آسیب‌پذیری شبکه سرایت بازار سهام ایران: رویکرد نظریه شبکه‌های پیچیده

Abstract

در دنیای امروز، ساختارهای بهم پیوسته اقتصادهای مدرن باعث شده تا سرایت بحران از یک بخش یا یک کشور به سایر کشورها یا بخش‌های اقتصادی رخ بدهد. شواهد تجربی نشان داده است که بازارها با یکدیگر در ارتباط هستند و حرکت آن‌ها از هم جدا نیست. در پژوهش حاضر به منظور بررسی سرایت در بازار سهام ایران رویکردی نو ارایه می‌شود. نخست با رویکرد تحلیل اقتصادی، یک شبکه از 36 صنعت منتخب اقتصاد ایران مطابق با صنایع فعال در بازار سهام تشکیل و وزن یال هایی که آن‌ها را بهم متصل می‌کند مطابق با آخرین جدول 36 بخشی داده- ستانده مربوط به سال 1395 که در سال 1399 انتشار یافته تعیین می‌شود. در مرحله بعد یک شبکه همبستگی میان شاخص بازار سهام این 36 صنعت مطابق با داده‌های 243 روز معاملاتی در سال 1399 تشکیل می‌گردد. در این پژوهش با استفاده از معیارهای مرکزیت رویکردی ارایه می‌شود تا صنایع کلیدی بازار سهام مشخص گردند. مقایسه نتایج دو شبکه نشان می‌دهد در موارد محدودی در هر دو شبکه، صنعت فلزات اساسی، صنعت بانک‌ها، سرمایه‌گذاری و سایر واسطه‌های مالی و صنعت زراعت مطابق با تعدادی از معیارهای مرکزیت رتبه اول را کسب نموده‌اند و صنایع مهمی در ارتباط با اثر سرایت به شمار می‌آیند. اما در سایر موارد دو شبکه نتیجه مشابهی نداشته‌اند که نشان می‌دهد روابط میان شاخص بازار سهام صنایع صرفا بر مبنای روابط اقتصادی میان صنایع شکل نگرفته است. نتایج این پژوهش هم به سیاست‌گذاران و هم به سهامداران کمک می‌کند تا به محض مشاهده بحران در بخش‌های مهم بازار سهام تصمیمات مناسب اتخاذ نمایند.