زمینه‌ها و دلالت‌‌های نظم اجتماعی؛ مطالعۀ کیفی کارکنان ناجا

Abstract

هدف پژوهش حاضر واکاوی، شناسایی معانی، زمینه‌ها و راهبردهای برساخت نظم اجتماعی به میانجی تجربۀ زیستۀ نمونه‌ای از کارکنان ناجا است. رویکرد مدنظر ما از نوع کیفی بوده و با روش نظریۀ زمینه‌ای با انتخاب میان‌نمونه‌ای از کارکنان ناجا در شاهین‌دژ انجام شده است. همچنین، برای انتخاب نمونه‌ها از روش نمونه‌گیری هدفمند با بیشترین تنوع و برای گردآوری داده‌ها از مصاحبۀ نیمه‌ساخت‌یافته استفاده شده است و در نمونۀ پژوهش، 32 نفر از افسران ناجا مشارکت داشته‌اند. برای کارکنان ناجا نظم اجتماعی چارچوب‌مدار و قانون‌مدار است و در تقابل با ناامنی تعریف می‌شود؛ چنانکه متضمن مشارکت اجتماعی و نهادی است. ازنظر کارکنان ناجا نظم اجتماعی به کمک فرهنگ‌سازی در بر داشتن قواعد، تعمیق شهروندی، وجدان کاریِ کارگزاران نظم اجتماعی و اقدامات و رویکردهای بسترمند و اقتضایی بر ساخته می‌شود. آنها پی‌ریزی و قوام‌بخشی نظم اجتماعی را به استفاده از راهبردهایی چون اعتمادسازی اجتماعی- نهادی، عدالت رویه‌ای، انعطاف‌پذیری در روش، و ارتقا- کارآمدی سازمانی وابسته می‌دانند. بازسازی معنایی بر درک و تفسیر کارکنان ناجا از جهان اجتماعی و اعیان اجتماعی و بازسازی فرهنگی بر «سازش‌ناپذیری با مخلان نظم عمومی و افراد فرصت‌طلب»، «پذیرش اعتراض و مطالبه‌محوری»، «ضرورت مدیریت فضای مجازی» و «بازگشت به هویت اسلامی» دلالت دارد. مقولۀ هسته نیز ناظر بر «مسئله‌ساز شدن نظم اجتماعی؛ نظم اجتماعی در میانۀ نظم انتظامی و نظم انسجامی» است که بر اختلاطی‌شدن نظم اجتماعی و وجود هم‌زمان وجوه آمرانه و اجتماعی (برگرفته از جامعه و مشارکت اجتماعی) دلالت دارد.