نقش مدیریت منابع آب به عنوان یکی از عوامل موثردر تشدید فعالیت کانون گرد و غبار جنوب و جنوب شرق اهواز

Abstract

احداث بندهای خاکی محدوده آبریز رامهرمز و شادگان دو نقش تخریبی داشتند؛ در خشکسالی‌ها باعث تشکیل منابع بالقوه جدید تولید گردوغبار، و در ترسالی‌های با ممانعت از ورود سیلاب‌های فصلی به محدوده کانون گردو غبار جنوب و جنوب شرق اهواز، باعث فعال شدن آن شدند. در این مطالعه با توجه به توزیع شبکه هیدرولوژی، محدوده‌های مطالعاتی که در آن بندهای خاکی بر روی آبراهه‌های فصلی منتهی به کانون گردو غبار جنوب و جنوب شرق اهواز احداث شده بود، شناسایی و انتخاب شدند. به منظور بررسی اثرات بندهای خاکی بر آورد رودخانه‌های مذکور از آمار بلند مدت ایستگاه‌ هیدرومتری و بارانسنجی موجود در محدوده حوزه رامهرمز استفاده شد؛ بدین منظور روند خطی و شیب تغییرات و معنی داری و نقاط جهش بارش و دبی با استفاده از آزمون گرافیکی من کندال برآورد شد . با توجه به عدم دسترسی به اطلاعات در محدوده مطالعاتی شادگان، موقعیت بندهای خاکی واقع بر روی آبراه‌های فصلی شمال شرق کانون گردو غبار، از طریق گوگل ارث شناسایی و سال احداث آنها از طریق تصاویرماهواره‌ای لندست در ماه ژانویه استخراج شد. به علت تعدد و کوچک مقیاس بودن بندها تغییرات سطح آب آنها با استفاده از تفسیر بصری تصاویر ماهواره‌ای لندست 5، 7و 8 تجزیه و تحلیل آن در محیط نرم‌افزار Arc GISانجام شد. بر اساس شاخص خشکسالی SPI سال‌های رخداد خشکسالی و ترسالی در منطقه مورد مطالعه شناسایی شد؛ نتایج نشان داد روند خطی سری زمانی دبی و بارش هر دو کاهشی بوده اما شیب روند تغییرات در سری زمانی داده‌های دبی بیشتر و معنی دار بوده است. برخی از بندها بویژه در محدوده رامهرمز تخریب و از رسوبات پر شده است و در سایر بندها تغییرات میزان سطح آب جمع شده در پشت، آنها از وقوع رخداد خشک‌سالی و ترسالی تبعیت می‌کند بطوریکه مساحت پهنه آبی در ژانویه 2016 به عنوان یک سال تر در 21 بند خاکی واقع در شمال شرق کانون معادل تقریبا <strong>170</strong> هکتار و در ژانویه 2017 بعنوان یک سال خشک معادل تقریبا 21 هکتاربود. که می‌تواند پتانسیل خوبی برای مهار ریزگرد در همین کانون باشد. ارتباط بین فراوانی رخداد گردو غبار با منشاء داخلی با فراوانی تجمعی احداث بندهای خاکی نشان داد که افزایش تعداد بندهای خاکی در این دو محدوده می‌تواند یکی از عوامل موثر بر فعال شدن کانون گردوغبار جنوب شرق اهواز باشد.