تاثیر کود نیتروژن بر همزیستی توام باکتری ریزوبیوم و قارچ رایزوفاگوس ایرگولاریس در گیاه شبدر (Trifolium repens L)

Abstract

گیاهان لگوم همزیستی دو جانبه با قارچ‌های میکوریز آربوسکولار و باکتری‌های <em>ریزوبیوم</em> دارند. قارچ‌های میکوریز همزیست اجباری ریشه هستند که نقش مهمی در واکنش‌های اکولوژیکی دارند و باکتری‌های <em>ریزوبیوم</em> در همزیستی با لگوم، گره تشکیل می‌دهند که محل تثبیت نیتروژن است. در این راستا آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه‌ای طراحی شد. چهار سطح نیتروژن (0، 2, 6 و 10 میلی‌مولار به فرم نیترات) بوسیله محلول غذایی نیومن و رومهلد در گلدان‌های 5/1 کیلوگرمی اعمال شد و روزانه با این محلول غذایی آبیاری شدند. بذرهای شبدر استریل شده در گلدان کاشته و با قارچ <em>Rhizophagus irregularis</em><em> </em>و باکتری <em>Rhizobium leguminosarum </em>bv<em>. trifoli</em> تلقیح شدند. گیاهان شاهد بدون تلقیح با باکتری یا قارچ، کشت شدند. گیاهان شبدر پس از 12 هفته برداشت شده و وزن خشک اندام هوایی و ریشه، درصد کلنیزاسیون ریشه، تعداد و وزن گره، مقدار عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم در بخش هوایی و ریشه تعیین گردید. بیشترین مقدار P ریشه در تیمارهای میکوریزی و در سطح صفر و 2 میلی‌مولار نیتروژن مشاهده شد. در تمامی سطوح نیتروژن حضور قارچ سبب افزایش مقدار P ریشه شد. در تمامی سطوح نیتروژن، حضور باکتری باعث افزایش معنی‌داری در مقدار نیتروژن بخش هوایی شد. بیشترین مقدار پتاسیم بخش هوایی (4/64 میلی‌گرم به ازای گلدان) در سطح 2 میلی‌مولار نیتروژن و تیمار غیرمیکوریزی و بیشترین مقدار پتاسیم ریشه (02/19 میلی‌گرم به ازای گلدان) در سطح 2 میلی‌مولار نیتروژن و در حضور قارچ میکوریز مشاهده شد. بیشترین وزن خشک اندام هوایی (46/4 گرم به ازای گلدان) در تیمار میکوریزی و در سطح 2 میلی‌مولار نیتروژن مشاهده شد. بیشترین درصد کلنیزاسیون ریشه در حضور باکتری و قارچ (50/65 درصد) بود. با افزایش سطوح نیتروژن به 6 میلی‌مولار، درصد کلنیزاسیون ریشه افزایش یافت، به طوری که بیشترین درصد کلنیزاسیون (01/34 ٪) در این تیمار مشاهده شد. بیشترین افزایش در تعداد و وزن تر گره زمانی‌ بود که باکتری و قارچ به طور همزمان در گیاه حضور داشتند و در حضور قارچ میکوریز تعداد و وزن تر گره به ترتیب44/26 و 98/20 درصد افزایش یافت.<br />