شناسایی موانع پیش‌روی نظام ترویج کشاورزی تکثرگرا در ایران

Abstract

یکی از پدیده‌های رو به ظهور و در حال تکامل، نظام ترویج تکثرگرا است. با وجود برخورداری این نظام از مزایای همچون تلفیق منابع محدود، کاهش رقابت ناسالم، افزایش سطح پوشش خدمات ترویجی، حذف خدمات زائد و غیره، شواهد حاکی از آن است که پیاده‌سازی این نظام در کشور با مسائل و چالش‌های پرشماری مواجه است. با توجه به اهمیت مسئله، این پژوهش با هدف «شناسایی موانع پیش­روی نظام ترویج کشاورزی تکثرگرا در ایران» انجام گرفت. مشارکت­کنندگان در این پژوهش شامل خبرگان و مطلعان کلیدی اعم از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها، اعضای هیئت‌علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مدیران هماهنگی ترویج کشاورزی استانی و کنشگران بخش خصوصی و غیردولتی بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع گلوله برفی تعداد 15 نفر از آن‌ها انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از تکنیک‌ مصاحبه­های عمیق و نیمه ساختارمند استفاده شد و تحلیل و تفسیر داده­ها با بهره‌گیری از روش کدگذاری اشتراس و کوربین انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که مهم‌ترین موانع پیش­روی نظام ترویج کشاورزی تکثرگرا در ایران در قالب 12 طبقه موانع مربوط به روش و رهیافت‎های ترویجی، موانع زیرساختی-پشتیبانی، موانع مالی، موانع مربوط به بخش تحقیقات و دانشگاه، موانع ساختاری ترویج، موانع مدیریتی، موانع مربوط به مخاطبان، موانع مربوط به محتوا (مدیریت دانش)، موانع شناختی، موانع قانونی و سیاست‌گذاری، موانع آموزشی– مهارتی و موانع نهادی (کنشگران) دسته‌بندی شدند. در مجموع، به‌منظور پیاده‌سازی نظام ترویج تکثرگرا در وهله نخست بایستی ضمن تغییر ساختار ترویج، موانع شناختی دست‌اندرکاران این حوزه در بحث تکثرگرایی تغییر یابد تا در مراحل بعدی با رفع موانع مدیریتی، مالی، قانونی و سیاست‌گذاری، آموزشی-مهارتی و غیره، مسیر اجرای رویکرد تکثرگرایی در ترویج هموار گردد. نتایج این پژوهش می­تواند در برون‌رفت نظام ترویج دولتی فعلی از نارسائی­ها و خلأهای کنونی و همچنین در استقرار و پیاده‎سازی هرچه بهتر نظام ترویج تکثرگرا مؤثر واقع شود.