عوامل با رویکرد آینده‌نگاری بوده و سناریوهای محتمل و مطلوب در توسعة استان را شناسایی و تحلیل می­نماید. جهت تجزیه‌وتحلیل و پردازش داده‌­ها، از تکنیک‌های آینده‌پژوهی از جمله؛ تکنیک دلفی، تحلیل اثرات متقابل ساختاری و سناریونویسی، استفاده شده است. برای جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز، 38 عامل و متغیر اثرگذار در توسعة استان در ابعاد پنج‌گانة توسعة منطقه‌ای (سیاسی، اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، مدیریتی و طبیعی) در طراحی پرسش­نامة محقق‌ساخته، استخراج گردید. در مرحلة بعد با استفاده از تکنیک تأثیرات متقابل (روش تحلیل ساختاری) متغیرها در محیط نرم‌افزار «MICMA» امتیازدهی و تحلیل شدند. در نهایت عوامل پیشران و کلیدی توسعة منطقه‌ای با توجه به امتیاز تأثیرگذاری و تأثیرپذیری، انتخاب گردیدند. نتایج رتبه‌بندی متغیرها و پیشران‌های مؤثر در توسعة استان کرمانشاه نشان­داد که متغیرهای: پایین­بودن شاخص‌های توسعة انسانی، عدالت­محوری در خدمت و ارتقای منابع انسانی، میزان رشد بیکاری، زیرساخت‌ها و خدمات توسعة گردشگری (طبیعت­گردی، مذهبی، دفاع مقدس و ...)، ارتباط با همسایگان خارجی (تقابل ـ همکاری)، ارتقای امنیت مرزها در همکاری با استان‌های همجوار هم مرز کشور عراق، وجود پتانسیل‌های اقتصاد مرزی، مزیت‌های نسبی استان در زمینه‌های اقتصادی به­ویژه نفت، گاز، بازرگانی به­عنوان 8 متغیری هستند که بیشترین امتیاز را کسب کرده‌اند. همچنین متغیر پایین­بودن شاخص‌های توسعة انسانی و ارتقای امنیت مرزها در همکاری با استان‌های همجوار هم مرز کشور عراق، به­عنوان موثرترین پیشران‌ها انتخاب شده‌اند. در مجموع نتایج سناریونویسی «ویزارد» نشان داده است که تعداد 2 سناریوی قوی، 21 سناریوی باورکردنی و 68 سناریوی ضعیف برای توسعة استان کرمانشاه وجود دارد.