تحلیل فضایی و سطح‌بندی شهرستان‌های استان البرز بر‌اساس شاخص‌های خدمات فرهنگی

Abstract

توزیع متناسب منابع میان سکونتگاه‌های انسانی با هدف دستیابی به توسعۀ متوازن در جامعه، نیازمند برنامه‌ریزی اصولی است که در گام نخست با تبیین وضع موجود و شناسایی امکانات و محدودیت‌های مناطق همراه است. با‌توجه‌به اهمیت مقولۀ فرهنگ و ابعاد کمّی و کیفی آن در توسعۀ جوامع، این پژوهش به تحلیل و طبقه‌بندی شهرستان‌های استان البرز از نظر درجۀ توسعۀ کمّی فرهنگ می‌پردازد. به‌این‌منظور 24 متغیر‌های فرهنگی با روش اسنادی انتخاب و وزن آن‌ها با الگوی ANP در نرم‌افزار SuperDecision تعیین شد. در این راستا ابتدا روابط میان متغیرها با روش دیماتل تحلیل شد و سپس در الگوی ANP لحاظ شد. طبقه‌بندی شهرستان‌ها از نظر میزان برخورداری از شاخص‌های فرهنگی، با روش تاپسیس در برنامة excel و روش تحلیل خوشه‌ای در نرم‌افزار spss انجام و با نرم‌‌افزار ARCGIS گویا شد. نتایج پژوهش حاضر بیان‌کنندة نبود تعادل در توزیع شاخص‌های فرهنگی میان شهرستان‌های استان است. شهرستان کرج با میزان تاپسیس 50/0، بیشترین رتبه و شهرستان نظرآباد با میزان تاپسیس 14/0، کمترین رتبه را از جنبة توسعۀ کمّی فرهنگ در استان کسب کرده‌اند. شهرستان‌های کرج، طالقان و فردیس با کسب بیشترین میزان تاپسیس در طبقۀ برخوردار، شهرستان اشتهارد در طبقۀ نیمه‌برخوردار و شهرستان‌های ساوجبلاغ و نظرآباد با کسب کمترین میزان تاپسیس در طبقۀ محروم از شاخص‌های توسعۀ فرهنگ قرار دارند که نیازمند توجه در برنامه‌های توسعۀ آیندة استان البرز است.