آشکارسازی تغییرات مورفولوژیکی رودخانۀ هیرمند ‌از ‌رودبار افغانستان تا هامون سیستان

Abstract

رودخانه‌‌های طبیعی تحت‌تأثیر عوامل و متغیر‌‌های مختلف، پیوسته ازنظر ابعاد، شکل، راستا و الگو‌‌ها در حال تغییرات هستند و تغییر مسیر رودخانه‌‌ها، همواره موردمطالعه قرار می‌‌گیرد. ویژگی‌‌هایی مثل روند حرکت رودخانه‌‌ها، تغییرات مسیر شبکه‌‌ها، الگوها و ارتباط شبکۀ رودخانه‌‌ها با استفاده از تصاویر ماهواره‌‌ای قابل‌انجام است. هدف از این پژوهش، جابه‌جایی رودخانۀ هیرمند از رودبار افغانستان تا هامون سیستان به طول 275 کیلومتر با استفاده از تصاویر ماهواره‌‌ای سری زمانی لندست 5 و 7 و8 از سال 1988 تا 2018 است. به فاصلۀ هر 5 سال یعنی سال‌‌های 1988، 1993، 1998، 2003، 2008، 2013، 2015 و 2018 تصویر اخذ شده و مورد آنالیز قرار گرفته‌است. نرم‌‌افزارGIS وENVI از مهم‌ترین ابزارهای مورداستفاده در این پژوهش بوده که درجهت آماده‌سازی و استخراج داده‌‌ها مورداستفاده قرار گرفتند. رودخانۀ موردمطالعۀ پارامترهای هندسی همچون میانگین و انحراف معیار و... برای ضریب خمیدگی و طول دره و طول‌موج محاسبه‌ شده‌است. نتایج این تحقیق نشان داد که هرچه از سال 1988 به سال 2018 می‌‌رویم، پارامتر‌‌های هندسی با توجه به تغییرات رود، روند افزایشی داشته‌‌اند و به‌دلیل طولانی‌بودن مسیر رودخانه تغییرات عرضی به 11 بازه تقسیم شده تا نتایج بهتر و دقیق‌تر مورد تحلیل قرار بگیرند. همچنین نتایج بررسی نشان می‌‌دهد که میانگین ضریب خمیدگی در سال 1988 به مقدار 5/1 بوده‌است؛ اما در سال 2018 به میزان 5/2 رسیده‌است. همین افزایش مبیّن تغییرات زیاد در مسیر و بستر رود است که تغییرات طولی و پیچ‌وخم رودخانۀ هیرمند در بازۀ 1988 تا 2018 تغییرات زیادی داشته و جابه‌‌جایی رودخانه افزایش پیدا کرده‌است.