بررسی سناریوهای محتمل ظهور جهانشهراسلامی با رویکرد آینده‌نگاری (نمونۀ موردی: شهر اصفهان )

Abstract

شهر اصفهان با توجه به سوابق تاریخی و توانایی‌های طبیعی و سیاسی و اقتصادی و موقعیت راهبردی آن در کشور و منطقۀ خاورمیانه، از نظر نگارندگان بیش از کلان‌شهرهای کشور، قابلیت تبدیل‌شدن به جهانشهر اسلامی را دارد؛ اما با توجه به چالش‌های اقتصادی و سیاسی در سال‌های اخیر، به‌ویژه تحریم‌ها و رکودهای اقتصادی اخیر، این فرصت‌ها را با مخاطراتی مواجه کرده است که در این تحقیق سناریوهایی محتمل (طلایی، ایستا و فاجعه) را به‌عنوان جهانشهر اسلامی بررسی می‌کند. پژوهش مورد نظر از لحاظ هدف، کاربردی و با توجه به مؤلفه‌های مورد ‌‌بررسی، رویکرد حاکم بر آن روش توصیفی-تحلیلی است و از تکنیک پویش محیطی و دلفی برای شناسایی متغیر‌‌ها و شاخص‌‌ها استفاده ‌شده است. براساس منابع به‌دست‌آمده و نظر کارشناسان از متغیر شهر جهانی و شهر اسلامی، 51 متغیر به‌منظور شناسایی شهر جهانی اسلامی به‌دست آمد. متغیرهای شناسایی‌شده براساس سطح تأثیرگذاری دسته‌بندی و در نرم‌افزار میک‌مک درجهت محاسبات ماتریس تحلیل اثرات متقاطع جای‌گذاری شد. براین‌اساس، 16 متغیر شامل میزان رشد تولید ناخالص داخلی، پویایی بازار شهری، تنوع و رقابت‌پذیری قیمت کالاها، میزبانی شرکت‌های بزرگ بین‌المللی (500 شرکت برتر جهانی)، میزان جمعیت شهری، تعداد پروازهای مستقیم بین‌المللی، تعداد هتل‌های بزرگ، تعداد بازدیدکنندگان خارجی، تنوع تولید انرژی، ظرفیت جاذبۀ سایت‌های گردشگری، واقع‌شدن در مسیرهای اصلی حمل‌ونقلی، دخالت کم دولت در بازار و انجام امور نظارتی بر بازار، استقرار بانک‌‌های بین‌المللی، وجود بورس‌های بین‌المللی، تعداد دانشگاه‌های برتر و میزان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) به‌عنوان پیشران‌‌های کلیدی مؤثر بر تبدیل اصفهان به یک شهر جهانی به‌دست آمدند. از تحلیل این 16 متغیر، 3 سناریو برای 10 سال آیندۀ جهانشهر اصفهان پیش‌بینی شد.