آسیب‌پذیری معیشت و سازگاری خانوارهای کشاورز استان تهران در مواجهه با تغییر اقلیم: راهبردها و عوامل اثرگذار بر سازگاری

Abstract

ماهیت فراگیر، تخریب‌کننده و فقرزای تغییر اقلیم و مخاطرات اقلیمی، آسیب‌پذیری خانوارهای کشاورز را افزایش داده است اما میزان آسیب‌پذیری این خانوارها یکسان نمی‌باشد. به نظر می‌رسد، پذیرش راهبردهای سازگاری می‌تواند آسیب‌پذیری از تغییر اقلیم را کاهش دهد. بنابراین پژوهش پیمایشی حاضر با هدف بررسی میزان آسیب‌پذیری معیشت خانوارهای کشاورز استان تهران، نحوه سازگاری آنان با مخاطرات اقلیمی و نیز شناسایی عوامل اثرگذار بر سازگاری با تغییر اقلیم انجام گردید. داده‌ها با استفاده از ابزار پرسشنامه و به روش نمونه‌گیری طبقه‌ای چند‌مرحله‌ای (n=350) گردآوری شدند. برای بررسی میزان آسیب‌پذیری معیشت و شناسایی عوامل اثرگذار بر سازگاری کشاورزان با تغییر اقلیم به ترتیب از چارچوب معیشت پایدار و مدل سازگاری پیشگیرانه اختصاصی نسبت به تغییر اقلیم بهره گرفته شد. یافته‌ها نشان داد که خانوارهای کشاورز از نظر میزان آسیب‌پذیری از تغییر اقلیم به دو گروه دارای آسیب‌پذیری شدید و متوسط تقسیم می‌شوند. خانوارهای کشاورز برای سازگاری با تغییر اقلیم، مجموعه‌ای از راهبردهای مدیریت زراعی، آب، خاک، دام و معیشت را مورداستفاده قرار داده بودند، اما بهره‌گیری خانوارهای دارای آسیب‌پذیری شدید از راهبردهای مدیریت آب کمتر از خانوارهای دارای آسیب‌پذیری متوسط بود. قصد سازگاری، ویژگی‌های مزرعه، خودکارآمدی درک‌شده، مواجهه با تغییر اقلیم و اثربخشی سازگاری مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر رفتار سازگاری کشاورزان با تغییر اقلیم بودند.