سنجش سطح انطباق‌پذیری عدالت توزیعی زیرساختی-خدماتی با مزیت رقابتی نواحی روستایی (نمونۀ موردی: شهرستان اردبیل)

Abstract

نظام برنامه‌ریزی غالب کشور بر دو جریان عمدۀ برنامه‌ریزی کالبدی (طرح هادی روستایی، جامع شهری و...) و برنامه‌های میان‌مدت توسعۀ اقتصادی-اجتماعی (برنامه‌های 5 ساله بخشی‌محور) استوار است و در برخی موارد با تخصیص ناعادلانة منابع و امکانات به بعضی مناطق و محروم‌شدن مناطق دیگر، موجب افزایش نابرابری‌‌های ناحیه‌‌ای شده است؛ ازاین‌رو، به‌منظور ایجاد توسعۀ متوازن و استقرار نظام آمایش محور مطلوب؛ شناسایی توان‌‌های محیطی، نواحی همگن فضایی و مزیت‌های رقابتی نواحی روستایی در ابتدای امر ضروری است. پژوهش حاضر با هدف سنجش انطباق‌پذیری عدالت در سطح برخورداری از امکانات با مزیت رقابتی در دهستان‌های شهرستان اردبیل انجام شده است. جامعة آماری دهستان‌های شهرستان اردبیل با 20889 خانوار و رویکرد پژوهش توصیفی-تحلیلی است. روش تهیۀ اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای است. همچنین درجهت تجزیه‌‌وتحلیل داده‌‌ها از تکنیک چندمتغیرۀ الکتر و مدل موریس در نرم‌‌افزار EXCEL، روش درون‌یابی فاصلۀ معکوس (IDW) و روش طبقه‌‌بندی فازی در نرم‌‌افزار GIS ARCاستفاده شده است. یافته‌‌های پژوهش نشان می‌‌دهد دهستان‌‌های شهرستان اردبیل، از جنبۀ عدالت در برخورداری از امکانات و خدمات وضعیت مطلوب ندارد و عدم توازن در آن‌ها مشهود است. به‌عبارت‌دیگر، دهستان‌های نزدیک به مرکز استان (شهر اردبیل)، برخوردارتر و دهستان‌های با فاصلۀ بیشتر مانند ارشق شرقی و دوجاق، با وجود مزیت رقابتی بالا؛ کم‌برخوردارترند. به‌طورکلی، بین سطح برخورداری دهستان‌‌ها و مزیت رقابتی‌شان رابطۀ مستقیم وجود ندارد و این وضعیت شدیداً تحت‌تأثیر نگاه تمرکزگرای برنامه‌های کالبدی و برنامه‌های اقتصادی-اجتماعی 5 ساله (با غلبه سیاست‌زدگی، نفوذ و فشارهای سیاسی برای اجرای برخی طرح‌ها) و اهمیت فاصلۀ سکونتگاه‌‌های روستایی از مرکزشهرستان (شهر اردبیل و حوزۀ نفوذ آن)، است؛ بنابراین راهکار اصلی؛ گذار از غلبۀ برنامه‌های بخشی‌محور اقتصادی-اجتماعی 5 ساله و برنامه‌ریزی کالبدی به سوی برنامه‌ریزی آمایش سرزمین با الزامات قانونی مورد نیاز و کافی است.