بررسی ریخت‌سنجی آرایه‌های فرو‌گونه‌ای دو گونۀ تنگرس Rhamnus cathartica L. و Rhamnus pallasii Fisch. & C. A. Mey. از تیرۀ Rhamnaceae در شمال ایران

Abstract

<strong>چکیده</strong><br /> در پژوهش حاضر، مطالعه‌های ریخت‌شناسی آرایه‌های فروگونه‌ای دو گونۀ <em>Rhamnus</em><em> cathartica</em> و<br /> <em>Rhamnus pallasii</em>، در شمال و شمال‌شرق ایران انجام شدند. به‌منظور درک درست روابط بین‌گونه‌ای و تعیین ارزش تاکسونومیکی صفت‌ها با ثبت اطلاعات ریخت‌شناسی، 58 صفت شامل 26 صفت کمّی و 32 صفت کیفی اندازه‌گیری شدند؛ سپس با استفاده از روش تاکسونومی عددی از تحلیل‌های مؤلفه‌های اصلی و خوشه‌بندی بهره‌گیری شد و روابط بین آرایه‌های فروگونه‌ای مشخص شدند. مهم‌ترین صفت‌های کیفی برای جدایی گونه‌ها و آرایه‌های فروگونه‌ای در مطالعۀ حاضر، شکل برگ و رنگ میوه است. براساس نتایج، تنوع درون‌گونه‌ای <br /> <em>Rh. pallasii</em> به سه زیرگونه تأیید شد. و در گونۀ <em>Rh. cathartica</em>، صفت‌های مشاهده‌شده در تفکیک دو واریته مؤثر نبودند. تنها جمعیت <em>Rh.</em><em>×</em><em> spathulifolia</em> از تپه‌های ماسه‌ای سواحل شمالی ایران جمع‌آوری شد و با‌توجه‌به تفاوت آن با دو گونۀ دیگر ازنظر صفت‌های مشاهده‌شده در ریخت‌شناسی مانند رنگ شاخۀ جوان، شکل پهنک برگ، بدون کرک بودن سطح بالایی و زیری برگ، رنگ میوۀ نارس، <em>Rh.</em><em> ×</em><em> spathulifolia</em> نمی‌توان آن را هیبرید در نظر گرفت، بلکه باید آن را گونه‌ای کامل و مستقل تعریف کرد.