مطالعۀ گرده‌شناسی قبیلۀ بابونه (Asteraceae, Anthemideae) در ایران

Abstract

دانه‌های گردۀ 32 جمعیت مختلف از 13 جنس موجود در قبیلۀ بابونه در ایران (یک تا سه جمعیت از هر گونه) با استفاده از میکروسکوپ نوری و الکترونی مطالعه شدند. دانه‌های گردۀ تمام نمونه‌های بررسی‌شده، سه شیار - روزنه‌ای و از‌نظر شکل دانۀ گرده، 55 درصد بیضی - دایره‌ای، 22 درصد تقریباً بیضی، 15 درصد دایره‌ای و <br /> 8 درصد کشیده - دایره‌ای بودند. دانۀ گردۀ بیضی- دایره‌ای و دایره‌ای در تمام جنس‌های این قبیله مشاهده شد. دانه‌های گردۀ همه تاکسون‌ها دارای درپوش و سه شیار روزنه‌ای هستند. بر اساس بررسی تزیینات دانۀ گرده با میکروسکوپ الکترونی نگاره، به‌جز جنس <em>Artemisia</em> که دارای خارچه و فاقد منفذ است، سایر جنس‌ها دارای خار و منفذدار هستند. در دندروگرام حاصل از روش UPGMA بر اساس چهار صفت کمی و کیفی دانۀ گرده، دو خوشۀ عمده مشاهده شد: خوشۀ اول (A) شامل جمعیت‌های جنس <em>Artemisia</em> با تیپ گردۀ <em>Artemisia</em> و خوشۀ دوم (B) سایر آرایه‌ها با تیپ دانۀ گرده <em>Anthemis</em> بودند. در خوشۀ دوم (B)، آرایه‌های دارای دانۀ گرده بزرگ‌تر (طول قطبی 64/28 تا 5/32 میکرومتر و عرض استوایی 65/30 تا 2/33 میکرومتر) در زیرخوشۀ B-1 و آرایه‌های دارای دانۀ گردۀ کوچک‌تر (طول قطبی 69/21 تا 38/30 میکرومتر و عرض استوایی 29/23 تا 4/32 میکرومتر) در زیرخوشۀ B-2 قرار گرفتند. نتایج نشان دادند صفت‌های ریز ریخت‌شناسی دانۀ گرده در تعیین روابط خویشاوندی بین جنس‌های قبیلۀ بابونه مفید هستند. همچنین نتایج نشان دادند با وجود ثابت‌بودن تیپ دانۀ گرده، صفت‌هایی مانند شکل و اندازه صفت‌های متمایزکنندۀ جنس‌ها و دارای کاربرد تاکسونومیکی هستند.