از نخستین سده‌های اسلامی لغت‌نامه‌های متعددی نگاشته شده که عمدتاً عربی به عربی هستند و برای رفع نیاز پژوهشگران متخصص آن زبان تألیف شده‌اند. جز این، شمار قابل توجهی از فرهنگ‌های عربی به فارسی نیز برای استفادهٔ پژوهشگران و ...

نکته، حاشیه، یادداشت: «امید» به مثابت نام زن/ جویا جهانبخش «شاه مردان» و خطای لغت‌نامه/ جویا جهانبخش امیر قافله را هم تغافلی شرط است ....؛ بیتی که گویا نه از سعدی است و نه از حافظ/ جویا جهانبخش رهی معیری و سرقت ادبی؟!: ...

در پى انتشار ترجمۀ قرآن استاد محمّدعلی کوشا، جناب آقاى علی زاهدپور به معرفى و نقد این اثر قرآنی پرداخته‌اند که مقاله مبسوط ایشان در شمارۀ 199 مجلۀ وزین «آینۀ پژوهش» به چاپ رسید. این نوشتار پاسخی است بر نقد جناب آقای زاهد ...

پژوهش دربارۀ ارتباط قرآن با سنت‌های عهدینی و پساعهدینی سنتی دیرینه در مطالعات اسلامی خاورشناسان است. از دیرباز دو رویکرد متمایز در این زمینه وجود داشت. برخی پژوهشگران مانند گایگر، نولدکه، توری، ونزبرو و دیگران در پی اثبات ...

اندرزنامه ها نمونه های برجسته و ارزشمندی از میراث ادبی شرقیان و دارای جایگاهی ویژه در زبان و ادبیات عربی و فارسی هستند. معمولا این گونه آثار به دور از سوگیری های ایدئولوژیک، تلاش دارند ارتباطی مؤثر و پایدار را با مخاطبین ...

سال‌هاست فقرۀ پایانیِ زیارت عاشورای مشهور، ذهن اندیشمندان را به خود مشغول کرده است. برخی برای «عدم اصالت» آن دلایلی ارائه کرده‌اند و پاسخ‌هایی به آنان داده شده است. در مقالۀ «تحلیل و نقد یکی از فقره‌های نسخۀ رایج زیارت ...

گه‌گاه نسخه‌ی خطی ارزشمندی از گوشه و کنار کتابخانه‌های جهان بیرون کشیده می‌شود که مقادیر مهمی اطلاعات به ادبیات فارسی اضافه می‌کند. یکی از این منابع، نسخه‌ی نویافته‌‌ی رسائل‌العشاق است. رسائل العشاق و وسائل المشتاق نام ...

کتاب من و مولانا، از آثار شاخص ویلیام چیتیک، دربردارنده روایتی است از زندگانی شمس تبریزی. چیتیک با برگزیدن تکه‌هایی از مقالات شمس و بازچینش آن، کوشیده برای این شخصیتِ پیدا و پنهان، زندگی‌نامه‌ای خودنوشت تدارک ببیند. این ...

سَیّد مرتَضی (د: 436 ھ. ق.)، ملقّب به «عَلَم الهُدی» بی‌تردید یکی از چند دانشمند مکتب‌ساز و جریان‌آفرین در طول تاریخ تشیّع بوده است که در تکوین و تکامل علوم دینی مختلف در مذهب امامیّه تأثیری بسزا داشته. با وجود آثار و ...

مقالۀ حاضر به پیوندهای عمیق آرامی و عربی در میان زبان‌های سامی متمرکز است و مباحث آن در چهار بخش تدوین یافته است که عبارتند از: 1. درآمدی بر زبان‌های سامی؛ 2. پیوندهای آرامی و عربی؛ 3. پیوندهای آرامی ـ تلمودی و عربی قرآن؛ ...

مقصود این فصل بازکاویدن مجموعۀ آرای سنتی است که توسط دیوید نیل مکنزی، دربارۀ تغییرات آوایی که به مثابۀ مختصۀ اساسی تمایزبخش گویش‌های گونه‌گون کُردی تعریف گشته‌اند، با در نظر آوردن این فرض که پیوستگی و ارتباط [زنجیره‌های ...

این مقاله به توصیف سنت سندنویسی به عنوان بخشی از فرهنگ مکتوب اوایل ایران مدرن می‌پردازد. بر خلاف نسخه‌برداری از کتب در دوره پیش از مدرن که به‌راحتی می‌شد انتظار داشت کتاب خوانندگانی و نسخه‌بردارانی دارد؛ اما نمی‌شد انتظار ...

در این شماره از «نوشتگان»، گنیزۀ افغانستان، یکی از مهم‌ترین مجموعه‌هایِ متونِ فارسی-یهودی، به‌اجمال معرّفی شده‌است. در ادامه، به یکی از نامه‌هایِ متقدّمِ این مجموعه، احتمالاً از سدۀ پنجمِ هجری، پرداخته و، ضمنِ اشاره به یک ...

عبدالله بن عبّاس ابن عبدالمطّلب (م 68ق/ 7-686م) در مطالعات اسلامی معاصر معمولًا به عنوان یکی از پایه‌گذاران علوم دینی شناخته شده است. او همچنین یکی از گرداورندگان قرآن به شمار می‌رود که قرائات گوناگونش از آیات، بعدها همگی ...

در این نوشته فصلی دیگر از کتاب داود منشی­زاده دربارۀ جغرافیا و تاریخ شاهنامه ترجمه شده است. خلاصۀ سخن او در این فصل این است که نامی که به شکل کروشان و اَشکال مشابه در نسخه­های شاهنامه هست همان کاسان است و در پشت نام ...

برگردان آیات قرآن در ترجمه‌ها و تفسیرهای کهن قرآن به فارسی منابعی ارزشمند برای گردآوری و بررسی اختلاف قرائات قرآنی‌اند که در تحقیقات قرائت‌شناسی به‌کلی مغفول مانده‌اند. در مقالۀ پیش‌رو، نویسنده از شیوه‌های دستیابی به ...

محمدعلی تربیت یکی از شخصیت‌های علمی و سیاسی شناخته شده در دوره قاجار و پهلوی است که خدمات فرهنگی شناخته شده‌ای در حوزه فرهنگ بالاخص ساخت کتابخانه‌هایی مهم و تأثیرگذار داشته است. در این پژوهش ضمن پرداختن به‌این وجه زندگی ...

مکتب حدیثی که عمدتا در بغداد شکل گرفت، در بسیاری از شهرهای ایران ریشه دواند. بخش مهمی در خراسان بود که منجر به تولید برخی از کتب ششگانه اهل سنت شد. در نیشابور و اصفهان و ری هم مکتب حدیثی بروز و ظهور خاص خود را داشت. حدیث، ...