جغرافیا و روابط انسانی

اطلاعات نشریه

صاحب امتیاز:

وبسایت:  www.gahr.ir

تعداد شماره ها: 10

تعداد مقالات: 548

تاریخ به رور رسانی:  1398/12/28

بررسی و شناخت موانع و محدودیتهای کارآفرینی در بخش کشاورزی

مریم دلفانی; اکبر حسین پور; علی نجفی; سید محمود حسینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 1-13

کارآفرینان از عوامل ضروری تغییر در یک اقتصاد مبتنی بر بازارند.آنها امکان استفاده مؤثر و فزاینده از منابع را فراهم می آورند و دادو ستد بین بخشهای مختلف با امکانات و اولویتهای متفاوت را تسهیل می سازند. کارآفرینان در بخش کشاورزی با موانع و مشکلات فراوانی روبرو هستند.و روش تحقیق مورد بررسی و داده ها با استفاده از پرسشنامه جمع آوری شد. جامعه آماری این مطالعه 1641 دانشجوی فارغ التحصیل بین سالهای 1380 تا 1384 بوده است. جمعیت نمونه 145 نفر بوده است. قابلیت اطمینان پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ (95٪) مورد آزمایش قرار گرفت. همچنین بررسی رابطه بین متغیرهای مستقل مرتبط با ویژگیهای شخصی و تحصیلی بادیدگاه آنهانسبت به موانع توسعه کارآفرینی در بخش کشاورزی.می باشد. روش تحقیق آن توصیفی، همبستگی و از نوع کاربردی است.نتایج حاصل از آزمون فرضیات نشان می دهد که جنسیت ،محل تولد،وضعیت تأهل، محل سکونت سال فارغ التحصیلی،وضعیت شغلی، سابقه کار، وضعیت استخدام، نوع سازمان نمی تواند تأثیر معنی داری بر دیدگاه فارغ التحصیلان نسبت به موانع کارآفرینی در بخش کشاورزی داشته باشد.نتایج حاصل از آزمون متغیرها با استفاده از ضریب همبستگی اسپیرمن نشان می دهد که میزان حقوق دریافتی،سن فارغ التحصیل،سابقه اشتغال،میزان نارضایتی، نحوه استخدام ،رشته تحصیلی،شغل پدر رابطه معنی داری با دیدگاه فارغ التحصیلان در رابطه با موانع کارآفرینی در بخش کشاورزی ندارد. یکی از روشهای بکار گرفته شده در این تحقیق تحلیل عاملی بود که نتیجه این روش نشان داد که موانع و مشکلات بخش خصوصی و دولتی و آموزش عالی در عرصه کارآفرینی درهفت عامل برنامه ریزی وپشتیبانی ،نوآوری،عامل مدیریتی،ناهماهنگی سازمانی،سیاست راهبردی،عامل آموزشی و خواستگاه محلی شناسایی شدند.

ارزیابی وضعیت خدمات گردشگری استان فارس با تلفیق تکنیک‌های چند معیاره سلسله مراتبی فولر و TODIM

غدیر عشورنژاد; حسن بهنام مرشدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 14-34

یکی از اصول مهم و اساسی در بازاریابی، عرضه خدمات بهینه به مشتریان می‌باشد و مکان عرضه این خدمات در کنار توزیع متعادل و منطقی آن‌ها نقش مهمی در رضایت مشتریان ایفا می‌کند. این موضوع در خصوص خدمات گردشگری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و لزوم به کارگیری از داده‌ها و ابزارهای مکان مبنا برای رسیدن به این مقصود احساس می‌شود. در واقع خدمات گردشگری کارا و مطلوب و توزیع بهینه و متناسب آن، به صورت مستقیم منجر به افزایش درآمد، مدت ماندگاری و در نهایت افزایش رضایت گردشگران می‌شود و انگیزه بازدید مجدد گردشگران از مقصد مورد نظر را بالا می‌برد. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی وضعیت خدمات و تسهیلاتو جاذبه‌های گردشگری استان فارس به منظور تعیین مناطق بهینه خدمات گردشگری می‌باشد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است. به همین منظور در ابتدا با استفاده از فن دلفی معیارهای خدمات گردشگری تعیین شده است و سپس با استفاده از روش سلسله مراتبی فولر معیارهای مربوطه وزن‌دهی شدند و در ادامه از روش رتبه‌بندی تودیم به منظور پهنه‌های بهینه خدمات گردشگری استفاده شده است. نتایج پژوهش نشاندهنده آن است که قلمرو تحقیق با توجه به جاذبه‌های گردشگری متعدد دارای توزیع نامتعادل و نامناسب از لحاظ دسترسی به خدمات گردشگری می‌باشند و بخش‌های سیاسی ماهور میلانی، کوهمره، کنارتخته، پاسارگاد، بوانات، داراب، اوز، ایزد خواست و ... در اولویت از لحاظ توسعه قرار دارند و مناطق مرکزی استان فارس مانند شیراز، مرودشت، کازرون، دشمن زیاری و ... از خدمات بهتر و مناسب‌تری به نسبت دیگر مناطق برخوردار می‌باشند.

سنجش و تحلیل تنوع فرهنگی-اجتماعی در استان‌های ایران

باقر فتوحی مهربانی; حسین حاتمی نژاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 35-63

تنوع فرهنگی جلوه‌ای است از زیبایی‌های خلقت و نشانه‌ای از آیات خداوند. اخیراً طیف وسیعی از مطالعات همچون شهر خلاق و نظریه طبقه خلاق بر نقش تنوع فرهنگی در رشد اقتصادی و افزایش خلاقیت و نوآوری تأکید کرده‌اند. به علاوه سازمان‌هایی همچون یونسکو با انتشار اعلامیه جهانی «تنوع فرهنگی» و سازمان آیسسکو با مصوب نمودن «بیانیه تنوع فرهنگی اسلامی»، ضمن به رسمت شناختن همه فرهنگ‌ها بر نقش محوری فرهنگ و تنوع فرهنگی تأکید کرده‌اند. با توجه به نقش محوری تنوع فرهنگی-اجتماعی، این تحقیق در پی آن است تا برای نخستین بار تنوع فرهنگی-اجتماعی را در سطح استان‌های ایران موردسنجش و تحلیل قرار دهد. برای سنجش تنوع فرهنگی-اجتماعی از شاخص تنوع شانون و برای تحلیل فضایی آن از شاخص‌های موران جهانی، موران محلی انسلین و تحلیل لکه‌های داغ در نرم‌افزار GIS استفاده‌شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که استان‌های ایران در شاخص ترکیبی تنوع فرهنگی-اجتماعی در 5 طیف بسیار متنوع، متنوع، نسبتاً متنوع، تنوع پایین و یکدست قرار می‌گیرند به‌طوری‌که استان‌های قم، البرز و تهران در طیف بسیار متنوع و استان‌های کردستان، آذربایجان شرقی، اردبیل و زنجان در طیف یکدست قرار می‌گیرند و بقیه استان‌ها در سایر طیف‌ها پراکنده می‌شوند. همچنین نتایج حاصل از تحلیل فضایی آماره موران جهانی نشان می‌دهد پدیده تنوع فرهنگی-اجتماعی به‌صورت خوشه‌ای پراکنده‌شده است. به‌علاوه یافته‌های تحلیل موران محلی انسلین مؤید این مطلب است که در زمینه شاخص ترکیبی تنوع فرهنگی-اجتماعی 4 استان البرز، تهران، قم و اصفهان باهم یک خوشه بالا (HH) را می‌دهند که علاوه بر اینکه خود دارای بالاترین مقدار تنوع فرهنگی-اجتماعی در بستر ایران هستند بلکه همسایگان آن‌ها نیز از تنوع فرهنگی-اجتماعی بالایی برخوردارند. در مقابل استان آذربایجان شرقی و اردبیل باهم و استان کردستان به‌تنهایی کمی پایین‌تر از آن‌ها تشکیل یک خوشه پایین (LL) را می‌دهند و از پایین بودن مقدار تنوع فرهنگی-اجتماعی خود و استان‌های هم‌جوار خود خبر می‌دهند.

افزایش صحت استخراج اطلاعات از داده‌های سنجنده OLI با استفاده از روش FFT-IHS

حسن حسنی مقدم; علی اصغر تراهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 64-79

هدف از تحقیق حاضر، به‌کارگیری روش FFT_IHS به‌منظور افزایش صحت استخراج اطلاعات از داده‌های سنجنده OLI، ماهواره لندست 8 است. برای این منظور پنجره‌ای از تصاویر سنجنده OLI، شهرستان اردبیل انتخاب و بعد از اعمال پیش‌پردازش‌های موردنیاز از جمله تصحیح اتمسفریک، باندهای چند طیفی و پانکروماتیک با استفاده از روش FFT_IHS، با یکدیگر ادغام گردیدند. به‌منظور ارزیابی قابلیت روش FFT_IHS در افزایش صحت استخراج اطلاعات، اقدام به برداشت نمونه‌های آموزشی از تصاویر قیل و بعد از اعمال این روش گردید. همبستگی بین نمونه‌های آموزشی با استفاده از شاخص جفریس ماتوسیتا مورد ارزیابی قرار گرفت که نتایج این شاخص نشانگر همبستگی پایین بین نمونه های برداشت شده بود. در ادامه نمونه‌های آموزشی با استفاده از الگوریتم ماشین بردار پشتیبان شعاعی در 8 کلاس کاربری طبقه‌بندی شد. نتایج تحقیق نشان داد که طبقه‌بندی تصویر قبل از ادغام باندها دارای صحت کلی 88.3 درصد و ضریب کاپا 0.87 بوده و بعد از ادغام به روش FFT_IHS صحت کلی به 96.3 درصد و ضریب کاپا 0.96 افزایش‌یافته است.

تأثیر کیفیت خدمات بر اعتماد مشتری در صنعت هتلداری (مطالعه موردی: هتل پنج ستاره نارنجستان نور)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله; شهلا بهاری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 80-97

تحقیق حاضر با هدف تأثیر کیفیت خدمات براعتماد مشتری در صنعت هتلداری در هتل 5 ستاره نارنجستان نور در تابستان 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری غیر تصادفی در دسترس از میهمانان هتل 5 ستاره نارنجستان نور و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. تحقیق حاضر، از نظر هدف، کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه میهمانان هتل ستاره 5 نارنجستان نور در نظر گرفته شده است. با توجه به این که حجم جامعه نا معلوم می باشد از فرمول کوکران به منظور تعیین حجم نمونه استفاده شده است. حجم نمونه مورد بررسی 267 نفر از میهمانان هتل 5 ستاره نارنجستان نور می باشد. متغیرهای مستقل مدل مفهومی این پژوهش شامل: ملموس بودن، قابلیت اطمینان، پاسخگویی، تضمین، همدلی و متغیر وابسته اعتماد مشتری است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که کیفیت خدمات و هر یک از ابعاد آن تأثیر مثبت و معناداری بر اعتماد مشتری دارند. و همچنین نشان داده شد که از بین ابعاد کیفیت خدمات همدلی دارای بزرگترین مقدار ضریب مسیر است و تأثیر آن نسبت به سایر متغیرها بر اعتماد مشتری بیشتر است.

تحلیل مدیریت شهری و نقش آن در توسعه پایدارشهری مطالعه موردی شهر اسدآباد

سیاوش مرادی مکرم; مریم حیدری کیا

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 98-115

چکیده مدیریت شهری به زبان ساده تمام مراحل پیاده سازی در کالبد واجتماع شهر است .شهر به عنوان پیجیده ترین مصنوع دست بشر نیازمند مدیریت بادارا بودن طیفی ازادراک و پیچیدگی است.امروزه مدیریت شهرها تحول یافته است.شهرها برای رفاه و آسایش بیشتر شهروندان مدیریت می شوند.مدیریت شهری نقش مهمی در موفقیت و برنامه ها و طرح های توسعه شهری بر عهده دارند این موضوع بخصوص در ارتباط با توسعه شهری اهمیت می یابد.توسعه پایدارارائه راه حلهایی در مقابل الگو سنتی و کالبدی و اجتماعی،اقتصادی توسعه را شامل میگردد، که بتواند از بروز مسائلی همچون نابودی منابع طبیعی،تخریب اکوسیتمها،رواج بی عدالتی ها،آلودگی،افزایش بی رویه جمعیت و پایین آمدن کیفیت زندگی انسانها جلوگیری کند.این پژوهش مفهوم مدیریت شهری،ارتباط میان توسعه پایدار و مدیریت شهری را درشهر اسدآباد مورد برسی قرار می دهد.روش تحقیق در این پژوهش توصیفی –تحلیلی و جمع آوری اطلاعات به روش کتابخانه ای و میدانی انجام شده است. با تجزیه و تحلیل سوات ونتایج پژوهش نشان می دهد که مدیریت شهری در دستیابی به پایدار شهر اسدآباد دارای تاثیر مثبت و معنا داری می باشد همینطور همکاری ها و تعامل مدیران شهری در ارتقا شاخص توسعه پایداری شهرتاثیر مثبت و معناداری دارد

بررسی رابطه توانمندسازی اعضاء تعاونی‌های کشاورزی و تولیدی روستایی و کشاورزی پایدار (مطالعه موردی: شهرستان ابرکوه)

حجت رضایی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 115-130

توسعه پایدار و مستمر هر کشوری وابسته به پایداری نظام کشاورزی آن است؛ بنابراین، دستیابی به نظام کشاورزی پایدار، یکی از سیاست‌های مهم بخش کشاورزی کشورها است که نه تنها موجبات امنیت غذایی، کسب درآمدهای ارزی و استقلال سیاسی و اقتصادی در سطح کلان را فراهم می‌آورد؛ بلکه در سطح محلی نیز باعث توسعه می‌گردد. از این رو هدف از پژوهش حاضر، تحلیل رابطه توانمندسازی اعضای تعاونی‌های تولیدی روستایی و کشاورزی شهرستان ابرکوه و رعایت اصول کشاورزی پایدار در این شهرستان می‌باشد. روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی- پیمایشی بوده که آمار و اطلاعات آن از طریق روش‌های میدانی به دست آمده است. جامعه آماری این پژوهش شامل 3000 عضو تعاونی‌های تولیدی روستایی و کشاورزی منطقه مورد مطالعه می‌باشد که با استفاده از فرمول کوکران در سطح خطای 05/0، نمونه‌ای به حجم 341 نفر تعیین شده است. در این پژوهش برای تحلیل داده‌ها از آزمون‌ تی تک نمونه‌ای و ضریب پیرسون استفاده گردیده است. نتایج تحقیق بر اساس آزمون های آماری مورد مطالعه نشان می‌دهد که اثرگذاری توانمندسازی جامعه آماری بر رعایت اصول کشاورزی پایدار در شهرستان ابرکوه معنادار و بین این دو متغیر در سطح 99 درصد اطمینان رابطه معنادار و مستقیمی وجود دارد.

بررسی امکان تقلیل اثرات منفی خشک شدن دریاچه ارومیه بر اقتصاد روستایی با تأکید بر الگوی کشت جایگزین نمونه موردی: (دهستان مرحمت‌آباد شمالی، شهرستان میاندوآب)

عبدالهی عبدالله; محمد ولائی; فاطمه فرج زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 131-150

هدف از تحقیق حاضر بررسی راهکارهای تقلیل اثرات خشک شدن آب دریاچه ارومیه با تاکید بر کشت جایگزین می‌باشد بنابراین، تحقیق از لحاظ هدف کاربردی، از نظر ماهیت و روش، تجربی می‌باشد. جهت جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (مشاهده، مصاحبه و پرسشنامه) استفاده شده است. قلمرو مکانی تحقیق دهستان مرحمت آباد شمالی شهرستان میاندوآب می‌باشد که دارای 8 روستا می‌باشد و به علت کم بودن روستاها نمونه گیری انجام نشد و همه روستاها جزوء جامعه آماری محسوب شدند. این دهستان طبق سرشماری سال 1395 مرکز آمار ایران دارای، 3014 خانوار و 10146 نفر جمعیت بوده است که با استفاده از فرمول اصلاح شده کوکران تعداد 266 خانوار به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند انتخاب خانوارها با روش تصادفی ساده انجام گرفت. پایایی پرسشنامه با استفاده از فرمول آلفای کرونباخ برابر با 810/0آمده است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها و اطلاعات از آمار توصیفی (میانگین، میانه، انحراف معیار) و آمار استنباطی (تی تک نمونه‌ای و فریدمن) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد، میانگین هر 4 شاخص بعد پایداری اقتصاد روستایی (درآمد، سرمایه، تولیدات کشاورزی و اشتغال) بالاتر از عدد مطلوبیت 3 برآورد شده که در این میان شاخص اشتغال با میانگین 3.63 و مقدار تی 14.77 و شاخص تولیدات کشاورزی با میانگین 3.38 و مقدار تی 6.21 بیشترین تاثیرات منفی را از خشک شدن آب دریاچه ارومیه متحمل شده‌اند و در بین راهکارهای مطرح در جهت تقلیل اثرات منفی دریاچه ارومیه در روستاهای دهستان مرحمت آباد شمالی راهکار «تنوع‌بخشی به اقتصاد روستایی در بخش زراعی و غیر زراعی» با میانگین رتبه‌ای 3.89 و راهکار «تغییر الگوی کشت و کشت محصولات مقاوم کم آبی» با میانگین رتبه‌ای 3.73 مهمترین راهکارهای مطرح این زمینه از دیدگاه جامعه آماری شناخته شدند.

تحولات نظام شهری در استان مازندران با تأکید بر شهرهای کوچک

عامر نیک پور; غلامرضا ملکشاهی; عباس مهرعلی تبار; میلاد حسنعلی زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 151-166

تغییر در نظام های شهری فرایندی پیوسته است که به طور همزمان در سطوح فضایی مختلف در حال رخ دادن است. این مقاله با هدف بررسی تحولات نظام شهری استان مازندران در 60 سال گذشته تدوین شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی و مبنای آماری داده ها، نتایج سرشماری های عمومی نفوس و مسکن می باشد. در این تحقیق با استفاده از نرم افزار Excel داده های جمعیّتی نقاط شهری طبقه بندی شد و با استفاده از مدل های رتبه اندازه، حداختلاف طبقه ای تصحیح شده و ضریب کشش پذیری نظام شهری استان مازندران مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. با کمکGis نقشه های توزیع فضایی نقاط و پهنه های تراکم جمعیت شهری نیز ترسیم شد. نتایج نشان می دهد شهرنشینی در مازندران هر چند همگام با کل کشور حرکت می کند، لیکن شتاب آن نسبت به کشور کندتر است. در این دوره تعداد شهرها 6 برابر، جمعیت شهرنشین 12 برابر و نسبت شهرنشینی نیز به 42.2 درصد افزایش یافت. بر اساس مدل رتبه اندازه بین جمعیت واقعی و مطلوب شهرها اختلاف رو به افزایشی به صورت مازاد جمعیّت دیده می شود، و همان گونه که گرایش به تعادل در سطوح بالا نظام سلسله مراتبی مشهود است در سطوح پایین آنچنان بهبودی ملاحظه نمی گردد. در قاعده تصحیح شده استورجس حد اختلاف طبقات به 6/5 برابر و تعداد طبقات به 10 طبقه شهری افزایش یافته است، و اختلاف چشمگیری بین تعداد شهرها و جمعیت آنها در آخرین طبقه این مدل مشاهده می شود، این امر بیانگر عدم تعادل و گسیختگی وضعیت سلسله مراتب نظام شهری است. نتایج مدل ضریب کشش پذیری نیز نشان می دهد شهرهای کوچک و روستاشهرها در دهه های اخیر رشد پایین و منفی داشته اند که افول نقش آن ها موجب شده است جهت تعادل در نظام شهری مازندران با خطر جدی روبرو شود.

ضرورت مهندسی فرهنگی در فرآیند توسعه روستایی مطالعه موردی استان کرمانشاه

آئیژ عزمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 167-185

امروزه طرح های روستایی مختلفی از جمله یکجانشین کردن عشایر و ارایه نوآوریهای مختلف فنی و سازمانی در روستاها اجرا می شود که واکنش مردم به آن ها و پذیرش یا عدم پذیرش این طرح ها از مسایل مهم روز است . در این راستا فرهنگ عاملی مهم در پذیرش یا عدم پذیرش این ایده ها و طرح ها در محیط روستایی است و لذا نقش مهندسی فرهنگی به جهت حل مشکلات احتمالی پیش پای متخصصان روستایی اهمیت می یابد . هدف از این مقاله بررسی ضرروت مهندسی فرهنگی در روستاها به عنوان بخشی از فرایند توسعه روستایی است . در ابتدا تعریفی از مهندسی فرهنگی و ارتباط آن با توسعه ارایه می شود . به تاریخچه مهندسی فرهنگی در روستاها پرداخته و کشور چین ، شوروی ، رژیم شغالگر قدس و ایران را به عنوان مثال هایی ذکر می کنیم . اشاره می شود که در روستاها مهندسی فرهنگی با ایجاد نهادهای فرهنگی ، تغییر الگوهای فرهنگی نامناسب و بعضاٌ حذف آن ها در جهت پذیرش یا استفاده بهینه از نواورها گام بر می دارد . در عین حال حل مشکلات ناشی از نابرابری روستایی و مهاجرت از وظایف مهندسی فرهنگی است . اشاره می شود که در یک برنامه فرهنگی روستایی باید به هدف ، زمان ، هزینه و منابع مالی توجه زیادی نمود و عناصر مشارکت ، واثع گرایی ، مدیریت همه جانبه و یکپارچه از اهمیت زیادی در آن برخوردار است .در انتها اشاره می شود که مهندسی فرهنگی رهیافتی از بالا به پایین است که می تواند در بعد کلان یا بعد محلی نظیر یک روستا به اجرا درآید .

فراتحلیلی بر پژوهش‌های وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی

یعقوب ابدالی; احمد پوراحمد; اسحاق خندان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 186-197

وقف شهری، یکی از پدیده‌های حسنه در شهرهای ایرانی- اسلامی است که در تأسیس و تداوم حیات نهادها و مراکز فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی تأثیر فراوانی داشته است و توانسته‌اند در دوره‌های مختلف تاریخ، منشأ حرکت‌های مؤثری باشند. این پدیده حسنه در سال‌های گذشته توجه پژوهشگران شهری را به خود جلب نموده است. تعداد و تنوع مقالات علمی منتشر شده در زمینه وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی، یکی از نشانه‌های گرایش محققان به این مفهوم است. این مقاله با روش فراتحلیل به بررسی مقالات منتشر شده در مجلات علمی- پژوهشی فارسی زبان منتشر شده از سال 1389 تا سال 1396 پرداخته است. این تحقیق نشان می‌دهد که مقالات انتشار یافته در حوزه وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی، بیشتر به صورت کیفی و از طریق تحلیل‌های مبتنی بر اسناد صورت گرفته‌اند. بر اساس نتایج پژوهش حاضر، به طور کلی مطالعات وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی در کشورمان را می‌توان در دو دستۀ کلی جای داد؛ نخست مطالعات تأثیر وقف بر توسعه و شکل‌یابی فیزیکی شهرهای ایرانی- اسلامی می‌باشد و دیگری تأثیر وقف بر مؤلفه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در شهر ایرانی- اسلامی است. در رویکرد نخست محققان در قالب فرآیندی به دنبال تأثیر وقف در توسعه فیزیکی و فضایی و همچنین شکل‌یابی فضاهای شهری در شهرهای ایرانی- اسلامی هستند و بر این اساس به تجزیه و تحلیل فضای شهرهای ایرانی- اسلامی پرداخته‌اند. نتایج بررسی نشان می‌دهد که دسته اول بیشتر پژوهش‌ها (60 درصد) را به خود اختصاص داده است.

سنجش میزان برخورداری از شاخص های بهداشتی- درمانی با تأکید بر رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان اردبیل)

فرامرز منتظر; زینب شاهرخی فر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 198-217

امروزه مهم‌ترین عامل پیشرفت هر جامعه‌ای، نیروی انسانی سالم می‌باشد، افزایش سطح شاخص‌های سلامت در هر جامعه‌ای از اولویت دولت‌ها محسوب می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی میزان برخورداری شهرستان‌های استان اردبیل از شاخص‌های بهداشتی - درمانی می‌پردازد. روش پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی، اسنادی و تحلیلی است که در آن 40 شاخص بهداشتی - درمانی با استفاده از مدل تاپسیس مورد ارزیابی قرارگرفته‌اند. در میان شاخص‌ها، شاخص‌های تعداد روستاهای تحت پوشش و تعداد پیراپزشکان با وزن 0269/0 بااهمیت‌ترین شاخص‌ها هستند. جامعه آماری تحقیق شامل 10 شهرستان استان اردبیل در سال 1395 می‌باشد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که میزان برخورداری شهرستان‌های استان از شاخص‌های بهداشتی - درمانی یکسان نبوده و اختلاف زیادی با یکدیگر دارند و اغلب آن‌ها ازنظر شاخص‌های بهداشتی - درمانی در وضعیت مطلوبی قرار ندارند. در این میان شهرستان اردبیل برخوردارترین شهرستان و شهرستان سرعین محروم‌ترین شهرستان می‌باشد. همچنین نتیجه همبستگی پیرسون در بررسی رابطه بین جمعیت و برخورداری شهرستان‌ها، از همبستگی بالایی در رابطه بین این دو عامل حکایت دارد. نتیجه همبستگی پیرسون در بررسی رابطه بین فاصله از مرز بین‌المللی و میزان برخورداری نیز حاکی از همبستگی نسبتاً بالایی در رابطه بین این دو عامل می‌باشد. بنابراین در راستای کاهش شکاف توسعه میان شهرستان‌های استان، شهرستان‌های محروم باید در اولویت توسعه قرار گیرند.

ارزیابی عوامل موثر بر ارزش ویژه برند در بین مشتریان پوشاک ورزشی (مطالعه موردی : برند علی دایی)

مهدی کروبی; شهلا بهاری; سمیرا محمدی; جعفر بهاری; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 218-236

یکی از با ارزش ترین دارایی های هر شرکت نام و نشان تجاری آن شرکت می باشد هرچه ارزش نام و نشان تجاری در ذهن مصرف کنندگان بیشتر باشد،شرکت می تواند در سایه آن منافع بیشتری را از مصرف کنندگان کسب کند.ارزش ویژه نام و نشان تجاری یکی از داراییهای است که هم ارزش شرکت را حفظ می کند و هم وفاداری مشتریان را به دنبال خواهد داشت. تحقیق حاضر با هدف ارزیابی عوامل موثر بر ارزش ویژه برند در بین مشتریان پوشاک ورزشی برند علی دایی در تابستان 1395صورت پذیرفته است.داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری غیر تصادفی در دسترس از مشتریان پوشاک ورزشی برند علی دایی و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است.تحقیق حاضر،از نظر هدف،کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است.در این تحقیق از مدل ارزش ویژه برند دیوید آکر(1991) و ساسمیتا و سوکی (2015) استفاده شده است. متغیرهای مستقل مدل مفهومی این پژوهش شامل: وفاداری به برند، آگاهی از برند، کیفیت ادرک شده، تداعی برند، تصویر برند و متغیر وابسته ارزش ویژه برند است.نتایج بدست آمده حاکی از تأثیر مثبت و معنادار متغیرهای وفاداری به برند، آگاهی از برند، کیفیت ادرک شده، تداعی برند و تصویر برند بر ارزش ویژه برند علی دایی می باشد. و همچنین نشان داده شد که متغیر وفاداری به برند بیشترین تأثیر را بر ارزش ویژه برند داشته و سپس به ترتیب متغیر های تصویر برند،کیفیت ادرک شده، تداعی برند و آگاهی از برند بر ارزش ویژه برند تأثیرگذار بوده اند.

ارزیابی نگرش کارشناسان بر موانع توسعه روستایی (مطالعه موردی: استان البرز)

ماندانا جهانشیری; حمید جلالیان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 237-246

توسعه پایدار به معنای مدیریت و حفاظت منابع طبیعی پایه و جهت بخشیدن به تحولات تکنولوژی و نهادی، به ترتیبی که نیازهای نسل های کنونی و آینده بشریت را به صورت مستمر و پایدار تامین نماید به عنوان یکی از جنبه های رشد و توسعه ی روستایی مطرح است. روستا نشینی شکل ویژه ای از استقرار و معیشت انسان و جلوه بارزی از حیات اقتصادی و اجتماعی در ایران می باشد که با نظامی کم و بیش پایدار در طی قرون متمادی تداوم یافته است. توسعه روستایی از جمله مباحث مهم در توسعه هر کشور محسوب می شود. از این رو اولویت آن در برنامه های توسعه اقتصادی-اجتماعی بسیار مهم است. در این مطالعه با بررسی عوامل تاثیر گذار در توسعه روستایی استان البرز ( عوامل اقتصادی، سیاسی و نهاد های برنامه ریزی)، شاخص های توسعه روستایی تعیین و دلایل عدم توسعه یافتگی روستاهای استان البرز، با روش توصیفی-تحلیلی و از طریق پرسشنامه مطرح خواهد شد. بر اساس نتایج مطالعه ی حاضر، از میان شاخص های مورد مطالعه در مورد موانع توسعه روستایی استان البرز، مولفه اقتصادی سیاسی و امور برنامه ریزی دارای بیشترین تاثیر بوده است.

سطح بندی میزان برخورداری دهستان های شهرستان مریوان به لحاظ شاخص توسعه انسانی با استفاده از مدل HDI و مدل رتبه- اندازه

سعدی صالحی; سید میدیا لطیفی; عایشه رستم زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 247-264

نخستین گام درارزیابی نا برابری های فضایی روستایی شناخت ،دقیق ادبیات این حوزه و تبع آن،تبیین و تحلیل شاخص های توسعه پایدار روستایی است در این راستا پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان مریوان واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های آموزشی،فرهنگی و ورزشی-سیاسی-اداری، برق،گاز،آب-بهداشت و درمان-مخابرات و ارتباطات پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه و مدل HDI است که برای سنجش میزان تعدل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، بر اساس این مدل رتبه اندازه Rاندازه R=0.716 می باشد که نشان دهنده این است که خدمات در دهستان های شهرستان های مریوان نسبت به جمعیت انها یک سان توزیع شده است و تعادل فضایی حاکم است و همچنین بر اساس مدل HDIکه به ترتیب دهستان سرکل با امتیاز(0.95)، خاوومیرآباد(0.9)، کوماسی (0.66) ،سرشیو(0.64)، گلچیدر(0.63)، زریبار (0.36) رتبه اول تا ششم دهستان های شهرستان مریوان را به خود اختصاص دادند.

اثرات استفاده از دوچرخه در حمل‌ونقل پایدار شهری مطالعه موردی: شهر میاندوآب

رضا منافی آذر; محمد ولائی; عیوض امینی قواقلو; بابک نژاد بهمن

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 265-283

حمل ونقل مبتنی بر وسایل نقلیه موتوری، طیف گسترده‌ای از اثرات منفی بر جامعه و محیط‌زیست دارد که می‌توان به آلودگی‌های هوا، صوتی، ترافیک سنگین، افزایش تصادفات و اختصاص زمین‌های ارزشمند شهری به خیابان‌ها و جاده‌ها و پارکینگ خودروها اشاره کرد. از راهکارهای حمل‌ونقل همساز با محیط‌زیست و پایدار استفاده از دوچرخه در سفرهای درون‌شهری در کنار سایر شیوه‌های حمل‌ونقل عمومی و شخصی است. حمل‌و‌نقل پایدار شهری در واقع حرکت روان وسایل نقلیه، مردم و کالاهاست که مستلزم آسایش مردم و پایداری محیط با مطلوب‌ترین هزینه و تلاش است. این تحقیق به بررسی اثرات استفاده از دوچرخه در حمل‌ونقل پایدار شهری می‌پردازد. ماهیت روش آن توصیفی- تحلیلی است و داده‌ها با مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی (تکنیک پرسشنامه و مصاحبه) جمع‌آوری شد. روایی ابزار، صوری و سطح پایایی آن با آلفای کرونباخ 835/0 بدست آمد. قلمرو مکانی و جامعه آماری تحقیق شهر میاندوآب است. حجم نمونه با استفاده از فرمول اصلاح‌شده کوکران 165 نفر از بین 41459 خانوار شهر (سرشماری 1395) بدست آمد. افراد نمونه با روش‌های هدفمند (گلوله‌برفی و روش متواتر نظری) انتخاب شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها به روش‌های کمی و در نرم‌افزار spss صورت گرفت. نتایج نشان داد؛ استفاده از دوچرخه در سفرهای درون شهری در شهر دوچرخه ایران (میاندوآب) امری پذیرفته شده بوده و نزدیک به یک قرن قدمت دارد. 73/39 درصد سفرهای درون شهری با این وسیله نقلیه غیرموتوری انجام می‌گیرد. بین استفاده از دوچرخه توسط شهروندان میاندوآبی و ابعاد حمل‌و‌نقل پایدار )تلطیف ترافیک و دسترسی، اقتصادی، محیطی و اجتماعی) در سطح آلفای 01/0 رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. شاخص تلطیف ترافیک و دسترسی با میزان تاثیر کلی 786/0 بیشترین تاثیر را در ایجاد سیستم حمل‌ونقل شهری پایدار در شهر میاندوآب ایفا می‌کند.

ارزیابی الگوریتم های PPI و SMACC در استخراج مس از تصاویر فراطیفی (مورد مطالعه: منطقه قزلداش خوی)

علی اصغر تراهی; پرویز ضیائیان فیروز آبادی; حسین راستاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 284-303

هدف از تحقیق حاضر،ارزیابی الگوریتم های اندیس خلوص پیکسلی(PPI) و حداکثر زاویه مخروط کوژ (SMACC) به منظور استخراج طیف کانی های مس منطقه قزلداش با استفاده از تصویر فراطیفی سنجنده هایپریون سطح 1R می باشد. برای این کار پنجره ای از تصاویر سنجنده هایپریون، منطقه قزل داش شهرستان خوی انتخاب گردید. در ادامه به منظور استخراج طیف های خالص مواد نسبت به اعمال پیش پردازش تصویر از جمله تصحیح رادیومتریک شامل حذف باند های نامناسب،خط های نواری حاوی نویز،حذف اثر طیفی و تصحیح اتمسفری به منظور تبدیل مقادیر تابش به انعکاس اقدام شد. سپس تبدیل MNF به منظور کاهش بعد تصویر و کاهش نویزها صورت گرفت. در مرحله بعد خالص ترین پیکسل ها با استفاده از پیاده سازی الگوریتم PPI و SMACC بروی تصاویر به دست آمده و توسط الگوریتم SAM پیکسل های خالص را طبقه بندی کردیم.در مرحله آخر با استفاده از نقاط کنترل زمینی صحت الگوریتم ها را در استخراج طیف کانی ها سنجیدیم که صحت کلی و ضریب کاپا برای الگوریتم PPI به ترتیب %74,12 و 0,61 و برای الگوریتم SMACC به ترتیب 69,23 و 0,57بود.همچنین فراوانی پیکسل های خالص مربوط به کانی ها در الگوریتم PPI بیشتر ازSMACC بود.

پهنه بندی مناطق دارای ریسک بالای آتش سوزی در جنگل ها با استفاده از GIS (مطالعه موردی جنگل های استان کرمانشاه)

سعدی صالحی; زانکو زارعی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 304-319

آتش سوزی جنگل ها و گسترش آن یکی از پدیده های طبیعی در سراسر کره خاکی می باشد. پدیده های طبیعی همواره پیچیده بوده و عوامل زیادی بر روی آنها تاثیر گذار می باشد، پدیده آتش سوزی در جنگل ها و گسترش آن از این قاعده مستثنی نبوده و سالیانه در مناطق مختلف کشور رخ می دهد. با توجه به اهمیت زیست محیطی اکوسیستم جنگل و گسترش و پیشرفت روزافزون فناوری سنجش از دور و سیستم های اطلاعات جغرافیایی می توانیم مناطقی را که بیشتر در معرض خطر این پدیده هستند شناسایی شود این تحقیق روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته . منطقه مورد مطالعه جنگل های استان کرمانشاه است در این مطالعه پارامتر های توپوگرافی(شیب، جهت و ارتفاع )،دسترسی(فاصله از جاده ها، فاصله از سکونت گاه ها و فاصله از رودخانه ها(ایلات و عشایر)محل عبور عشایر،نقاط حادثه خیز در محل عبور عشایر،اتراق) ،کاربری اراضی ، پراکنش مرتع و پراکنش جنگل به عنوان پارامتر های موثر در پهنه بندی آتش سوزی در نظر گرفته شده اند و با استفاده از مدل ahp به لایه های مختلف وزن لازم داده شده است. ودر نهایت با اعمال وزن ها به لایه ها،لایه ها را فازی سازی کرده و نقشه گاما0.9 از لایه ها تهیه شده است که با توجه به اوزان و معیار ها و زیر میارها نقشه مناطق دارای خطر آتش سوزی به صورت سه منطقه،کم خطر ،متوسط خطر و مناطق دارای خطر زیاد مشخص شده است.

بررسی و شناخت بیوماس با تاکید بر مکانسیم‌های تولید بیوگاز به عنوان انرژی پاک با رویکرد توسعه پایدار شهری

هانیه توکلی; الهه کنارکوهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 320-334

با توجه به نیاز توسعه کشورها میزان به کارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر نیز در کشورهای جهان رو به افزایش بوده، بطوریکه یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی مصرف انرژی محسوب می‌شود، با توجه به پایان‌پذیری انرژی‌های فسیلی و آلودگی‌های زیست محیطی و پایین آمدن ظرفیت تولید این نوع سوخت‌ها در جهان و حتی در ایران جستجوی منابع جایگزین به لحاظ اقتصادی مهم می‌باشد. انرژی‌های تجدید پذیر انواع گوناگونی دارند که از محدوده انرژی خورشیدی گرفته تا انرژی زمین گرمایی را شامل می‌شوند. یکی از مناسبترین منابع انرژی تجدید شونده انرژی بیوماس است. این انرژی علاوه بر خاصیت تجدیدپذیر بودن، سازگار با محیط زیست است. منابع انرژهای بیوماس می‌توانند به انرژی الکتریسیته یا به صورت حاملهای از انرژی مانند سوخت‌های گازی یا مایع با توجه به نیاز بخش‌های مختلف جامعه تبدیل شوند. منابع انرژی بیوماس به طور کلی به موادی از گیاهان و موجودات زنده بدست می‌آید اطلاق می‌شود. منابع انرژی بیوماس برخلاف سوختهای فسیلی رایج که به صورت لایه‌های متمرکز در جهان یافت می‌شود بیشتر به صورت پراکنده هستند و در نتیجه جمع آوری منابع انرژی بیوماس در حجم‌های بالا قابل ملاحظه است. از سوی دیگر حفاظت از محیط زیست و کاهش اثرات زیانبار فعالیت‌های اقتصادی بر شرایط محیطی زندگی انسان‌ها در چارچوب مفهوم توسعه پایدار، تغییر در نوع نگرش به تخصیص منابع و دستیابی به حداکثر کارآیی اقتصادی را طلب می‌نماید. مطالعه حاضر ضمن بررسی مکانیسم‌های ایجاد بیوگاز، نشان می‌دهد که با بکار بردن مستقیم این گاز میتوان طیف وسیعی از صنایع و سیستم‌های موجود را راه اندازی کرد و موجب صرفه جویی منابع با ارزش سوختهای فسیلی نظیر نفت و گاز و غیره شد. لذا با توسعه نیروگاههای بیوگازی، ضمن اثرات قابل توجه اقتصادی و اجتماعی، معضلات محیط زیست شهری کمتر خواهد شد و دست‌یابی به اهداف توسعه پایدار شهری آسان‌تر خواهد گردید.

تحلیل فضایی_ مکانی آسیب پذیری کالبدی مسکن شهری( شهر شیراز)

سید علی علوی; مسلم ضرغام فرد; محمد صمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 335-355

چکیده تحلیل مکانی- فضایی آسیب پذیری مجموعه های مسکونی نواحی شهری و اولویت بندی آسیب پذیری این نواحی، پیشگیری و آماده سازی سیاست هایی برای مقاوم سازی مجموعه های مسکونی است. هدف پژوهش، اولویت بندی میزان آسیب پذیری کالبدی واحد های مسکونی مناطق شهری شیراز است. روش تحقیق از نوع کاربردی و به صورت توصیفی- تحلیلی انجام شد. در این تحقیق، تحلیل آسیب پذیری کالبدی واحد های مسکونی بر مبنای 5 معیار اصلی و 21 زیر معیار، با استفاده از GISو تلفیق مدل IO با AHP انجام شد. با توجه به تجزیه و تحلیل داده ها، بالاترین آسیب پذیری بر اساس شبکۀ دسترسی راه ها و کارآیی بافت و فضای باز، مربوط به منطقه 8 و از لحاظ رعایت کاربری های هم جوار و و تراکم بالای جمعیت شهری، مربوط به مناطق 4 و5 می باشد.کمترین آسیب پذیری با توجه به نقش راه های ارتباطی و فضای باز و ساختار فیزیکی و کالبدی فضا، مربوط به مناطق 1، 6 و 10 است. کلمات کلیدی: آسیب پذیری، AHP، واحد های مسکونی، شهر شیراز

بررسی موقعیت تابستانه استوای حرارتی در جنوب‌ غرب آسیا

شعیب آب خرابات; محمد احمدی; ناهید محمدی; پریا صفری مهر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 356-371

در این پژوهش ابتدا نقشه‌های روزانه آرایش سیستم‌های سینوپتیکی منطقه در ماه‌های ژولای و آگوست که گرم‌ترین ماه‌های سال می‌باشند، طی دوره آماری (2014-1993) از سری داده‌های بازکاوی شده مرکز مطالعات NCEP/NCAR برداشت و پس از انجام آزمون تحلیل عاملی و خوشه‌بندی بر روی داده‌های شبکه‌ای 4 الگوی سینوپتیکی شناسایی و روزهای نماینده این الگوها مورد بررسی قرار گرفت. این الگوها روندهای بسیار مشابهی از مکان‌گزینی استوای حرارتی و سیستم‌های فشار در منطقه را به نمایش گذاشته و نتایج پژوهش حاکی از آن است که استوای حرارتی در این زمان از سال در جنوب صحرای بزرگ افریقا مستقر است و امتداد آن به سمت شرق، مناطق بیابانی و کم‌ارتفاع شبه‌جزیره عربستان، جنوب خلیج فارس، جلگه خوزستان و بین‌النهرین را در بر می‌گیرد. از سوی دیگر گسترش زبانه‌ کم‌فشار گنگ بر روی جنوب‌غرب آسیا نیز از همین الگو پیروی می‌کند، بطوری‌که سه هسته‌ اصلی این کم‌فشار نیز بر روی سرزمین‌های کم‌ارتفاع جلگه خوزستان- بین‌النهرین، جنوب خلیج فارس- شمال شبه‌جزیره عربستان و مرکز پاکستان شکل می‌گیرد. این کمربند حرارتی در سرزمین‌های پست بین‌النهرین (واقع در غرب فلات ایران) بیشترین شدت و گسترش عرضی را دارد، و از نیمه شمالی عراق تا قسمت جنوبی عربستان سعودی را شامل می شود. در منطقه مورد مطالعه روند گسترش استوای حرارتی از تراز 1000 تا 850 ه.پ منطبق بر مناطق گسترش زبانه‌ کم‌فشار گنگ است.

مکانیابی مراکز اموزشی به روش AHP ( مطالعه موردی:شهرستان سروآباد)

سعدی صالحی; پرستو لطفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 372-389

تخصیص فضا به کاربریهای آموزشی یکی از موضوعات مهمی است که در برنامه ریزی شهری و روستایی مورد توجه قرار گرفته است. به دلیل افزایش سریع جمعیت شهرهای ایران و حساسیت بالای کاربری های آموزشی از نظر مسایل مختلف محیطی و ارتباط مستقیم آن با خانواده ها ، نحوه تخصیص کاربریها از اهمیت بالایی برخوردار است . روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی است که هدف شناسایی مکان های مناسب برای احداث مراکز آموزشی خواهد بود که از روش کتابخانه و میدانی نتایج تحقیق ما به دست آمد؛ در تحقیق حاضر با تشکیل پایگاههای اطلاعاتی، به بررسی مکان یابی مراکز آموزشی شهرستان سروآباد واقع در استان کردستان پرداخته که متغییرهای ارتفاع،میزان فاصله از جاده،شیب و جهت شیب ،فاصله از نقاط مسکونی ونقاط زمین لغزشی مورد ارزیابی قرار گرفته است و از طریق مدل AHPمورد بررسی قرار گرفته است، اطلاعات به دست امده و پارامترهای مورد نظر چیزی 7.64 درصد برای احداث مراکز آموزشی ارزش خیلی زیاد دارد و به ترتیب 28.79 درصد زیاد، 10.70 درصد متوسط، 7.64 کم و 32 درصد هم ارزشی خیلی کمی بری احداث مراکز آموزشی دارد.

نوسازی بافت فرسوده با استفاده از رویکرد مشارکتی و سرمایه اجتماعی (نمونه موردی: ناحیه 2 منطقه 9 شهر تهران)

کرامت اله زیاری; وحید عباسی فلاح; اصغر حیدری; اسماعیل نجفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 390-411

سرمایه اجتماعی در فرایند نوسازی شهری از آن جهت حائز اهمیت است که به‌عنوان ثروت‌های پنهان در محلات، جهت مشارکت در امر نوسازی بافت‌های فرسوده بسیار کارآمد است. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی است که با استفاده از پرسشنامه مورد سنجش قرار گرفته است. ابتدا با استفاده از فرمول کوکران، نمونه‌ای با حجم 382 نفر در بین ساکنین ناحیه به صورت تصادفی انتخاب شده و وضعیت شاخص‌های سرمایه اجتماعی به‌عنوان متغیر مستقل و متغیر تمایل به نوسازی به‌عنوان متغیر وابسته مورد سنجش قرار گرفت. یافته‌ها با استفاده از آزمون‌های پارامتری چون آزمون T، ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تحلیل واریانس یک طرفه در محیط نرم‌افزار SPSS و همچنین آزمون تخمین تراکم کرنل جهت توزیع فضایی متغیرها در محیط نرم‌افزار GIS به دست آمده است. نتایج یافته‌ها نشان می‌دهد که رابطه مستقیم و مثبتی بین شاخص‌های سرمایه اجتماعی به‌جز شاخص اعتماد نهادی با متغیر تمایل به نوسازی برقرار است. در این بین شاخص مشارکت اجتماعی با ضریب همبستگی 477/0 بالاترین همبستگی را با شاخص تمایل به نوسازی داراست. همچنین مقدار ضریب رگرسیون (R) بین متغیرها 492/0 است که نشان می‌دهد بین مجموعه متغیرهای مستقل و متغیر وابسته تحقیق، همبستگی متوسط نسبتاً بالایی وجود دارد.

تحلیل تأثیر عوامل موثر بر رضایت گردشگران (مطالعه موردی: گردشگران خارجی بازدیدکننده از موزه آذربایجان در تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله; شهلا بهاری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 413-431

تحقیق حاضر با هدف، تحلیل تأثیر عوامل موثر بر رضایت گردشگران خارجی بازدیدکننده از موزه آذربایجان در شهر تبریز در فروردین 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری در دسترس از گردشگران خارجی که در فروردین ماه 1395 به شهر تبریز سفر کرده اند و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است.ماهیت تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی می باشد. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است.جامعه آماری تحقیق شامل آن دسته از گردشگران خارجی است که در فروردین 1395 به شهر تبریز سفر کرده اند. در این تحقیق از مدل کلر(2003) استفاده شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که متغیرهای آگاهی از برند مقصدگردشگری، تصویر برند مقصدگردشگری و کیفیت ادراک شده مقصدگردشگری بر ارزش ویژه برند مقصد گردشگری و رضایت کلی گردشگران تأثیر مثبت و معنا داری دارند.و همچنین تأثیر ارزش ویژه برند مقصد گردشگری بر رضایت کلی گردشگران مثبت و معنا داراست.

تحلیل سنجش میزان توسعه یافتگی دهستان های شهرستان بیجار با مدل HDI و مدل رتبه اندازه

سعدی صالحی; پرستو لطفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 432-444

نخستین گام درارزیابی نا برابری های فضایی روستایی شناخت ،دقیق ادبیات این حوزه و تبع آن،تبیین و تحلیل شاخص های توسعه پایدار روستایی است در این راستا پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان بیجار واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانیو خدمات،محابرات و ارتباطات) پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه و مدل HDI است که برای سنجش میزان تعدل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، بر اساس مدل رتبه –اندازه این پژوهش 728 /R= می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان بیجار بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ، همچنین بر اساس مدل شاخص توسعه انسانی HDI به بررسی شاخص های انسانی دهستان های شهرستان بیجار پرداخته شد که به ترتیب دهستان کرانی،بابارشانی، خسروآباد، حومه،نجف آباد، خورخوره،سیاه منصور، پیرتاج، گرگین،سیلتان رتبه های اول تا یازدهم از لحاظ توسعه یافتگی هستند

تحلیلی برنقش مهاجرت در ایجاد آسیب‌های اجتماعی (مطالعه موردی شهر الوند در استان قزوین)

علی اکبر جعفرلو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 445-463

چکیده رشد و توسعه شتابان و توزیع نامتعادل جمعیت در عصر حاضر،معلول جابجایی و مهاجرت فزاینده به مناطق شهری می باشد.شهرهای صنعتی به علت وجود فرصتهای اشتغال از مقاصد مهم مهاجرین محسوب می شود. تمرکز مردمی با زمینه های اقتصادی و فرهنگی متفاوت از یک سو و فقدان آمادگی مدیریت و برنامه ریزی شهری در پاسخگویی به نیازهای خدماتی از سوی دیگر، با ایجاد فشار روانی به ساکنین و بروز جرائم و آسیبهای اجتماعی می گردد پژوهش حاضر نیز با رویکرد فوق و بصورت توصیفی- تحلیلی عوامل موثر در ایجاد مهاجرت در فضاهای جغرافیایی از جمله روستاها و شهرها را از ابعاد اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.در این راستا رشد مصادیق آسیب‌های اجتماعی در محدوده مورد مطالعه را از سال 1385-1390 در رابطه با رشد و افزایش جمعیت مطابق سرشماری 1385-1390 مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.متغییرها با توجه به فراوانی در شهر الوند و اهمیت آن‌ها در مقوله اجتماعی،انتخاب شده‌اند که به بعد کیفی و کمی آن‌ها پرداخته شده است.از آزمون همبستگی جهت رابطه متغییرها استفاده شده که در نهایت به تجزیه و تحلیل پرداخته شد.در این تحقیق با استفاده از نرم افزار spssرابطه ی بین متغییر ها ارزیابی شد که بین جمعیت و آسیب های اجتماعی از قبیل سرقت ،طلاق،و مواد مخدر رابطه ی معنی داری وجود دارد و مستقیم می باشد .یعنی با افزایش جمعیت در روند مهاجرپذیری شهری این موارد نیز افزایش دارد.که در نتیجه فرضیه ی ما تایید گردید.در پایان، با توجه به یافته‌ها در شهر الوند راهکارها و پیشنهادات برای بهبود شرایط ارائه گردید.

تحلیل نقش اماکن مذهبی در جذب گردشگر

مهدی کروبی; جعفر بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله; شهلا بهاری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 464-478

اماکن مقدس به دلیل فراهم کردن امکان دستیابی به رضایت معنوی معین و کشف مکان های جدید، عادات و غیره، نقطه قدرتمند جذب جهانگرد را تشکیل می دهند. گردشگری مذهبی و زیارتی به عنوان یکی از کهن ترین اشکال گردشگری در سراسر جهان، شامل سفرها و بازدیدهایی می شود که اصلی ترین هدف آن تجربه مذهبی است. امروزه گردشگری مذهبی سهم قابل توجهی از شمارگردشگران را درکشورهایی که زمینه های رشد و اعتلای گردشگری مذهبی را دارا هستند به خود اختصاص داده است. مذاهب بزرگ دنیا دارای زمینه ای عالی برای تورهای بزرگ مذهبی یا زیارتی هستند، زیرا میلیون‌ها نفر جذب دیدار از مکان‌ها یا رویداد‌های مقدس هستند. به عقیده اغلب روانشناسان، عدم توجه به نیازهای روحی، سلامت جسمی اعضای جامعه را با خطراتی مواجه می‌کند که تقویت ابعاد مثبت معنوی در نهاد آدمی با سفر به اماکن مذهبی و زیارت، می‌تواند تا حد زیادی پاسخگوی این نیازهای مهم انسانی باشد. در این تحقیق که بر اساس مطالعات کتابخانه ای و تحلیلی بوده است سعی بر این داشتیم که به تحلیل نقش اماکن مذهبی در جذب گردشگر بپردازیم. و این تحقیق در پی پاسخ به این سوال است که اماکن مذهبی چه نقشی در در جذب گردشگر دارد؟

تحلیل توزیع فضایی کاربری‌های جاذب گردشگری در مقصدهای گردشگری (مطالعه موردی: شهر زنجان)

سید عباس رجایی; حسن خدابنده لو; وحید عباسی فلاح

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 479-502

نحوه پراکنش عناصر گردشگری در فضای شهری، در بازدید گردشگران و در نتیجه اقتصاد گردشگری شهری نقش مهمی دارد؛ در همین راستا توزیع مطلوب زیرساختهای شهری متناسب با جاذبه های گردشگری ضروری است. لذا این پژوهش با در نظر گرفتن اهمیت و جایگاه کاربری‌های جاذب گردشگری و چگونگی توزیع فضایی آن در شهرها، به روش توصیفی- تحلیلی شکل‌گرفته است، داده ها و اطلاعات موردنیاز ازجمله موقعیت جاذبه‌های گردشگری، هتل‌ها و ایستگاه‌های اتوبوس، از نقشه‌های طرح تفصیلی شهر زنجان، سایت استانداری و سایت شهرداری زنجان اطلاعات جمع‌آوری‌شد و سپس روی نقشه شهرزنجان مشخص گردید. برای تحلیل شعاع دسترسی ایستگاه‌های اتوبوس و جاذبه‌های گردشگری از تحلیل فضایی Spatial Analysis، از ابزار EuclideanDistance استفاده شد. از ابزار Reclasify نیز جهت طبقه‌بندی مجدد نقشه‌ها و در نهایت جهت تهیه نقشه نهایی از ابزار FuzzyOvelay استفاده شده است. همچنین جهت بررسی تناسب جاذبه‌های گردشگری، هتل‌ها و ایستگاه‌های اتوبوس، از مدل میانگین مرکزی و بیضی انحراف معیار استفاده شده است، سپس برای تحلیل نحوه توزیع و پراکنش فضایی جاذبه‌ها، هتل‌ها و ایستگاه‌های اتوبوس از آزمون میانگین نزدیک‌ترین همسایه استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که توزیع فضایی جاذبه های گردشگری در شهر زنجان با توجه به میانگین شاخص نزدیک‌ترین همسایه عدد 1.75 بوده و از الگوی پراکنده تبعیت می‌کند. همچنین تحلیل شعاع دسترسی جاذبه‌های گردشگری شهر زنجان نشان می دهد که در فاصله مطلوبی نسبت به ایستگاه‌های اتوبوس قرارگرفته‌اند، اما در این میان سه مورد از جاذبه‌های گردشگری از وضعیت مناسبی به لحاظ دسترسی به ایستگاه‌های اتوبوس برخوردار نیستند و باید در نزدیکی حداقل 35

اولویت بندی مناطق روستایی در دستیابی به سرمایه اجتماعی رهیافتی به سوی توسعه روستایی مطالعه موردی مناطق روستایی شهرستان آبدانان

حمید برقی; سکینه کرمشاهی; محسن شایان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 503-520

مفهوم سرمایه اجتماعی، یک مفهوم فرا رشته ای است که چند دهه اخیر مورد توجه محققان رشته های علوم انسانی قرار گرفته است .این مفهوم در تحلیل های اجتماعی و اقتصادی پیرامون توسعه جوامع روستایی نیز، مطرح شده و بر منابع محلی سکونتگاههای روستا از قبیل روابط انسانی، شبکه ها و نهادهای موجود در ساختارهای اجتماعی تأکید دارد .امروزه سرمایه ی اجتماعی را یکی از اجزای ثروت ملتها و توسعه ی پایدار، یکی از ابزارهای ظرفیت سازی در اجتماعات، تدبیری برای پیشگیری و کاهش مشکلات اجتماعی و عاملی برای موفقیت برنامه های رفاه اجتماعی و ارتقاء سلامت فردی و اجتماعی می دانند و در ارتباط با توسعه ی مناطق روستایی سرمایه ی اجتماعی ابزاری برای ارتقاء درآمد، کاهش فقر، مدیریت پایدار منابع، ارتقاء انگیزش، مشارکت فعال در تصمیم گیری، ارتقاء شاخص های سلامت، توانمند سازی و ... محسوب می شود. هدف از انجام این تحقیق اولویت بندی مناطق روستایی در دستیابی به سرمایه اجتماعی رهیافتی به سوی توسعه روستایی در شهرستان آبدانان( 6 دهستان مورموری، آب انار، ماسبی، جابر انصار، چم کبود، سراب باغ) با استفاده از روش وزن دهی آنتروپی و تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه(TOPSIS،SAW) است. نتایج تحقیق برآورده شده از تکنیک های تصمیم گیری چندشاخصه نشان می دهد که دهستان جابر انصار در تمامی ابعاد سرمایه اجتماعی(مشارکت اجتماعی، اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی، تعامل اجتماعی، تضاد اجتماعی، تعاون اجتماعی و امنیت اجتماعی) رتبه ی 1 را به خود اختصاص داده است که نشان از موفقیت این دهستان در دستیابی به سرمایه اجتماعی می باشد.

بررسی تعادل فضایی دهستان های شهرستان کامیاران در سال های 1390 و 1395 ( بر اساس مدل رتبه –اندازه)

سعدی صالحی; پرستو لطفی; مهری ویسی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 521-534

به کار گیری معیارها و روش های کمی جهت سطح بندی سکونتگاه ها در سیستم فضایی مناطق از سوی منجر به شناخت میزان نابرابری نقاط سکونتگاهی شده و از سوی دیگر معیاری جهت تلاش در راستایی کاهش فقر و نابرابری های موجود میان آنها محسوب می گردد، این تحقیق به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان کامیاران واقع در استان کردستان بر اساس شاخص های آموزشی،فرهنگی و ورزشی-سیاسی-اداری، برق، گاز، آب- بهداشت و درمان-مخابرات و ارتباطات پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعدل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان بر اساس آمار 1390 و 1395 پرداخته شد ، بر اساسآمار 1390 R در این مدل 0.822 به دست آمده است که نشان دهنده این است که تعدل فضایی به نسبت خوبی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان های شهرستان کامیاران وجود دارداما بر اساس آمار 1395 Rبرابر 0.5 می باشد که تعادل فضایی بین بین خدمات و جمعیت در دهستان های شهرستان کامیاران وجود ندارد.

تاثیر عوامل مکانمند و بی هویت در فضاهای سبز بر التفات ذهن و دلبستگی به شهر (مورد مطالعه: پارک شهرداری،پارک چاله باغ،پارک ملت شهر گرگان)

یوسف درویشی; رضا سارلی; مریم شیراوند; جاسم آزادبخت

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 535-551

حس مکان بیشتر به معنای ویژگی‌ها و خصلت‌های غیر مادی مکان است به این معنا که بعضی از مکان‌ها از چنان جاذبه‌ای برخوردارند که به فرد نوعی احساس وصف ناشدنی القا می‌کنند و او را سرزنده، شاداب و علاقمند به حضور و بازگشت به آن مکان‌ها می‌کنند. در همین راستا پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان تاثیر عوامل کالبدی-رفتاری پارک‌ها بر حس مکان و دلبستگی مکان است. روش پژوهش تحقیق حاضر به صورت کمی انجام پذیرفته و همچنین با شیوه استدلالی به منابع و متون معتبر کتابخانه ای و اسنادی و شبکه جهانی اینترنت نیز ارجاع شده است. برای تعیین حجم نمونه از نرم افزار (G*Power) استفاده شد که نیاز به 212 نمونه پرسشنامه تعیین گردید . برای روایی پرسشنامه از اعتبار محتوا استفاده شد و برای پایایی درونی پرسشنامه از آلفای کرونباخ استفاده گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 22 و به روش همبستگی اسپیرمن و رگرسیون چند متغییره انجام پذیرفت. نتایج حاصل از ضریب همبستگی اسپیرمن نشان داد که بین عوامل کالبدی-رفتاری و حس مکان و دلبستگی مکان رابطه وجود دارد و رابطه آنها به صورت مثبت و مستقیم می‌باشد. به عبارت دیگر با بهبود عوامل متغییرهای مطرح شده، میزان حس مکان و دلبستگی به مکان افزایش یافته و با کاهش آن میزان حس مکان و دلبستگی به مکان در بین مردم کاهش می‌یابد. نتایج و یافته های پژوهش حاکی از این است که عوامل کالبدی-رفتاری محیط‌ پارک‌ها تاثیر بسزایی در میزان دلبستگی و حس مکان بر مردم دارد. به عبارت دیگر، عوامل کالبدی و رفتاری پارک‌ها به عنوان یک ضرورت در روند سلامت و زیباشناختی حسی یا عاطفی جامعه مطرح می‌شود، که با طراحی الگویی مناسب بر مبنای انعطاف پذیری بالا، امنیت، صمیمیت و آرامش می‌توان بر میزان این حس و شادابی و علاقمند بودن افراد جامعه کمک کند.

پیش بینی قیمت مسکن به روش تحلیل تاثیر بر روند ( TIA)، مطالعه موردی شهر تبریز

سید علی علوی; مریم کیانی مولان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 552-568

شناخت و درک هرچه بیشتر آینده و ناشناخته‌هایی که فراروی انسان‌ها و جوامع بشری قرار دارد از اهمیت بالایی برخوردار است. در واقع آینده‌پژوهی این امکان را به انسانها می‌دهد که یک قدم پیشتر از حال گام برداشته تا در عرصه‌های مختلف با اطمینان خاطر برنامه‌ریزی نمایند. بنا به ضروری و حیاتی بودن مسکن برای ادامه زندگی و اهمیت تامین آن برای همه آدمیان و افزایش تقاضا برای آن، از این رو پیش‌بینی قیمت مسکن در مناطق شهری، از اهمیت وافری برخوردار است. در این پژوهش سعی شده است که عوامل و متغیرهای کلیدی(پیشرانها) تاثیرگذار بر آینده قیمت مسکن؛ توسط افراد نخبه و متخصصان، استخراج و سپس اثرات هر کدام از پیشرانها بر روند آینده قیمت مسکن تخمین، تا در مواجه با عدم قطعیت‌ها و مسائل غیر برنامه‌ریزی شده، غافلگیر نشویم. در این مقاله داده‌های آماری قیمت مسکن (متوسط قیمت متری زمین) در شهر تبریز، طی سالهای80-94 گرد‌آوری و از روش تحلیل تاثیر بر روند برای پیش‌بینی قیمت مسکن استفاده شده است، این تکنیک با اعمال تاثیر تکنیک‌های کیفی پیش‌بینی بر نتایج به دست آمده از تکنیک‌های کمی، سعی بر انطباق بیشتر نتایج پیش‌بینی با واقعیت دارد. داده‌های مرتبط با قیمت مسکن به لحاظ حجم، قابلیت کاربرد در روش‌های عددی همچون سری‌های زمانی و خطوط روند را دارا می‌باشند. با استفاده از این دو مزیت، آنالیز تاثیر بر روند به عنوان مدل مناسبی برای پیش‌بینی، تخمین قیمت مسکن شهر تبریز پیشنهاد شده و اجرا گردید. نتایج حاکی از آن است که پیش بینی قیمت مسکن با روش تحلیل تاثیر بر روند، از توانایی بالایی برای پیش‌بینی (متوسط قیمت متری مسکن) برخوردار است.

بررسی نقش سمن‌ها در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، مورد مطالعه : شهر تهران

رسول افضلی; احمد ایرانخواه; حسن مومنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 569-592

هدف: سازمانهای مردم نهاد(سمن‌ها) جایگزین مناسبی برای ارائه‌ی خدمات دولتی هستند. هدف از پژوهش حاظر بررسی نقش آنها در حوزه‌ی کاهش و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی شهر تهران است. روش: جهت دستیابی به داده‌های مورد نیاز، مصاحبه عمیق با سمن‌های فعال در این حوزه صورت گرفت که برای تعیین حجم جامعه و انتخاب مصاحبه شوندگان، از روش گلوله برفی (شیوه نمونه گیری) استفاده شد. یافته ها: یافته‌های تحقیق نشان داد: اکثر سمن‌ها درحوزه‌ی آسیب‌های رفاهی، یا به صورت ترکیبی در زمینه‌ی آسیب‌های جرم زا و ساختاری فعالند. تعریف آنها از مفهوم آسیب اجتماعی بیشتر معطوف به مسئله اجتماعی بوده و سمن‌های فعال شهر تهران را در این حوزه ناکافی دانسته‌اند. اقداماتشان عمدتا به صورت آموزش، مددکاری، توانمند سازی و فرهنگی بوده که در این راستا از حمایت‌های دولت وقوانین مربوطه رضایت خاطر ندارند. علت آسیب‌ها را به ترتیب اولویت: فقر مادی، فقر فرهنگی، محیط شهر و مشکلات آن، سیاست‌ها و قوانین نامناسب بیان، ورشد فعالیت سمن‌ها و میزان همکاری مردم را مثبت ارزیابی کرده اند. مصاحبه شونده‌گان به ترتیب: الگوی پیشگیری‌ اجتماعی‌ رشدمدار، الگوی‌کنترل وپیشگیری ‌جامعه‌مدار، الگوی کنترل وپیشگیری توانمندسازی، الگوی‌کنترل وپیشگیری مددکاری اجتماعی، الگوی کنترل وپیشگیری طراحی محیطی و الگوی کنترل وپیشگیری انتظامی را پیشنهاد کرده‌اند. نتیجه گیری: پیشگیری از آسیب-های اجتماعی در راستای تامین امنیت، نیازهای انسانی و توسعه‌ی اجتماعی در جوامع مختلف است. گستردگی اقدامات و نظرات گوناگون در رفع آسیب‌های اجتماعی باعث شده تا دولت‌ها به تنهایی قادر به برآورد آن نباشند، از اینرو لازم است همکاری‌های چند جانبه با حاکمیت- مردم و جامعه صورت پذیرد تا نتایج بدست آمده کیفی‌تر و سریعتر رخ دهد.

سنجش سطح توسعه یافتگی دهستان های شهرستان دیواندره

سعدی صالحی; لقمان رحیمیان; هیوا قاسمی پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 593-605

پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان دیواندره واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه و مدل HDI است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد انچه در در یافته های تحقیق مطرح شد نشان میدهد که این است کهR برابر 789 / می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان دیواندره بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان سارال می باشد که از لحاظ جمعیتی دارای جمعیتی رتبه کم ، اما از لحاظ خدمات در رتبه مناسب تری قراردارد، همچنین بر اساس مدل شاخص توسعه انسانی HDI به بررسی شاخص های انسانی دهستان های شهرستان دیواندره پرداخته شد که به ترتیب دهستان قراتوره، سارال، حومه، چهل چشمه،زرینه،کوله، کانی شیرین و ایاتو رتبه های اول تا هشتم توسعه یافتگی را در بین دهستان های ین شهرستان به خود اختصاص داده اند.

ارزیابی مؤلفه‌های رضایتمندی از فضاهای عمومی محله بهارستان شهر تهران

حسین حاتمی نژاد; منصوره محمدی سلمانی; اصغر حیدری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 606-624

یکی از مباحث مهم در موضوع برنامه‌ریزی شهری و همین‌طور بحث مدیریت شهری، توجه به فضاهای عمومی است، فضاهایی که نقش عمده‌ای را در تعامل‌بخشی، اجتماع‌ ‌پذیری، ایجاد شادابی، تنوع و سرزندگی در یک محله می‌توانند بازی کنند. همچنین امروزه فضاهای عمومی شهری، ضرورتی اساسی در برنامه‌های توسعه شهری یافته‌اند که این امر حکایت از نقش این فضاها در تقویت وجهۀ فرهنگی – اجتماعی شهر دارد. بنابراین با توجه به نقش بسیار مؤثر فضاهای عمومی در حیات شهری، برنامه‌ریزی برای این گونه از فضاها یکی از اولویت‌ها و دغدغه‌های اصلی مدیران شهری است. بنابراین هدف اصلی این تحقیق بررسی مؤلفه‌های اصلی رضایتمندی از فضاهای عمومی در محله بهارستان شهر تهران می‌باشد. روش پژوهش حاضر توصیفی – تحلیلی و مبتنی بر داده‌های اولیه می‌باشد که جمع‌آوری اطلاعات اولیه، به‌صورت اسنادی و پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه انجام‌گرفته است. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS مورد پردازش قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان‌دهنده آن است که رضایتمندی از فضاهای عمومی بر اساس نتایج آزمون T در محله بهارستان تهران با میانگین 2.75 در طیف لیکرت در سطح پایینی قرار دارد. همچنین بر اساس نتایج حاصل از تحلیل عاملی اکتشافی مؤلفه‌های اصلی مؤثر بر رضایتمندی از فضاهای عمومی به 4 عامل اصلی تقسیم شد. همینطور نتایج حاصل از مدل‌سازی مسیر PLS مؤلفه‌های اصلی تأثیرگذار بر رضایتمندی از فضاهای عمومی مؤلفه‌های جذابیت، ایمنی و امنیت، غنا و جامعیت شناخته شدند که با برنامه‌ریزی در راستای ارتقاء و ساماندهی این مؤلفه‌ها می‌توان سطح رضایتمندی از فضاهای عمومی در این محدوده را بالا برد.

گردشگری سلامت و پزشکی با تأکید بر شناخت منابع و پتانسیل‌های استان کرمانشاه

سمیه امیری پریان; احترام یاری; زینب امیری پریان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 625-642

در تمام اعصار یکی از حقوق اولیه و ثابت همه انسان‌ها سلامتی است. در چند سال اخیر گردشگری سلامت و پزشکی در جهان رشد و گسترش قابل توجه‌ای کسب کرده است و سابقه آن به گذشته بر می‌گردد. بطوریکه حتی بیماران برای دریافت خدمات پزشکی مورد نیاز خود به فراتر از مرزهای ملی سفر می‌کنند. ایران با داشتن ویژگی‌های زمین شناختی، چشمه‌های گرم و معدنی، آب و هوای چهار فصل و امکانات و خدمات پزشکی و پزشکان مجرب در اکثر استان‌ها جهت بهبود حال بیماران داخلی و خارجی یکی از میزبان‌های گردشگری سلامت و پزشکی در منطقه است. استان کرمانشاه در زمینه گردشگری سلامت و پزشکی دارای پتانسیل‌هایی است و دارای تعدادی مراکز درمانی مجهز به IPD است و به سبب موقعیت جغرافیایی با عراق و اقلیم کٌرد در زمینه جذب گردشگر سلامت فعالیت دارد. روش تحقیق حاضر توصیفی- تحلیلی است و در جمع آوری اطلاعات از طریق منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی استفاده شده است. تحلیل و نتیجه‌گیری نشان می‌دهد که این استان علاوه بر خدمات‌دهی به بیماران شهرستان‌های خود و شهرهای اطراف، اولویت استان در حوزه توریسم سلامت به جهت هم مرز بودن با کشور عراق است و در زمینه چشمه معدنی و آب گرم رتبه پایین‌تری نسبت به سایر استان‌های فعال در حوزه توریسم سلامت دارد و آن به علت عدم آگاهی و مسائل دیگر نظیر ضعف شدید دفاتر تبلیغاتی گردشگری سلامت، کمبود زیرساخت‌ها و تسهیلات گردشگری ناشناخته مانده است.

تحلیل و بررسی نقش مشارکت روستاییان در گرایش به یکپارچه سازی اراضی زراعی مورد مطالعه: شهرستان بستان آباد

محمد ظاهری; محمد محسن زاده هریس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 643-661

بهره برداری مناسب از عوامل تولید برای به فعالیت درآوردن امکانات بالقوه، اجرای کامل قانون یکپارچه سازی اراضی، تعاونی کردن تولید یا تجمیع اراضی خرد و پراکنده، ایجاد قطعات اراضی مناسب برای تولید و تجمیع سرمایه های انسانی و مادی پراکنده ی کشاورزان از راهبردهای اساسی و مهم در رسیدن به توسعه ی پایدار کشاورزی و روستایی محسوب می شود. بدیهی است مشارکت کشاورزان در امر یکپارچه سازی اراضی زراعی می تواند زمینه ساز اهداف راهبردی مذکور باشد. نوشتار حاضر که با هدف بررسی نقش مشارکت در گرایش به یکپارچه سازی اراضی زراعی تدوین شده است از نوع مطالعات کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی است و جهت جمع آوری داده ها و اطلاعات از مطالعات میدانی و کتابخانه ای استفاده شده است. جامعه‌ی آماری مورد مطالعه را روستاهای عین الدین، حاج آقا، اشدلق علیا و کردکندی از شهرستان بستان آباد جمعاً با 1013 بهره بردار کشاورز، واقع در شهرستان بستان آباد تشکیل می دهد. حجم نمونه با بهره گیری از فرمول کوکران 197 خانوار برآورد گردید. پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ بررسی و ضریب آلفای کرونباخ 71/0 محاسبه گردید که بیانگر مطلوب بودن ابزار تحقیق است. جهت تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات از آمار توصیفی و استنباطی (ویکور، همبستگی، جدول توافقی و واریانس) استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان داد که، بین ویژگی های فردی روستاییان و بهره بردارن پاسخگو و مشارکت در اجرای طرح ها و پروژه ها در همه مولفه ها (سن، جنس، تأهل، تحصیلات و ....) رابطه معناداری وجود دارد. همنیطور، بین شاخص های یکپارچه سازی اراضی و مشارکت اجتماعی در همه شاخص‌های مورد بررسی در سطح آلفای 05/0 رابطه معنادار و مثبتی وجود دارد. همچنین بین شاخص یکپارچه سازی اراضی زراعی و مشارکت مردم با میزان همبستگی (327/0 درصد) و سطح معناداری 000/0 رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.

تحلیل فضایی آسیب‌پذیری اجتماعی در مراکز پیراشهری مورد مطالعه حصارک کرج

حسنعلی فرجی سبکبار; احمد ایرانخواه; حسن مومنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 662-680

شهرکرج به عنوان مرکز استان البرز و قرارگرفتن در مجاورت پایتخت، دارا بودن شرایط ویژه صنعتی- اقتصادی، داشتن آب و هوای مناسب و قابلیت توسعه، بسیار مهاجرپذیراست. ویژگی‌های مذکور زمینه‌ی پدیدآمدن سکونتهای غیررسمی در پیراشهرکرج را موجب شده است. باتوجه به این موضوع هدف اصلی پژوهش تحلیل فضایی‌آسیب‌پذیری اجتماعی‌ درمحله‌ی ‌حصارک کرج (منطقه 5و6 شهرداری کرج) است. به طور کلی درباره آسیب‌ها و مسائل اجتماعی هفت رویکرد نظری وجود دارد. این هفت رویکرد عبارتند از آسیب شناسی‌اجتماعی، بی سازمانی اجتماعی، تضاد ارزش‌ها، کج رفتاری، انگ زنی، رویکرد انتقادی و رویکرد برساخت‌گرایی. تحقیق حاظر از لحاظ هدف شناختی و از منظر ارائه‌ی راهکار کاربردی است. این تحقیق به لحاظ ماهیت تحلیلی‌- اکتشافی، و در آن از داده‌های کمی-کیفی استفاده شده واز نظر زمان، مقطعی است. داده‌های پژوهش از طریق فن پرسشگری به تعداد350 پرسشنامه به صورت تصادفی- احتمالی از محدوده مورد مطالعه جمع‌آوری شد و با استفاده از تحلیل‌های آماره فضایی hot spot ,morans I, IDW ،high/low clustering, به تحلیل اکتشافی و بررسی تغییرات الگوهای فضایی شاخص‌های آسیب‌پذیری پرداخته شده است. نقشه های حاصل از تحلیل‌های اکتشافی نشان می‌دهدکه توزیع فضایی شاخص آسیب‌پذیری در منطقه از الگوی خاصی پیروی می‌کند واین الگوها تصادفی نیستند. نقشه‌های بدست آمده در قسمت یافته‌های تحقیق نشانگر چگونگی پراکنش نقاط داغ و سرد هر شاخص و خوشه‌بندی شدن‌ الگوهای مربوط به همان شاخص درمنطقه است.

ارزیابی آگاهی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان در برابر مخاطرات پرتوهای فرابنفش خورشیدی

مصطفی شاهینی فر; محسن شایان; ابراهیم رضایی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 681-695

با پاره شدن لایه ازن روزبه روز معضلات و مشکلات ناشی از آن بیشتر می‌شود. یکی از عوارض پاره شدن لایه ازن عبور پرتوهای فرابنفش ازاین لایه و تاثیرات آن بر روی جوامع بشری است. آشناشدن با عوارض و معضلات پرتوهای فرابنفش می‌تواند به انسان در پیشگیری از بیماری‌های ناشی از آن کمک فراوان کند. از این رو هدف این پژوهش ارزیابی آگاهی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان در برابر مخاطرات پرتوهای فرا بنفش است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و به لحاظ انجام کار توصیفی تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را تمامی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان تشکیل می‌دهد که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه‌ای به تعداد 373 نفر انتخاب شده است. روش نمونه گیری به صورت تصادفی ساده است. برای تجزیه و تحلیل یافته‌ها از آزمون تی تک نمونه‌ای، ضریب همبستگی پیرسون و آزمون کروسکال والیس استفاده شده است. نتایج آزمون تی نشان می‌دهد میزان آگاهی دانشجویان با میانگین 221/2 در سطح نا مطلوب می‌باشد. نتایج ضریب همبستگی پیرسون نشان می‌دهد که بین آگاهی اجتماعی و شاخص‌های (آگاهی، آموزش، نگرش و عملکرد)، همبستگی بالایی وجود دارد که بیانگر یک رابطۀ خطی مثبت قوی میان آن‌ها است. بیشترین میزان همبستگی؛ بین آگاهی اجتماعی و آموزش با ضریب همبستگی 772/0 می-باشد. همچنین نتایج آزمون کروسکال والیس نشان می‌دهد که دانشکده جغرافیا با میانگین رتبه 59/191 در رتبه اول و دانشکده الهیات با میانگین رتبه 23/101 در رتبه آخر از نظر میزان آگاهی دانشجویان از پرتوهای فرابنفش قرار دارند.

تحلیل وضعیت توسعه یافتگی دهستان های شهرستان بانه

سعدی صالحی; پرستو لطفی; حمدی رحمانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 696-704

شاخص توسعه انسانی متوسط ظرفیت دستیابی به شاخص های توسعه انسانی در یک جامعه در نشان می دهد اما تفاوت ها،محرومیت ها و نابرابری ها را به صورت واقعی تبببین نمی کند در این راستا پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان بانه واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان بانه تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه این پژوهش 62 /R= می باشد می توان گفت که دردهستانهای شهرستان بانه بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان بوئین و دهستان بوالحسن می باشد.

بررسی وتحلیل برتوسعه گردشگری پایدار روستایی شهرستان میرجاوه (دهستان لادیز)

مریم رضایی; حسین دوستی مقدم; ملیحه دوستی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 705-725

در اغاز قرن بیست و یکم هنوز توسعه برخی از استان های کشور با مسائل و چالش های متعددی مواجه است چرا که، راهبردهای گذشته در زمینه توسعه نواحی موفقیت آمیز نبوده و نتوانسته اند مسائلی چون فقر، اشتغال، بهداشت، امنیت غذایی و پایداری محیط زیست را سامان بخشد . این راهبرد ها در توزیع منافع حاصل از رشد و توسعه نیز موفق نبوده و سبب ایجاد مشکلات متعددی شده است. یکی از راهبرد هایی که اخیرا در اغلب کشورهای جهان مورد توجه قرار گرفته، توسعه و گسترش توریسم در نواحی محروم ولی دارای پتانسیل های لازم است. گردشگری یکی از پویاترین فعالیت های اقتصادی عصرحاضر است که نقش مهمی در توسعه پایدار محلی ایفا می کند. در این راستا گردشگری روستایی نیز یکی از ابعاد مهم گردشگری به حساب می‌آید که می‌تواند با برنامه‌ریزی اصولی و دقیق و با شناسایی مناطق گردشگری روستایی و شناخت پتانسیل‌ها و نقاط قوت روستاها، نقش مؤثری در توسعه این مناطق و در نتیجه توسعه اقتصاد و همچنین توسعه ملی کشورها داشته باشد، از این رو در اینجا سؤال این است که پتانسیل‌ها و محدودیت‌های گردشگری روستایی کدام است؟ و چگونه می-توان راهکارهایی را در جهت توسعه گردشگری در روستاها که بتواند باعث رشد گردشگری و در نتیجه توسعه پایدار روستایی بشود به کار برد؟ به این منظور مقاله حاضر بهره گیری از مطالعات میدانی، و تعیین فرصت، و تهدید،آرمان ونتایج به شیوه مدل SWOT SOAR, به ارائه راهبرد مدیریتی در جهت توسعه گردشگری در مناطق روستایی شهرستان میرجاوه (دهستان لادیز) پرداخته‌است. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان می‌دهد با وجود داشتن جاذبه‌های فراوان گردشگری طبیعی اعم ازجنگل‌های انبوه، چشمه‌ها، ییلاق‌های سرسبز کشاورزی و آداب و رسوم ازجذب گردشگران داخلی به دور مانده درحالیکه قابلیت‌های گردشگری آن نسبت به سواحل جنوبی استان بکرودست نخورده‌است.

بررسی و شناخت موانع و محدودیتهای کارآفرینی در بخش کشاورزی

مری٠دلفانی; اکبر حسین پور; علی نجفی; سید محمود حسینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 1-13

کارآفرینان از عوامل ضروری تغییر در یک اقتصاد مبتنی بر بازارند.آنها امکان استفاده مؤثر و فزاینده از منابع را فراهم می آورند و دادو ستد بین بخشهای مختلف با امکانات و اولویتهای متفاوت را تسهیل می سازند. کارآفرینان در بخش کشاورزی با موانع و مشکلات فراوانی روبرو هستند.و روش تحقیق مورد بررسی و داده ها با استفاده از پرسشنامه جمع آوری شد. جامعه آماری این مطالعه 1641 دانشجوی فارغ التحصیل بین سالهای 1380 تا 1384 بوده است. جمعیت نمونه 145 نفر بوده است. قابلیت اطمینان پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ (95٪) مورد آزمایش قرار گرفت. همچنین بررسی رابطه بین متغیرهای مستقل مرتبط با ویژگیهای شخصی و تحصیلی بادیدگاه آنهانسبت به موانع توسعه کارآفرینی در بخش کشاورزی.می باشد. روش تحقیق آن توصیفی، همبستگی و از نوع کاربردی است.نتایج حاصل از آزمون فرضیات نشان می دهد که جنسیت ،محل تولد،وضعیت تأهل، محل سکونت سال فارغ التحصیلی،وضعیت شغلی، سابقه کار، وضعیت استخدام، نوع سازمان نمی تواند تأثیر معنی داری بر دیدگاه فارغ التحصیلان نسبت به موانع کارآفرینی در بخش کشاورزی داشته باشد.نتایج حاصل از آزمون متغیرها با استفاده از ضریب همبستگی اسپیرمن نشان می دهد که میزان حقوق دریافتی،سن فارغ التحصیل،سابقه اشتغال،میزان نارضایتی، نحوه استخدام ،رشته تحصیلی،شغل پدر رابطه معنی داری با دیدگاه فارغ التحصیلان در رابطه با موانع کارآفرینی در بخش کشاورزی ندارد. یکی از روشهای بکار گرفته شده در این تحقیق تحلیل عاملی بود که نتیجه این روش نشان داد که موانع و مشکلات بخش خصوصی و دولتی و آموزش عالی در عرصه کارآفرینی درهفت عامل برنامه ریزی وپشتیبانی ،نوآوری،عامل مدیریتی،ناهماهنگی سازمانی،سیاست راهبردی،عامل آموزشی و خواستگاه محلی شناسایی شدند.

ارزیابی وضعیت خدمات گردشگری استان فارس با تلفیق تکنیک‌های چند معیاره سلسله مراتبی فولر و TODIM

غدیر عشورنژاد; حسن بهنام مرشدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 14-34

یکی از اصول مهم و اساسی در بازاریابی، عرضه خدمات بهینه به مشتریان می‌باشد و مکان عرضه این خدمات در کنار توزیع متعادل و منطقی آن‌ها نقش مهمی در رضایت مشتریان ایفا می‌کند. این موضوع در خصوص خدمات گردشگری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و لزوم به کارگیری از داده‌ها و ابزارهای مکان مبنا برای رسیدن به این مقصود احساس می‌شود. در واقع خدمات گردشگری کارا و مطلوب و توزیع بهینه و متناسب آن، به صورت مستقیم منجر به افزایش درآمد، مدت ماندگاری و در نهایت افزایش رضایت گردشگران می‌شود و انگیزه بازدید مجدد گردشگران از مقصد مورد نظر را بالا می‌برد. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی وضعیت خدمات و تسهیلاتو جاذبه‌های گردشگری استان فارس به منظور تعیین مناطق بهینه خدمات گردشگری می‌باشد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است. به همین منظور در ابتدا با استفاده از فن دلفی معیارهای خدمات گردشگری تعیین شده است و سپس با استفاده از روش سلسله مراتبی فولر معیارهای مربوطه وزن‌دهی شدند و در ادامه از روش رتبه‌بندی تودیم به منظور پهنه‌های بهینه خدمات گردشگری استفاده شده است. نتایج پژوهش نشاندهنده آن است که قلمرو تحقیق با توجه به جاذبه‌های گردشگری متعدد دارای توزیع نامتعادل و نامناسب از لحاظ دسترسی به خدمات گردشگری می‌باشند و بخش‌های سیاسی ماهور میلانی، کوهمره، کنارتخته، پاسارگاد، بوانات، داراب، اوز، ایزد خواست و ... در اولویت از لحاظ توسعه قرار دارند و مناطق مرکزی استان فارس مانند شیراز، مرودشت، کازرون، دشمن زیاری و ... از خدمات بهتر و مناسب‌تری به نسبت دیگر مناطق برخوردار می‌باشند.

سنجش و تحلیل تنوع فرهنگی-اجتماعی در استان‌های ایران

باقر فتوحی مهربانی; حسین حاتمی نژاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 35-63

تنوع فرهنگی جلوه‌ای است از زیبایی‌های خلقت و نشانه‌ای از آیات خداوند. اخیراً طیف وسیعی از مطالعات همچون شهر خلاق و نظریه طبقه خلاق بر نقش تنوع فرهنگی در رشد اقتصادی و افزایش خلاقیت و نوآوری تأکید کرده‌اند. به علاوه سازمان‌هایی همچون یونسکو با انتشار اعلامیه جهانی «تنوع فرهنگی» و سازمان آیسسکو با مصوب نمودن «بیانیه تنوع فرهنگی اسلامی»، ضمن به رسمت شناختن همه فرهنگ‌ها بر نقش محوری فرهنگ و تنوع فرهنگی تأکید کرده‌اند. با توجه به نقش محوری تنوع فرهنگی-اجتماعی، این تحقیق در پی آن است تا برای نخستین بار تنوع فرهنگی-اجتماعی را در سطح استان‌های ایران موردسنجش و تحلیل قرار دهد. برای سنجش تنوع فرهنگی-اجتماعی از شاخص تنوع شانون و برای تحلیل فضایی آن از شاخص‌های موران جهانی، موران محلی انسلین و تحلیل لکه‌های داغ در نرم‌افزار GIS استفاده‌شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که استان‌های ایران در شاخص ترکیبی تنوع فرهنگی-اجتماعی در 5 طیف بسیار متنوع، متنوع، نسبتاً متنوع، تنوع پایین و یکدست قرار می‌گیرند به‌طوری‌که استان‌های قم، البرز و تهران در طیف بسیار متنوع و استان‌های کردستان، آذربایجان شرقی، اردبیل و زنجان در طیف یکدست قرار می‌گیرند و بقیه استان‌ها در سایر طیف‌ها پراکنده می‌شوند. همچنین نتایج حاصل از تحلیل فضایی آماره موران جهانی نشان می‌دهد پدیده تنوع فرهنگی-اجتماعی به‌صورت خوشه‌ای پراکنده‌شده است. به‌علاوه یافته‌های تحلیل موران محلی انسلین مؤید این مطلب است که در زمینه شاخص ترکیبی تنوع فرهنگی-اجتماعی 4 استان البرز، تهران، قم و اصفهان باهم یک خوشه بالا (HH) را می‌دهند که علاوه بر اینکه خود دارای بالاترین مقدار تنوع فرهنگی-اجتماعی در بستر ایران هستند بلکه همسایگان آن‌ها نیز از تنوع فرهنگی-اجتماعی بالایی برخوردارند. در مقابل استان آذربایجان شرقی و اردبیل باهم و استان کردستان به‌تنهایی کمی پایین‌تر از آن‌ها تشکیل یک خوشه پایین (LL) را می‌دهند و از پایین بودن مقدار تنوع فرهنگی-اجتماعی خود و استان‌های هم‌جوار خود خبر می‌دهند.

افزایش صحت استخراج اطلاعات از داده‌های سنجنده OLI با استفاده از روش FFT-IHS

حسن حسنی مقدÙ; علی اصغر تراهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 64-79

هدف از تحقیق حاضر، به‌کارگیری روش FFT_IHS به‌منظور افزایش صحت استخراج اطلاعات از داده‌های سنجنده OLI، ماهواره لندست 8 است. برای این منظور پنجره‌ای از تصاویر سنجنده OLI، شهرستان اردبیل انتخاب و بعد از اعمال پیش‌پردازش‌های موردنیاز از جمله تصحیح اتمسفریک، باندهای چند طیفی و پانکروماتیک با استفاده از روش FFT_IHS، با یکدیگر ادغام گردیدند. به‌منظور ارزیابی قابلیت روش FFT_IHS در افزایش صحت استخراج اطلاعات، اقدام به برداشت نمونه‌های آموزشی از تصاویر قیل و بعد از اعمال این روش گردید. همبستگی بین نمونه‌های آموزشی با استفاده از شاخص جفریس ماتوسیتا مورد ارزیابی قرار گرفت که نتایج این شاخص نشانگر همبستگی پایین بین نمونه های برداشت شده بود. در ادامه نمونه‌های آموزشی با استفاده از الگوریتم ماشین بردار پشتیبان شعاعی در 8 کلاس کاربری طبقه‌بندی شد. نتایج تحقیق نشان داد که طبقه‌بندی تصویر قبل از ادغام باندها دارای صحت کلی 88.3 درصد و ضریب کاپا 0.87 بوده و بعد از ادغام به روش FFT_IHS صحت کلی به 96.3 درصد و ضریب کاپا 0.96 افزایش‌یافته است.

تأثیر کیفیت خدمات بر اعتماد مشتری در صنعت هتلداری (مطالعه موردی: هتل پنج ستاره نارنجستان نور)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله; شهلا بهاری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 80-97

تحقیق حاضر با هدف تأثیر کیفیت خدمات براعتماد مشتری در صنعت هتلداری در هتل 5 ستاره نارنجستان نور در تابستان 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری غیر تصادفی در دسترس از میهمانان هتل 5 ستاره نارنجستان نور و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. تحقیق حاضر، از نظر هدف، کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه میهمانان هتل ستاره 5 نارنجستان نور در نظر گرفته شده است. با توجه به این که حجم جامعه نا معلوم می باشد از فرمول کوکران به منظور تعیین حجم نمونه استفاده شده است. حجم نمونه مورد بررسی 267 نفر از میهمانان هتل 5 ستاره نارنجستان نور می باشد. متغیرهای مستقل مدل مفهومی این پژوهش شامل: ملموس بودن، قابلیت اطمینان، پاسخگویی، تضمین، همدلی و متغیر وابسته اعتماد مشتری است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که کیفیت خدمات و هر یک از ابعاد آن تأثیر مثبت و معناداری بر اعتماد مشتری دارند. و همچنین نشان داده شد که از بین ابعاد کیفیت خدمات همدلی دارای بزرگترین مقدار ضریب مسیر است و تأثیر آن نسبت به سایر متغیرها بر اعتماد مشتری بیشتر است.

تحلیل مدیریت شهری و نقش آن در توسعه پایدارشهری مطالعه موردی شهر اسدآباد

سیاوش مرادی مکرÙ; مری٠حیدری کیا

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 98-115

چکیده مدیریت شهری به زبان ساده تمام مراحل پیاده سازی در کالبد واجتماع شهر است .شهر به عنوان پیجیده ترین مصنوع دست بشر نیازمند مدیریت بادارا بودن طیفی ازادراک و پیچیدگی است.امروزه مدیریت شهرها تحول یافته است.شهرها برای رفاه و آسایش بیشتر شهروندان مدیریت می شوند.مدیریت شهری نقش مهمی در موفقیت و برنامه ها و طرح های توسعه شهری بر عهده دارند این موضوع بخصوص در ارتباط با توسعه شهری اهمیت می یابد.توسعه پایدارارائه راه حلهایی در مقابل الگو سنتی و کالبدی و اجتماعی،اقتصادی توسعه را شامل میگردد، که بتواند از بروز مسائلی همچون نابودی منابع طبیعی،تخریب اکوسیتمها،رواج بی عدالتی ها،آلودگی،افزایش بی رویه جمعیت و پایین آمدن کیفیت زندگی انسانها جلوگیری کند.این پژوهش مفهوم مدیریت شهری،ارتباط میان توسعه پایدار و مدیریت شهری را درشهر اسدآباد مورد برسی قرار می دهد.روش تحقیق در این پژوهش توصیفی –تحلیلی و جمع آوری اطلاعات به روش کتابخانه ای و میدانی انجام شده است. با تجزیه و تحلیل سوات ونتایج پژوهش نشان می دهد که مدیریت شهری در دستیابی به پایدار شهر اسدآباد دارای تاثیر مثبت و معنا داری می باشد همینطور همکاری ها و تعامل مدیران شهری در ارتقا شاخص توسعه پایداری شهرتاثیر مثبت و معناداری دارد

بررسی رابطه توانمندسازی اعضاء تعاونی‌های کشاورزی و تولیدی روستایی و کشاورزی پایدار (مطالعه موردی: شهرستان ابرکوه)

حجت رضایی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 115-130

توسعه پایدار و مستمر هر کشوری وابسته به پایداری نظام کشاورزی آن است؛ بنابراین، دستیابی به نظام کشاورزی پایدار، یکی از سیاست‌های مهم بخش کشاورزی کشورها است که نه تنها موجبات امنیت غذایی، کسب درآمدهای ارزی و استقلال سیاسی و اقتصادی در سطح کلان را فراهم می‌آورد؛ بلکه در سطح محلی نیز باعث توسعه می‌گردد. از این رو هدف از پژوهش حاضر، تحلیل رابطه توانمندسازی اعضای تعاونی‌های تولیدی روستایی و کشاورزی شهرستان ابرکوه و رعایت اصول کشاورزی پایدار در این شهرستان می‌باشد. روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی- پیمایشی بوده که آمار و اطلاعات آن از طریق روش‌های میدانی به دست آمده است. جامعه آماری این پژوهش شامل 3000 عضو تعاونی‌های تولیدی روستایی و کشاورزی منطقه مورد مطالعه می‌باشد که با استفاده از فرمول کوکران در سطح خطای 05/0، نمونه‌ای به حجم 341 نفر تعیین شده است. در این پژوهش برای تحلیل داده‌ها از آزمون‌ تی تک نمونه‌ای و ضریب پیرسون استفاده گردیده است. نتایج تحقیق بر اساس آزمون های آماری مورد مطالعه نشان می‌دهد که اثرگذاری توانمندسازی جامعه آماری بر رعایت اصول کشاورزی پایدار در شهرستان ابرکوه معنادار و بین این دو متغیر در سطح 99 درصد اطمینان رابطه معنادار و مستقیمی وجود دارد.

بررسی امکان تقلیل اثرات منفی خشک شدن دریاچه ارومیه بر اقتصاد روستایی با تأکید بر الگوی کشت جایگزین نمونه موردی: (دهستان مرحمت‌آباد شمالی، شهرستان میاندوآب)

عبدالهی عبدالله; محمد ولائی; فاطمه فرج زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 131-150

هدف از تحقیق حاضر بررسی راهکارهای تقلیل اثرات خشک شدن آب دریاچه ارومیه با تاکید بر کشت جایگزین می‌باشد بنابراین، تحقیق از لحاظ هدف کاربردی، از نظر ماهیت و روش، تجربی می‌باشد. جهت جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (مشاهده، مصاحبه و پرسشنامه) استفاده شده است. قلمرو مکانی تحقیق دهستان مرحمت آباد شمالی شهرستان میاندوآب می‌باشد که دارای 8 روستا می‌باشد و به علت کم بودن روستاها نمونه گیری انجام نشد و همه روستاها جزوء جامعه آماری محسوب شدند. این دهستان طبق سرشماری سال 1395 مرکز آمار ایران دارای، 3014 خانوار و 10146 نفر جمعیت بوده است که با استفاده از فرمول اصلاح شده کوکران تعداد 266 خانوار به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند انتخاب خانوارها با روش تصادفی ساده انجام گرفت. پایایی پرسشنامه با استفاده از فرمول آلفای کرونباخ برابر با 810/0آمده است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها و اطلاعات از آمار توصیفی (میانگین، میانه، انحراف معیار) و آمار استنباطی (تی تک نمونه‌ای و فریدمن) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد، میانگین هر 4 شاخص بعد پایداری اقتصاد روستایی (درآمد، سرمایه، تولیدات کشاورزی و اشتغال) بالاتر از عدد مطلوبیت 3 برآورد شده که در این میان شاخص اشتغال با میانگین 3.63 و مقدار تی 14.77 و شاخص تولیدات کشاورزی با میانگین 3.38 و مقدار تی 6.21 بیشترین تاثیرات منفی را از خشک شدن آب دریاچه ارومیه متحمل شده‌اند و در بین راهکارهای مطرح در جهت تقلیل اثرات منفی دریاچه ارومیه در روستاهای دهستان مرحمت آباد شمالی راهکار «تنوع‌بخشی به اقتصاد روستایی در بخش زراعی و غیر زراعی» با میانگین رتبه‌ای 3.89 و راهکار «تغییر الگوی کشت و کشت محصولات مقاوم کم آبی» با میانگین رتبه‌ای 3.73 مهمترین راهکارهای مطرح این زمینه از دیدگاه جامعه آماری شناخته شدند.

تحولات نظام شهری در استان مازندران با تأکید بر شهرهای کوچک

عامر نیک پور; غلامرضا ملکشاهی; عباس مهرعلی تبار; میلاد حسنعلی زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 151-166

تغییر در نظام های شهری فرایندی پیوسته است که به طور همزمان در سطوح فضایی مختلف در حال رخ دادن است. این مقاله با هدف بررسی تحولات نظام شهری استان مازندران در 60 سال گذشته تدوین شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی و مبنای آماری داده ها، نتایج سرشماری های عمومی نفوس و مسکن می باشد. در این تحقیق با استفاده از نرم افزار Excel داده های جمعیّتی نقاط شهری طبقه بندی شد و با استفاده از مدل های رتبه اندازه، حداختلاف طبقه ای تصحیح شده و ضریب کشش پذیری نظام شهری استان مازندران مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. با کمکGis نقشه های توزیع فضایی نقاط و پهنه های تراکم جمعیت شهری نیز ترسیم شد. نتایج نشان می دهد شهرنشینی در مازندران هر چند همگام با کل کشور حرکت می کند، لیکن شتاب آن نسبت به کشور کندتر است. در این دوره تعداد شهرها 6 برابر، جمعیت شهرنشین 12 برابر و نسبت شهرنشینی نیز به 42.2 درصد افزایش یافت. بر اساس مدل رتبه اندازه بین جمعیت واقعی و مطلوب شهرها اختلاف رو به افزایشی به صورت مازاد جمعیّت دیده می شود، و همان گونه که گرایش به تعادل در سطوح بالا نظام سلسله مراتبی مشهود است در سطوح پایین آنچنان بهبودی ملاحظه نمی گردد. در قاعده تصحیح شده استورجس حد اختلاف طبقات به 6/5 برابر و تعداد طبقات به 10 طبقه شهری افزایش یافته است، و اختلاف چشمگیری بین تعداد شهرها و جمعیت آنها در آخرین طبقه این مدل مشاهده می شود، این امر بیانگر عدم تعادل و گسیختگی وضعیت سلسله مراتب نظام شهری است. نتایج مدل ضریب کشش پذیری نیز نشان می دهد شهرهای کوچک و روستاشهرها در دهه های اخیر رشد پایین و منفی داشته اند که افول نقش آن ها موجب شده است جهت تعادل در نظام شهری مازندران با خطر جدی روبرو شود.

ضرورت مهندسی فرهنگی در فرآیند توسعه روستایی مطالعه موردی استان کرمانشاه

آئیژ عزمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 167-185

امروزه طرح های روستایی مختلفی از جمله یکجانشین کردن عشایر و ارایه نوآوریهای مختلف فنی و سازمانی در روستاها اجرا می شود که واکنش مردم به آن ها و پذیرش یا عدم پذیرش این طرح ها از مسایل مهم روز است . در این راستا فرهنگ عاملی مهم در پذیرش یا عدم پذیرش این ایده ها و طرح ها در محیط روستایی است و لذا نقش مهندسی فرهنگی به جهت حل مشکلات احتمالی پیش پای متخصصان روستایی اهمیت می یابد . هدف از این مقاله بررسی ضرروت مهندسی فرهنگی در روستاها به عنوان بخشی از فرایند توسعه روستایی است . در ابتدا تعریفی از مهندسی فرهنگی و ارتباط آن با توسعه ارایه می شود . به تاریخچه مهندسی فرهنگی در روستاها پرداخته و کشور چین ، شوروی ، رژیم شغالگر قدس و ایران را به عنوان مثال هایی ذکر می کنیم . اشاره می شود که در روستاها مهندسی فرهنگی با ایجاد نهادهای فرهنگی ، تغییر الگوهای فرهنگی نامناسب و بعضاٌ حذف آن ها در جهت پذیرش یا استفاده بهینه از نواورها گام بر می دارد . در عین حال حل مشکلات ناشی از نابرابری روستایی و مهاجرت از وظایف مهندسی فرهنگی است . اشاره می شود که در یک برنامه فرهنگی روستایی باید به هدف ، زمان ، هزینه و منابع مالی توجه زیادی نمود و عناصر مشارکت ، واثع گرایی ، مدیریت همه جانبه و یکپارچه از اهمیت زیادی در آن برخوردار است .در انتها اشاره می شود که مهندسی فرهنگی رهیافتی از بالا به پایین است که می تواند در بعد کلان یا بعد محلی نظیر یک روستا به اجرا درآید .

فراتحلیلی بر پژوهش‌های وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی

یعقوب ابدالی; احمد پوراحمد; اسحاق خندان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 186-197

وقف شهری، یکی از پدیده‌های حسنه در شهرهای ایرانی- اسلامی است که در تأسیس و تداوم حیات نهادها و مراکز فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی تأثیر فراوانی داشته است و توانسته‌اند در دوره‌های مختلف تاریخ، منشأ حرکت‌های مؤثری باشند. این پدیده حسنه در سال‌های گذشته توجه پژوهشگران شهری را به خود جلب نموده است. تعداد و تنوع مقالات علمی منتشر شده در زمینه وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی، یکی از نشانه‌های گرایش محققان به این مفهوم است. این مقاله با روش فراتحلیل به بررسی مقالات منتشر شده در مجلات علمی- پژوهشی فارسی زبان منتشر شده از سال 1389 تا سال 1396 پرداخته است. این تحقیق نشان می‌دهد که مقالات انتشار یافته در حوزه وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی، بیشتر به صورت کیفی و از طریق تحلیل‌های مبتنی بر اسناد صورت گرفته‌اند. بر اساس نتایج پژوهش حاضر، به طور کلی مطالعات وقف در شهرهای ایرانی- اسلامی در کشورمان را می‌توان در دو دستۀ کلی جای داد؛ نخست مطالعات تأثیر وقف بر توسعه و شکل‌یابی فیزیکی شهرهای ایرانی- اسلامی می‌باشد و دیگری تأثیر وقف بر مؤلفه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در شهر ایرانی- اسلامی است. در رویکرد نخست محققان در قالب فرآیندی به دنبال تأثیر وقف در توسعه فیزیکی و فضایی و همچنین شکل‌یابی فضاهای شهری در شهرهای ایرانی- اسلامی هستند و بر این اساس به تجزیه و تحلیل فضای شهرهای ایرانی- اسلامی پرداخته‌اند. نتایج بررسی نشان می‌دهد که دسته اول بیشتر پژوهش‌ها (60 درصد) را به خود اختصاص داده است.

سنجش میزان برخورداری از شاخص های بهداشتی- درمانی با تأکید بر رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان اردبیل)

فرامرز منتظر; زینب شاهرخی فر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 198-217

امروزه مهم‌ترین عامل پیشرفت هر جامعه‌ای، نیروی انسانی سالم می‌باشد، افزایش سطح شاخص‌های سلامت در هر جامعه‌ای از اولویت دولت‌ها محسوب می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی میزان برخورداری شهرستان‌های استان اردبیل از شاخص‌های بهداشتی - درمانی می‌پردازد. روش پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی، اسنادی و تحلیلی است که در آن 40 شاخص بهداشتی - درمانی با استفاده از مدل تاپسیس مورد ارزیابی قرارگرفته‌اند. در میان شاخص‌ها، شاخص‌های تعداد روستاهای تحت پوشش و تعداد پیراپزشکان با وزن 0269/0 بااهمیت‌ترین شاخص‌ها هستند. جامعه آماری تحقیق شامل 10 شهرستان استان اردبیل در سال 1395 می‌باشد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که میزان برخورداری شهرستان‌های استان از شاخص‌های بهداشتی - درمانی یکسان نبوده و اختلاف زیادی با یکدیگر دارند و اغلب آن‌ها ازنظر شاخص‌های بهداشتی - درمانی در وضعیت مطلوبی قرار ندارند. در این میان شهرستان اردبیل برخوردارترین شهرستان و شهرستان سرعین محروم‌ترین شهرستان می‌باشد. همچنین نتیجه همبستگی پیرسون در بررسی رابطه بین جمعیت و برخورداری شهرستان‌ها، از همبستگی بالایی در رابطه بین این دو عامل حکایت دارد. نتیجه همبستگی پیرسون در بررسی رابطه بین فاصله از مرز بین‌المللی و میزان برخورداری نیز حاکی از همبستگی نسبتاً بالایی در رابطه بین این دو عامل می‌باشد. بنابراین در راستای کاهش شکاف توسعه میان شهرستان‌های استان، شهرستان‌های محروم باید در اولویت توسعه قرار گیرند.

ارزیابی عوامل موثر بر ارزش ویژه برند در بین مشتریان پوشاک ورزشی (مطالعه موردی : برند علی دایی)

مهدی کروبی; شهلا بهاری; سمیرا محمدی; جعفر بهاری; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 218-236

یکی از با ارزش ترین دارایی های هر شرکت نام و نشان تجاری آن شرکت می باشد هرچه ارزش نام و نشان تجاری در ذهن مصرف کنندگان بیشتر باشد،شرکت می تواند در سایه آن منافع بیشتری را از مصرف کنندگان کسب کند.ارزش ویژه نام و نشان تجاری یکی از داراییهای است که هم ارزش شرکت را حفظ می کند و هم وفاداری مشتریان را به دنبال خواهد داشت. تحقیق حاضر با هدف ارزیابی عوامل موثر بر ارزش ویژه برند در بین مشتریان پوشاک ورزشی برند علی دایی در تابستان 1395صورت پذیرفته است.داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری غیر تصادفی در دسترس از مشتریان پوشاک ورزشی برند علی دایی و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است.تحقیق حاضر،از نظر هدف،کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است.در این تحقیق از مدل ارزش ویژه برند دیوید آکر(1991) و ساسمیتا و سوکی (2015) استفاده شده است. متغیرهای مستقل مدل مفهومی این پژوهش شامل: وفاداری به برند، آگاهی از برند، کیفیت ادرک شده، تداعی برند، تصویر برند و متغیر وابسته ارزش ویژه برند است.نتایج بدست آمده حاکی از تأثیر مثبت و معنادار متغیرهای وفاداری به برند، آگاهی از برند، کیفیت ادرک شده، تداعی برند و تصویر برند بر ارزش ویژه برند علی دایی می باشد. و همچنین نشان داده شد که متغیر وفاداری به برند بیشترین تأثیر را بر ارزش ویژه برند داشته و سپس به ترتیب متغیر های تصویر برند،کیفیت ادرک شده، تداعی برند و آگاهی از برند بر ارزش ویژه برند تأثیرگذار بوده اند.

ارزیابی نگرش کارشناسان بر موانع توسعه روستایی (مطالعه موردی: استان البرز)

ماندانا جهانشیری; حمید جلالیان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 237-246

توسعه پایدار به معنای مدیریت و حفاظت منابع طبیعی پایه و جهت بخشیدن به تحولات تکنولوژی و نهادی، به ترتیبی که نیازهای نسل های کنونی و آینده بشریت را به صورت مستمر و پایدار تامین نماید به عنوان یکی از جنبه های رشد و توسعه ی روستایی مطرح است. روستا نشینی شکل ویژه ای از استقرار و معیشت انسان و جلوه بارزی از حیات اقتصادی و اجتماعی در ایران می باشد که با نظامی کم و بیش پایدار در طی قرون متمادی تداوم یافته است. توسعه روستایی از جمله مباحث مهم در توسعه هر کشور محسوب می شود. از این رو اولویت آن در برنامه های توسعه اقتصادی-اجتماعی بسیار مهم است. در این مطالعه با بررسی عوامل تاثیر گذار در توسعه روستایی استان البرز ( عوامل اقتصادی، سیاسی و نهاد های برنامه ریزی)، شاخص های توسعه روستایی تعیین و دلایل عدم توسعه یافتگی روستاهای استان البرز، با روش توصیفی-تحلیلی و از طریق پرسشنامه مطرح خواهد شد. بر اساس نتایج مطالعه ی حاضر، از میان شاخص های مورد مطالعه در مورد موانع توسعه روستایی استان البرز، مولفه اقتصادی سیاسی و امور برنامه ریزی دارای بیشترین تاثیر بوده است.

سطح بندی میزان برخورداری دهستان های شهرستان مریوان به لحاظ شاخص توسعه انسانی با استفاده از مدل HDI و مدل رتبه- اندازه

سعدی صالحی; سید میدیا لطیفی; عایشه رستم زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 247-264

نخستین گام درارزیابی نا برابری های فضایی روستایی شناخت ،دقیق ادبیات این حوزه و تبع آن،تبیین و تحلیل شاخص های توسعه پایدار روستایی است در این راستا پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان مریوان واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های آموزشی،فرهنگی و ورزشی-سیاسی-اداری، برق،گاز،آب-بهداشت و درمان-مخابرات و ارتباطات پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه و مدل HDI است که برای سنجش میزان تعدل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، بر اساس این مدل رتبه اندازه Rاندازه R=0.716 می باشد که نشان دهنده این است که خدمات در دهستان های شهرستان های مریوان نسبت به جمعیت انها یک سان توزیع شده است و تعادل فضایی حاکم است و همچنین بر اساس مدل HDIکه به ترتیب دهستان سرکل با امتیاز(0.95)، خاوومیرآباد(0.9)، کوماسی (0.66) ،سرشیو(0.64)، گلچیدر(0.63)، زریبار (0.36) رتبه اول تا ششم دهستان های شهرستان مریوان را به خود اختصاص دادند.

اثرات استفاده از دوچرخه در حمل‌ونقل پایدار شهری مطالعه موردی: شهر میاندوآب

رضا منافی آذر; محمد ولائی; عیوض امینی قواقلو; بابک نژاد بهمن

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 265-283

حمل ونقل مبتنی بر وسایل نقلیه موتوری، طیف گسترده‌ای از اثرات منفی بر جامعه و محیط‌زیست دارد که می‌توان به آلودگی‌های هوا، صوتی، ترافیک سنگین، افزایش تصادفات و اختصاص زمین‌های ارزشمند شهری به خیابان‌ها و جاده‌ها و پارکینگ خودروها اشاره کرد. از راهکارهای حمل‌ونقل همساز با محیط‌زیست و پایدار استفاده از دوچرخه در سفرهای درون‌شهری در کنار سایر شیوه‌های حمل‌ونقل عمومی و شخصی است. حمل‌و‌نقل پایدار شهری در واقع حرکت روان وسایل نقلیه، مردم و کالاهاست که مستلزم آسایش مردم و پایداری محیط با مطلوب‌ترین هزینه و تلاش است. این تحقیق به بررسی اثرات استفاده از دوچرخه در حمل‌ونقل پایدار شهری می‌پردازد. ماهیت روش آن توصیفی- تحلیلی است و داده‌ها با مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی (تکنیک پرسشنامه و مصاحبه) جمع‌آوری شد. روایی ابزار، صوری و سطح پایایی آن با آلفای کرونباخ 835/0 بدست آمد. قلمرو مکانی و جامعه آماری تحقیق شهر میاندوآب است. حجم نمونه با استفاده از فرمول اصلاح‌شده کوکران 165 نفر از بین 41459 خانوار شهر (سرشماری 1395) بدست آمد. افراد نمونه با روش‌های هدفمند (گلوله‌برفی و روش متواتر نظری) انتخاب شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها به روش‌های کمی و در نرم‌افزار spss صورت گرفت. نتایج نشان داد؛ استفاده از دوچرخه در سفرهای درون شهری در شهر دوچرخه ایران (میاندوآب) امری پذیرفته شده بوده و نزدیک به یک قرن قدمت دارد. 73/39 درصد سفرهای درون شهری با این وسیله نقلیه غیرموتوری انجام می‌گیرد. بین استفاده از دوچرخه توسط شهروندان میاندوآبی و ابعاد حمل‌و‌نقل پایدار )تلطیف ترافیک و دسترسی، اقتصادی، محیطی و اجتماعی) در سطح آلفای 01/0 رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. شاخص تلطیف ترافیک و دسترسی با میزان تاثیر کلی 786/0 بیشترین تاثیر را در ایجاد سیستم حمل‌ونقل شهری پایدار در شهر میاندوآب ایفا می‌کند.

ارزیابی الگوریتم های PPI و SMACC در استخراج مس از تصاویر فراطیفی (مورد مطالعه: منطقه قزلداش خوی)

علی اصغر تراهی; پرویز ضیائیان فیروز آبادی; حسین راستاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 284-303

هدف از تحقیق حاضر،ارزیابی الگوریتم های اندیس خلوص پیکسلی(PPI) و حداکثر زاویه مخروط کوژ (SMACC) به منظور استخراج طیف کانی های مس منطقه قزلداش با استفاده از تصویر فراطیفی سنجنده هایپریون سطح 1R می باشد. برای این کار پنجره ای از تصاویر سنجنده هایپریون، منطقه قزل داش شهرستان خوی انتخاب گردید. در ادامه به منظور استخراج طیف های خالص مواد نسبت به اعمال پیش پردازش تصویر از جمله تصحیح رادیومتریک شامل حذف باند های نامناسب،خط های نواری حاوی نویز،حذف اثر طیفی و تصحیح اتمسفری به منظور تبدیل مقادیر تابش به انعکاس اقدام شد. سپس تبدیل MNF به منظور کاهش بعد تصویر و کاهش نویزها صورت گرفت. در مرحله بعد خالص ترین پیکسل ها با استفاده از پیاده سازی الگوریتم PPI و SMACC بروی تصاویر به دست آمده و توسط الگوریتم SAM پیکسل های خالص را طبقه بندی کردیم.در مرحله آخر با استفاده از نقاط کنترل زمینی صحت الگوریتم ها را در استخراج طیف کانی ها سنجیدیم که صحت کلی و ضریب کاپا برای الگوریتم PPI به ترتیب %74,12 و 0,61 و برای الگوریتم SMACC به ترتیب 69,23 و 0,57بود.همچنین فراوانی پیکسل های خالص مربوط به کانی ها در الگوریتم PPI بیشتر ازSMACC بود.

پهنه بندی مناطق دارای ریسک بالای آتش سوزی در جنگل ها با استفاده از GIS (مطالعه موردی جنگل های استان کرمانشاه)

سعدی صالحی; زانکو زارعی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 304-319

آتش سوزی جنگل ها و گسترش آن یکی از پدیده های طبیعی در سراسر کره خاکی می باشد. پدیده های طبیعی همواره پیچیده بوده و عوامل زیادی بر روی آنها تاثیر گذار می باشد، پدیده آتش سوزی در جنگل ها و گسترش آن از این قاعده مستثنی نبوده و سالیانه در مناطق مختلف کشور رخ می دهد. با توجه به اهمیت زیست محیطی اکوسیستم جنگل و گسترش و پیشرفت روزافزون فناوری سنجش از دور و سیستم های اطلاعات جغرافیایی می توانیم مناطقی را که بیشتر در معرض خطر این پدیده هستند شناسایی شود این تحقیق روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته . منطقه مورد مطالعه جنگل های استان کرمانشاه است در این مطالعه پارامتر های توپوگرافی(شیب، جهت و ارتفاع )،دسترسی(فاصله از جاده ها، فاصله از سکونت گاه ها و فاصله از رودخانه ها(ایلات و عشایر)محل عبور عشایر،نقاط حادثه خیز در محل عبور عشایر،اتراق) ،کاربری اراضی ، پراکنش مرتع و پراکنش جنگل به عنوان پارامتر های موثر در پهنه بندی آتش سوزی در نظر گرفته شده اند و با استفاده از مدل ahp به لایه های مختلف وزن لازم داده شده است. ودر نهایت با اعمال وزن ها به لایه ها،لایه ها را فازی سازی کرده و نقشه گاما0.9 از لایه ها تهیه شده است که با توجه به اوزان و معیار ها و زیر میارها نقشه مناطق دارای خطر آتش سوزی به صورت سه منطقه،کم خطر ،متوسط خطر و مناطق دارای خطر زیاد مشخص شده است.

بررسی و شناخت بیوماس با تاکید بر مکانسیم‌های تولید بیوگاز به عنوان انرژی پاک با رویکرد توسعه پایدار شهری

هانیه توکلی; الهه کنارکوهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 320-334

با توجه به نیاز توسعه کشورها میزان به کارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر نیز در کشورهای جهان رو به افزایش بوده، بطوریکه یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی مصرف انرژی محسوب می‌شود، با توجه به پایان‌پذیری انرژی‌های فسیلی و آلودگی‌های زیست محیطی و پایین آمدن ظرفیت تولید این نوع سوخت‌ها در جهان و حتی در ایران جستجوی منابع جایگزین به لحاظ اقتصادی مهم می‌باشد. انرژی‌های تجدید پذیر انواع گوناگونی دارند که از محدوده انرژی خورشیدی گرفته تا انرژی زمین گرمایی را شامل می‌شوند. یکی از مناسبترین منابع انرژی تجدید شونده انرژی بیوماس است. این انرژی علاوه بر خاصیت تجدیدپذیر بودن، سازگار با محیط زیست است. منابع انرژهای بیوماس می‌توانند به انرژی الکتریسیته یا به صورت حاملهای از انرژی مانند سوخت‌های گازی یا مایع با توجه به نیاز بخش‌های مختلف جامعه تبدیل شوند. منابع انرژی بیوماس به طور کلی به موادی از گیاهان و موجودات زنده بدست می‌آید اطلاق می‌شود. منابع انرژی بیوماس برخلاف سوختهای فسیلی رایج که به صورت لایه‌های متمرکز در جهان یافت می‌شود بیشتر به صورت پراکنده هستند و در نتیجه جمع آوری منابع انرژی بیوماس در حجم‌های بالا قابل ملاحظه است. از سوی دیگر حفاظت از محیط زیست و کاهش اثرات زیانبار فعالیت‌های اقتصادی بر شرایط محیطی زندگی انسان‌ها در چارچوب مفهوم توسعه پایدار، تغییر در نوع نگرش به تخصیص منابع و دستیابی به حداکثر کارآیی اقتصادی را طلب می‌نماید. مطالعه حاضر ضمن بررسی مکانیسم‌های ایجاد بیوگاز، نشان می‌دهد که با بکار بردن مستقیم این گاز میتوان طیف وسیعی از صنایع و سیستم‌های موجود را راه اندازی کرد و موجب صرفه جویی منابع با ارزش سوختهای فسیلی نظیر نفت و گاز و غیره شد. لذا با توسعه نیروگاههای بیوگازی، ضمن اثرات قابل توجه اقتصادی و اجتماعی، معضلات محیط زیست شهری کمتر خواهد شد و دست‌یابی به اهداف توسعه پایدار شهری آسان‌تر خواهد گردید.

بررسی موقعیت تابستانه استوای حرارتی در جنوب‌ غرب آسیا

شعیب آب خرابات; محمد احمدی; ناهید محمدی; پریا صفری مهر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 356-371

در این پژوهش ابتدا نقشه‌های روزانه آرایش سیستم‌های سینوپتیکی منطقه در ماه‌های ژولای و آگوست که گرم‌ترین ماه‌های سال می‌باشند، طی دوره آماری (2014-1993) از سری داده‌های بازکاوی شده مرکز مطالعات NCEP/NCAR برداشت و پس از انجام آزمون تحلیل عاملی و خوشه‌بندی بر روی داده‌های شبکه‌ای 4 الگوی سینوپتیکی شناسایی و روزهای نماینده این الگوها مورد بررسی قرار گرفت. این الگوها روندهای بسیار مشابهی از مکان‌گزینی استوای حرارتی و سیستم‌های فشار در منطقه را به نمایش گذاشته و نتایج پژوهش حاکی از آن است که استوای حرارتی در این زمان از سال در جنوب صحرای بزرگ افریقا مستقر است و امتداد آن به سمت شرق، مناطق بیابانی و کم‌ارتفاع شبه‌جزیره عربستان، جنوب خلیج فارس، جلگه خوزستان و بین‌النهرین را در بر می‌گیرد. از سوی دیگر گسترش زبانه‌ کم‌فشار گنگ بر روی جنوب‌غرب آسیا نیز از همین الگو پیروی می‌کند، بطوری‌که سه هسته‌ اصلی این کم‌فشار نیز بر روی سرزمین‌های کم‌ارتفاع جلگه خوزستان- بین‌النهرین، جنوب خلیج فارس- شمال شبه‌جزیره عربستان و مرکز پاکستان شکل می‌گیرد. این کمربند حرارتی در سرزمین‌های پست بین‌النهرین (واقع در غرب فلات ایران) بیشترین شدت و گسترش عرضی را دارد، و از نیمه شمالی عراق تا قسمت جنوبی عربستان سعودی را شامل می شود. در منطقه مورد مطالعه روند گسترش استوای حرارتی از تراز 1000 تا 850 ه.پ منطبق بر مناطق گسترش زبانه‌ کم‌فشار گنگ است.

مکانیابی مراکز اموزشی به روش AHP ( مطالعه موردی:شهرستان سروآباد)

سعدی صالحی; پرستو لطفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 372-389

تخصیص فضا به کاربریهای آموزشی یکی از موضوعات مهمی است که در برنامه ریزی شهری و روستایی مورد توجه قرار گرفته است. به دلیل افزایش سریع جمعیت شهرهای ایران و حساسیت بالای کاربری های آموزشی از نظر مسایل مختلف محیطی و ارتباط مستقیم آن با خانواده ها ، نحوه تخصیص کاربریها از اهمیت بالایی برخوردار است . روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی است که هدف شناسایی مکان های مناسب برای احداث مراکز آموزشی خواهد بود که از روش کتابخانه و میدانی نتایج تحقیق ما به دست آمد؛ در تحقیق حاضر با تشکیل پایگاههای اطلاعاتی، به بررسی مکان یابی مراکز آموزشی شهرستان سروآباد واقع در استان کردستان پرداخته که متغییرهای ارتفاع،میزان فاصله از جاده،شیب و جهت شیب ،فاصله از نقاط مسکونی ونقاط زمین لغزشی مورد ارزیابی قرار گرفته است و از طریق مدل AHPمورد بررسی قرار گرفته است، اطلاعات به دست امده و پارامترهای مورد نظر چیزی 7.64 درصد برای احداث مراکز آموزشی ارزش خیلی زیاد دارد و به ترتیب 28.79 درصد زیاد، 10.70 درصد متوسط، 7.64 کم و 32 درصد هم ارزشی خیلی کمی بری احداث مراکز آموزشی دارد.

نوسازی بافت فرسوده با استفاده از رویکرد مشارکتی و سرمایه اجتماعی (نمونه موردی: ناحیه 2 منطقه 9 شهر تهران)

کرامت اله زیاری; وحید عباسی فلاح; اصغر حیدری; اسماعیل نجفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 390-411

سرمایه اجتماعی در فرایند نوسازی شهری از آن جهت حائز اهمیت است که به‌عنوان ثروت‌های پنهان در محلات، جهت مشارکت در امر نوسازی بافت‌های فرسوده بسیار کارآمد است. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی است که با استفاده از پرسشنامه مورد سنجش قرار گرفته است. ابتدا با استفاده از فرمول کوکران، نمونه‌ای با حجم 382 نفر در بین ساکنین ناحیه به صورت تصادفی انتخاب شده و وضعیت شاخص‌های سرمایه اجتماعی به‌عنوان متغیر مستقل و متغیر تمایل به نوسازی به‌عنوان متغیر وابسته مورد سنجش قرار گرفت. یافته‌ها با استفاده از آزمون‌های پارامتری چون آزمون T، ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تحلیل واریانس یک طرفه در محیط نرم‌افزار SPSS و همچنین آزمون تخمین تراکم کرنل جهت توزیع فضایی متغیرها در محیط نرم‌افزار GIS به دست آمده است. نتایج یافته‌ها نشان می‌دهد که رابطه مستقیم و مثبتی بین شاخص‌های سرمایه اجتماعی به‌جز شاخص اعتماد نهادی با متغیر تمایل به نوسازی برقرار است. در این بین شاخص مشارکت اجتماعی با ضریب همبستگی 477/0 بالاترین همبستگی را با شاخص تمایل به نوسازی داراست. همچنین مقدار ضریب رگرسیون (R) بین متغیرها 492/0 است که نشان می‌دهد بین مجموعه متغیرهای مستقل و متغیر وابسته تحقیق، همبستگی متوسط نسبتاً بالایی وجود دارد.

تحلیل تأثیر عوامل موثر بر رضایت گردشگران (مطالعه موردی: گردشگران خارجی بازدیدکننده از موزه آذربایجان در تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله; شهلا بهاری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 413-431

تحقیق حاضر با هدف، تحلیل تأثیر عوامل موثر بر رضایت گردشگران خارجی بازدیدکننده از موزه آذربایجان در شهر تبریز در فروردین 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری در دسترس از گردشگران خارجی که در فروردین ماه 1395 به شهر تبریز سفر کرده اند و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است.ماهیت تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی می باشد. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است.جامعه آماری تحقیق شامل آن دسته از گردشگران خارجی است که در فروردین 1395 به شهر تبریز سفر کرده اند. در این تحقیق از مدل کلر(2003) استفاده شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که متغیرهای آگاهی از برند مقصدگردشگری، تصویر برند مقصدگردشگری و کیفیت ادراک شده مقصدگردشگری بر ارزش ویژه برند مقصد گردشگری و رضایت کلی گردشگران تأثیر مثبت و معنا داری دارند.و همچنین تأثیر ارزش ویژه برند مقصد گردشگری بر رضایت کلی گردشگران مثبت و معنا داراست.

تحلیل سنجش میزان توسعه یافتگی دهستان های شهرستان بیجار با مدل HDI و مدل رتبه اندازه

سعدی صالحی; پرستو لطفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 432-444

نخستین گام درارزیابی نا برابری های فضایی روستایی شناخت ،دقیق ادبیات این حوزه و تبع آن،تبیین و تحلیل شاخص های توسعه پایدار روستایی است در این راستا پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان بیجار واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانیو خدمات،محابرات و ارتباطات) پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه و مدل HDI است که برای سنجش میزان تعدل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، بر اساس مدل رتبه –اندازه این پژوهش 728 /R= می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان بیجار بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ، همچنین بر اساس مدل شاخص توسعه انسانی HDI به بررسی شاخص های انسانی دهستان های شهرستان بیجار پرداخته شد که به ترتیب دهستان کرانی،بابارشانی، خسروآباد، حومه،نجف آباد، خورخوره،سیاه منصور، پیرتاج، گرگین،سیلتان رتبه های اول تا یازدهم از لحاظ توسعه یافتگی هستند

تحلیلی برنقش مهاجرت در ایجاد آسیب‌های اجتماعی (مطالعه موردی شهر الوند در استان قزوین)

علی اکبر جعفرلو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 445-463

چکیده رشد و توسعه شتابان و توزیع نامتعادل جمعیت در عصر حاضر،معلول جابجایی و مهاجرت فزاینده به مناطق شهری می باشد.شهرهای صنعتی به علت وجود فرصتهای اشتغال از مقاصد مهم مهاجرین محسوب می شود. تمرکز مردمی با زمینه های اقتصادی و فرهنگی متفاوت از یک سو و فقدان آمادگی مدیریت و برنامه ریزی شهری در پاسخگویی به نیازهای خدماتی از سوی دیگر، با ایجاد فشار روانی به ساکنین و بروز جرائم و آسیبهای اجتماعی می گردد پژوهش حاضر نیز با رویکرد فوق و بصورت توصیفی- تحلیلی عوامل موثر در ایجاد مهاجرت در فضاهای جغرافیایی از جمله روستاها و شهرها را از ابعاد اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.در این راستا رشد مصادیق آسیب‌های اجتماعی در محدوده مورد مطالعه را از سال 1385-1390 در رابطه با رشد و افزایش جمعیت مطابق سرشماری 1385-1390 مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.متغییرها با توجه به فراوانی در شهر الوند و اهمیت آن‌ها در مقوله اجتماعی،انتخاب شده‌اند که به بعد کیفی و کمی آن‌ها پرداخته شده است.از آزمون همبستگی جهت رابطه متغییرها استفاده شده که در نهایت به تجزیه و تحلیل پرداخته شد.در این تحقیق با استفاده از نرم افزار spssرابطه ی بین متغییر ها ارزیابی شد که بین جمعیت و آسیب های اجتماعی از قبیل سرقت ،طلاق،و مواد مخدر رابطه ی معنی داری وجود دارد و مستقیم می باشد .یعنی با افزایش جمعیت در روند مهاجرپذیری شهری این موارد نیز افزایش دارد.که در نتیجه فرضیه ی ما تایید گردید.در پایان، با توجه به یافته‌ها در شهر الوند راهکارها و پیشنهادات برای بهبود شرایط ارائه گردید.

تحلیل نقش اماکن مذهبی در جذب گردشگر

مهدی کروبی; جعفر بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله; شهلا بهاری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 464-478

اماکن مقدس به دلیل فراهم کردن امکان دستیابی به رضایت معنوی معین و کشف مکان های جدید، عادات و غیره، نقطه قدرتمند جذب جهانگرد را تشکیل می دهند. گردشگری مذهبی و زیارتی به عنوان یکی از کهن ترین اشکال گردشگری در سراسر جهان، شامل سفرها و بازدیدهایی می شود که اصلی ترین هدف آن تجربه مذهبی است. امروزه گردشگری مذهبی سهم قابل توجهی از شمارگردشگران را درکشورهایی که زمینه های رشد و اعتلای گردشگری مذهبی را دارا هستند به خود اختصاص داده است. مذاهب بزرگ دنیا دارای زمینه ای عالی برای تورهای بزرگ مذهبی یا زیارتی هستند، زیرا میلیون‌ها نفر جذب دیدار از مکان‌ها یا رویداد‌های مقدس هستند. به عقیده اغلب روانشناسان، عدم توجه به نیازهای روحی، سلامت جسمی اعضای جامعه را با خطراتی مواجه می‌کند که تقویت ابعاد مثبت معنوی در نهاد آدمی با سفر به اماکن مذهبی و زیارت، می‌تواند تا حد زیادی پاسخگوی این نیازهای مهم انسانی باشد. در این تحقیق که بر اساس مطالعات کتابخانه ای و تحلیلی بوده است سعی بر این داشتیم که به تحلیل نقش اماکن مذهبی در جذب گردشگر بپردازیم. و این تحقیق در پی پاسخ به این سوال است که اماکن مذهبی چه نقشی در در جذب گردشگر دارد؟

تحلیل توزیع فضایی کاربری‌های جاذب گردشگری در مقصدهای گردشگری (مطالعه موردی: شهر زنجان)

سید عباس رجایی; حسن خدابنده لو; وحید عباسی فلاح

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 479-502

نحوه پراکنش عناصر گردشگری در فضای شهری، در بازدید گردشگران و در نتیجه اقتصاد گردشگری شهری نقش مهمی دارد؛ در همین راستا توزیع مطلوب زیرساختهای شهری متناسب با جاذبه های گردشگری ضروری است. لذا این پژوهش با در نظر گرفتن اهمیت و جایگاه کاربری‌های جاذب گردشگری و چگونگی توزیع فضایی آن در شهرها، به روش توصیفی- تحلیلی شکل‌گرفته است، داده ها و اطلاعات موردنیاز ازجمله موقعیت جاذبه‌های گردشگری، هتل‌ها و ایستگاه‌های اتوبوس، از نقشه‌های طرح تفصیلی شهر زنجان، سایت استانداری و سایت شهرداری زنجان اطلاعات جمع‌آوری‌شد و سپس روی نقشه شهرزنجان مشخص گردید. برای تحلیل شعاع دسترسی ایستگاه‌های اتوبوس و جاذبه‌های گردشگری از تحلیل فضایی Spatial Analysis، از ابزار EuclideanDistance استفاده شد. از ابزار Reclasify نیز جهت طبقه‌بندی مجدد نقشه‌ها و در نهایت جهت تهیه نقشه نهایی از ابزار FuzzyOvelay استفاده شده است. همچنین جهت بررسی تناسب جاذبه‌های گردشگری، هتل‌ها و ایستگاه‌های اتوبوس، از مدل میانگین مرکزی و بیضی انحراف معیار استفاده شده است، سپس برای تحلیل نحوه توزیع و پراکنش فضایی جاذبه‌ها، هتل‌ها و ایستگاه‌های اتوبوس از آزمون میانگین نزدیک‌ترین همسایه استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که توزیع فضایی جاذبه های گردشگری در شهر زنجان با توجه به میانگین شاخص نزدیک‌ترین همسایه عدد 1.75 بوده و از الگوی پراکنده تبعیت می‌کند. همچنین تحلیل شعاع دسترسی جاذبه‌های گردشگری شهر زنجان نشان می دهد که در فاصله مطلوبی نسبت به ایستگاه‌های اتوبوس قرارگرفته‌اند، اما در این میان سه مورد از جاذبه‌های گردشگری از وضعیت مناسبی به لحاظ دسترسی به ایستگاه‌های اتوبوس برخوردار نیستند و باید در نزدیکی حداقل 35

اولویت بندی مناطق روستایی در دستیابی به سرمایه اجتماعی رهیافتی به سوی توسعه روستایی مطالعه موردی مناطق روستایی شهرستان آبدانان

حمید برقی; سکینه کرمشاهی; محسن شایان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 503-520

مفهوم سرمایه اجتماعی، یک مفهوم فرا رشته ای است که چند دهه اخیر مورد توجه محققان رشته های علوم انسانی قرار گرفته است .این مفهوم در تحلیل های اجتماعی و اقتصادی پیرامون توسعه جوامع روستایی نیز، مطرح شده و بر منابع محلی سکونتگاههای روستا از قبیل روابط انسانی، شبکه ها و نهادهای موجود در ساختارهای اجتماعی تأکید دارد .امروزه سرمایه ی اجتماعی را یکی از اجزای ثروت ملتها و توسعه ی پایدار، یکی از ابزارهای ظرفیت سازی در اجتماعات، تدبیری برای پیشگیری و کاهش مشکلات اجتماعی و عاملی برای موفقیت برنامه های رفاه اجتماعی و ارتقاء سلامت فردی و اجتماعی می دانند و در ارتباط با توسعه ی مناطق روستایی سرمایه ی اجتماعی ابزاری برای ارتقاء درآمد، کاهش فقر، مدیریت پایدار منابع، ارتقاء انگیزش، مشارکت فعال در تصمیم گیری، ارتقاء شاخص های سلامت، توانمند سازی و ... محسوب می شود. هدف از انجام این تحقیق اولویت بندی مناطق روستایی در دستیابی به سرمایه اجتماعی رهیافتی به سوی توسعه روستایی در شهرستان آبدانان( 6 دهستان مورموری، آب انار، ماسبی، جابر انصار، چم کبود، سراب باغ) با استفاده از روش وزن دهی آنتروپی و تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه(TOPSIS،SAW) است. نتایج تحقیق برآورده شده از تکنیک های تصمیم گیری چندشاخصه نشان می دهد که دهستان جابر انصار در تمامی ابعاد سرمایه اجتماعی(مشارکت اجتماعی، اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی، تعامل اجتماعی، تضاد اجتماعی، تعاون اجتماعی و امنیت اجتماعی) رتبه ی 1 را به خود اختصاص داده است که نشان از موفقیت این دهستان در دستیابی به سرمایه اجتماعی می باشد.

بررسی تعادل فضایی دهستان های شهرستان کامیاران در سال های 1390 و 1395 ( بر اساس مدل رتبه –اندازه)

سعدی صالحی; پرستو لطفی; مهری ویسی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 521-534

به کار گیری معیارها و روش های کمی جهت سطح بندی سکونتگاه ها در سیستم فضایی مناطق از سوی منجر به شناخت میزان نابرابری نقاط سکونتگاهی شده و از سوی دیگر معیاری جهت تلاش در راستایی کاهش فقر و نابرابری های موجود میان آنها محسوب می گردد، این تحقیق به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان کامیاران واقع در استان کردستان بر اساس شاخص های آموزشی،فرهنگی و ورزشی-سیاسی-اداری، برق، گاز، آب- بهداشت و درمان-مخابرات و ارتباطات پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعدل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان بر اساس آمار 1390 و 1395 پرداخته شد ، بر اساسآمار 1390 R در این مدل 0.822 به دست آمده است که نشان دهنده این است که تعدل فضایی به نسبت خوبی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان های شهرستان کامیاران وجود دارداما بر اساس آمار 1395 Rبرابر 0.5 می باشد که تعادل فضایی بین بین خدمات و جمعیت در دهستان های شهرستان کامیاران وجود ندارد.

تاثیر عوامل مکانمند و بی هویت در فضاهای سبز بر التفات ذهن و دلبستگی به شهر (مورد مطالعه: پارک شهرداری،پارک چاله باغ،پارک ملت شهر گرگان)

یوسف درویشی; رضا سارلی; مری٠شیراوند; جاس٠آزادبخت

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 535-551

حس مکان بیشتر به معنای ویژگی‌ها و خصلت‌های غیر مادی مکان است به این معنا که بعضی از مکان‌ها از چنان جاذبه‌ای برخوردارند که به فرد نوعی احساس وصف ناشدنی القا می‌کنند و او را سرزنده، شاداب و علاقمند به حضور و بازگشت به آن مکان‌ها می‌کنند. در همین راستا پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان تاثیر عوامل کالبدی-رفتاری پارک‌ها بر حس مکان و دلبستگی مکان است. روش پژوهش تحقیق حاضر به صورت کمی انجام پذیرفته و همچنین با شیوه استدلالی به منابع و متون معتبر کتابخانه ای و اسنادی و شبکه جهانی اینترنت نیز ارجاع شده است. برای تعیین حجم نمونه از نرم افزار (G*Power) استفاده شد که نیاز به 212 نمونه پرسشنامه تعیین گردید . برای روایی پرسشنامه از اعتبار محتوا استفاده شد و برای پایایی درونی پرسشنامه از آلفای کرونباخ استفاده گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 22 و به روش همبستگی اسپیرمن و رگرسیون چند متغییره انجام پذیرفت. نتایج حاصل از ضریب همبستگی اسپیرمن نشان داد که بین عوامل کالبدی-رفتاری و حس مکان و دلبستگی مکان رابطه وجود دارد و رابطه آنها به صورت مثبت و مستقیم می‌باشد. به عبارت دیگر با بهبود عوامل متغییرهای مطرح شده، میزان حس مکان و دلبستگی به مکان افزایش یافته و با کاهش آن میزان حس مکان و دلبستگی به مکان در بین مردم کاهش می‌یابد. نتایج و یافته های پژوهش حاکی از این است که عوامل کالبدی-رفتاری محیط‌ پارک‌ها تاثیر بسزایی در میزان دلبستگی و حس مکان بر مردم دارد. به عبارت دیگر، عوامل کالبدی و رفتاری پارک‌ها به عنوان یک ضرورت در روند سلامت و زیباشناختی حسی یا عاطفی جامعه مطرح می‌شود، که با طراحی الگویی مناسب بر مبنای انعطاف پذیری بالا، امنیت، صمیمیت و آرامش می‌توان بر میزان این حس و شادابی و علاقمند بودن افراد جامعه کمک کند.

پیش بینی قیمت مسکن به روش تحلیل تاثیر بر روند ( TIA)، مطالعه موردی شهر تبریز

سید علی علوی; مری٠کیانی مولان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 552-568

شناخت و درک هرچه بیشتر آینده و ناشناخته‌هایی که فراروی انسان‌ها و جوامع بشری قرار دارد از اهمیت بالایی برخوردار است. در واقع آینده‌پژوهی این امکان را به انسانها می‌دهد که یک قدم پیشتر از حال گام برداشته تا در عرصه‌های مختلف با اطمینان خاطر برنامه‌ریزی نمایند. بنا به ضروری و حیاتی بودن مسکن برای ادامه زندگی و اهمیت تامین آن برای همه آدمیان و افزایش تقاضا برای آن، از این رو پیش‌بینی قیمت مسکن در مناطق شهری، از اهمیت وافری برخوردار است. در این پژوهش سعی شده است که عوامل و متغیرهای کلیدی(پیشرانها) تاثیرگذار بر آینده قیمت مسکن؛ توسط افراد نخبه و متخصصان، استخراج و سپس اثرات هر کدام از پیشرانها بر روند آینده قیمت مسکن تخمین، تا در مواجه با عدم قطعیت‌ها و مسائل غیر برنامه‌ریزی شده، غافلگیر نشویم. در این مقاله داده‌های آماری قیمت مسکن (متوسط قیمت متری زمین) در شهر تبریز، طی سالهای80-94 گرد‌آوری و از روش تحلیل تاثیر بر روند برای پیش‌بینی قیمت مسکن استفاده شده است، این تکنیک با اعمال تاثیر تکنیک‌های کیفی پیش‌بینی بر نتایج به دست آمده از تکنیک‌های کمی، سعی بر انطباق بیشتر نتایج پیش‌بینی با واقعیت دارد. داده‌های مرتبط با قیمت مسکن به لحاظ حجم، قابلیت کاربرد در روش‌های عددی همچون سری‌های زمانی و خطوط روند را دارا می‌باشند. با استفاده از این دو مزیت، آنالیز تاثیر بر روند به عنوان مدل مناسبی برای پیش‌بینی، تخمین قیمت مسکن شهر تبریز پیشنهاد شده و اجرا گردید. نتایج حاکی از آن است که پیش بینی قیمت مسکن با روش تحلیل تاثیر بر روند، از توانایی بالایی برای پیش‌بینی (متوسط قیمت متری مسکن) برخوردار است.

بررسی نقش سمن‌ها در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، مورد مطالعه : شهر تهران

رسول افضلی; احمد ایرانخواه; حسن مومنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 569-592

هدف: سازمانهای مردم نهاد(سمن‌ها) جایگزین مناسبی برای ارائه‌ی خدمات دولتی هستند. هدف از پژوهش حاظر بررسی نقش آنها در حوزه‌ی کاهش و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی شهر تهران است. روش: جهت دستیابی به داده‌های مورد نیاز، مصاحبه عمیق با سمن‌های فعال در این حوزه صورت گرفت که برای تعیین حجم جامعه و انتخاب مصاحبه شوندگان، از روش گلوله برفی (شیوه نمونه گیری) استفاده شد. یافته ها: یافته‌های تحقیق نشان داد: اکثر سمن‌ها درحوزه‌ی آسیب‌های رفاهی، یا به صورت ترکیبی در زمینه‌ی آسیب‌های جرم زا و ساختاری فعالند. تعریف آنها از مفهوم آسیب اجتماعی بیشتر معطوف به مسئله اجتماعی بوده و سمن‌های فعال شهر تهران را در این حوزه ناکافی دانسته‌اند. اقداماتشان عمدتا به صورت آموزش، مددکاری، توانمند سازی و فرهنگی بوده که در این راستا از حمایت‌های دولت وقوانین مربوطه رضایت خاطر ندارند. علت آسیب‌ها را به ترتیب اولویت: فقر مادی، فقر فرهنگی، محیط شهر و مشکلات آن، سیاست‌ها و قوانین نامناسب بیان، ورشد فعالیت سمن‌ها و میزان همکاری مردم را مثبت ارزیابی کرده اند. مصاحبه شونده‌گان به ترتیب: الگوی پیشگیری‌ اجتماعی‌ رشدمدار، الگوی‌کنترل وپیشگیری ‌جامعه‌مدار، الگوی کنترل وپیشگیری توانمندسازی، الگوی‌کنترل وپیشگیری مددکاری اجتماعی، الگوی کنترل وپیشگیری طراحی محیطی و الگوی کنترل وپیشگیری انتظامی را پیشنهاد کرده‌اند. نتیجه گیری: پیشگیری از آسیب-های اجتماعی در راستای تامین امنیت، نیازهای انسانی و توسعه‌ی اجتماعی در جوامع مختلف است. گستردگی اقدامات و نظرات گوناگون در رفع آسیب‌های اجتماعی باعث شده تا دولت‌ها به تنهایی قادر به برآورد آن نباشند، از اینرو لازم است همکاری‌های چند جانبه با حاکمیت- مردم و جامعه صورت پذیرد تا نتایج بدست آمده کیفی‌تر و سریعتر رخ دهد.

سنجش سطح توسعه یافتگی دهستان های شهرستان دیواندره

سعدی صالحی; لقمان رحیمیان; هیوا قاسمی پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 593-605

پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان دیواندره واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه و مدل HDI است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد انچه در در یافته های تحقیق مطرح شد نشان میدهد که این است کهR برابر 789 / می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان دیواندره بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان سارال می باشد که از لحاظ جمعیتی دارای جمعیتی رتبه کم ، اما از لحاظ خدمات در رتبه مناسب تری قراردارد، همچنین بر اساس مدل شاخص توسعه انسانی HDI به بررسی شاخص های انسانی دهستان های شهرستان دیواندره پرداخته شد که به ترتیب دهستان قراتوره، سارال، حومه، چهل چشمه،زرینه،کوله، کانی شیرین و ایاتو رتبه های اول تا هشتم توسعه یافتگی را در بین دهستان های ین شهرستان به خود اختصاص داده اند.

ارزیابی مؤلفه‌های رضایتمندی از فضاهای عمومی محله بهارستان شهر تهران

حسین حاتمی نژاد; منصوره محمدی سلمانی; اصغر حیدری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 606-624

یکی از مباحث مهم در موضوع برنامه‌ریزی شهری و همین‌طور بحث مدیریت شهری، توجه به فضاهای عمومی است، فضاهایی که نقش عمده‌ای را در تعامل‌بخشی، اجتماع‌ ‌پذیری، ایجاد شادابی، تنوع و سرزندگی در یک محله می‌توانند بازی کنند. همچنین امروزه فضاهای عمومی شهری، ضرورتی اساسی در برنامه‌های توسعه شهری یافته‌اند که این امر حکایت از نقش این فضاها در تقویت وجهۀ فرهنگی – اجتماعی شهر دارد. بنابراین با توجه به نقش بسیار مؤثر فضاهای عمومی در حیات شهری، برنامه‌ریزی برای این گونه از فضاها یکی از اولویت‌ها و دغدغه‌های اصلی مدیران شهری است. بنابراین هدف اصلی این تحقیق بررسی مؤلفه‌های اصلی رضایتمندی از فضاهای عمومی در محله بهارستان شهر تهران می‌باشد. روش پژوهش حاضر توصیفی – تحلیلی و مبتنی بر داده‌های اولیه می‌باشد که جمع‌آوری اطلاعات اولیه، به‌صورت اسنادی و پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه انجام‌گرفته است. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS مورد پردازش قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان‌دهنده آن است که رضایتمندی از فضاهای عمومی بر اساس نتایج آزمون T در محله بهارستان تهران با میانگین 2.75 در طیف لیکرت در سطح پایینی قرار دارد. همچنین بر اساس نتایج حاصل از تحلیل عاملی اکتشافی مؤلفه‌های اصلی مؤثر بر رضایتمندی از فضاهای عمومی به 4 عامل اصلی تقسیم شد. همینطور نتایج حاصل از مدل‌سازی مسیر PLS مؤلفه‌های اصلی تأثیرگذار بر رضایتمندی از فضاهای عمومی مؤلفه‌های جذابیت، ایمنی و امنیت، غنا و جامعیت شناخته شدند که با برنامه‌ریزی در راستای ارتقاء و ساماندهی این مؤلفه‌ها می‌توان سطح رضایتمندی از فضاهای عمومی در این محدوده را بالا برد.

گردشگری سلامت و پزشکی با تأکید بر شناخت منابع و پتانسیل‌های استان کرمانشاه

سمیه امیری پریان; احترا٠یاری; زینب امیری پریان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 625-642

در تمام اعصار یکی از حقوق اولیه و ثابت همه انسان‌ها سلامتی است. در چند سال اخیر گردشگری سلامت و پزشکی در جهان رشد و گسترش قابل توجه‌ای کسب کرده است و سابقه آن به گذشته بر می‌گردد. بطوریکه حتی بیماران برای دریافت خدمات پزشکی مورد نیاز خود به فراتر از مرزهای ملی سفر می‌کنند. ایران با داشتن ویژگی‌های زمین شناختی، چشمه‌های گرم و معدنی، آب و هوای چهار فصل و امکانات و خدمات پزشکی و پزشکان مجرب در اکثر استان‌ها جهت بهبود حال بیماران داخلی و خارجی یکی از میزبان‌های گردشگری سلامت و پزشکی در منطقه است. استان کرمانشاه در زمینه گردشگری سلامت و پزشکی دارای پتانسیل‌هایی است و دارای تعدادی مراکز درمانی مجهز به IPD است و به سبب موقعیت جغرافیایی با عراق و اقلیم کٌرد در زمینه جذب گردشگر سلامت فعالیت دارد. روش تحقیق حاضر توصیفی- تحلیلی است و در جمع آوری اطلاعات از طریق منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی استفاده شده است. تحلیل و نتیجه‌گیری نشان می‌دهد که این استان علاوه بر خدمات‌دهی به بیماران شهرستان‌های خود و شهرهای اطراف، اولویت استان در حوزه توریسم سلامت به جهت هم مرز بودن با کشور عراق است و در زمینه چشمه معدنی و آب گرم رتبه پایین‌تری نسبت به سایر استان‌های فعال در حوزه توریسم سلامت دارد و آن به علت عدم آگاهی و مسائل دیگر نظیر ضعف شدید دفاتر تبلیغاتی گردشگری سلامت، کمبود زیرساخت‌ها و تسهیلات گردشگری ناشناخته مانده است.

تحلیل و بررسی نقش مشارکت روستاییان در گرایش به یکپارچه سازی اراضی زراعی مورد مطالعه: شهرستان بستان آباد

محمد ظاهری; محمد محسن زاده هریس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 643-661

بهره برداری مناسب از عوامل تولید برای به فعالیت درآوردن امکانات بالقوه، اجرای کامل قانون یکپارچه سازی اراضی، تعاونی کردن تولید یا تجمیع اراضی خرد و پراکنده، ایجاد قطعات اراضی مناسب برای تولید و تجمیع سرمایه های انسانی و مادی پراکنده ی کشاورزان از راهبردهای اساسی و مهم در رسیدن به توسعه ی پایدار کشاورزی و روستایی محسوب می شود. بدیهی است مشارکت کشاورزان در امر یکپارچه سازی اراضی زراعی می تواند زمینه ساز اهداف راهبردی مذکور باشد. نوشتار حاضر که با هدف بررسی نقش مشارکت در گرایش به یکپارچه سازی اراضی زراعی تدوین شده است از نوع مطالعات کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی است و جهت جمع آوری داده ها و اطلاعات از مطالعات میدانی و کتابخانه ای استفاده شده است. جامعه‌ی آماری مورد مطالعه را روستاهای عین الدین، حاج آقا، اشدلق علیا و کردکندی از شهرستان بستان آباد جمعاً با 1013 بهره بردار کشاورز، واقع در شهرستان بستان آباد تشکیل می دهد. حجم نمونه با بهره گیری از فرمول کوکران 197 خانوار برآورد گردید. پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ بررسی و ضریب آلفای کرونباخ 71/0 محاسبه گردید که بیانگر مطلوب بودن ابزار تحقیق است. جهت تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات از آمار توصیفی و استنباطی (ویکور، همبستگی، جدول توافقی و واریانس) استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان داد که، بین ویژگی های فردی روستاییان و بهره بردارن پاسخگو و مشارکت در اجرای طرح ها و پروژه ها در همه مولفه ها (سن، جنس، تأهل، تحصیلات و ....) رابطه معناداری وجود دارد. همنیطور، بین شاخص های یکپارچه سازی اراضی و مشارکت اجتماعی در همه شاخص‌های مورد بررسی در سطح آلفای 05/0 رابطه معنادار و مثبتی وجود دارد. همچنین بین شاخص یکپارچه سازی اراضی زراعی و مشارکت مردم با میزان همبستگی (327/0 درصد) و سطح معناداری 000/0 رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.

تحلیل فضایی آسیب‌پذیری اجتماعی در مراکز پیراشهری مورد مطالعه حصارک کرج

حسنعلی فرجی سبکبار; احمد ایرانخواه; حسن مومنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 662-680

شهرکرج به عنوان مرکز استان البرز و قرارگرفتن در مجاورت پایتخت، دارا بودن شرایط ویژه صنعتی- اقتصادی، داشتن آب و هوای مناسب و قابلیت توسعه، بسیار مهاجرپذیراست. ویژگی‌های مذکور زمینه‌ی پدیدآمدن سکونتهای غیررسمی در پیراشهرکرج را موجب شده است. باتوجه به این موضوع هدف اصلی پژوهش تحلیل فضایی‌آسیب‌پذیری اجتماعی‌ درمحله‌ی ‌حصارک کرج (منطقه 5و6 شهرداری کرج) است. به طور کلی درباره آسیب‌ها و مسائل اجتماعی هفت رویکرد نظری وجود دارد. این هفت رویکرد عبارتند از آسیب شناسی‌اجتماعی، بی سازمانی اجتماعی، تضاد ارزش‌ها، کج رفتاری، انگ زنی، رویکرد انتقادی و رویکرد برساخت‌گرایی. تحقیق حاظر از لحاظ هدف شناختی و از منظر ارائه‌ی راهکار کاربردی است. این تحقیق به لحاظ ماهیت تحلیلی‌- اکتشافی، و در آن از داده‌های کمی-کیفی استفاده شده واز نظر زمان، مقطعی است. داده‌های پژوهش از طریق فن پرسشگری به تعداد350 پرسشنامه به صورت تصادفی- احتمالی از محدوده مورد مطالعه جمع‌آوری شد و با استفاده از تحلیل‌های آماره فضایی hot spot ,morans I, IDW ،high/low clustering, به تحلیل اکتشافی و بررسی تغییرات الگوهای فضایی شاخص‌های آسیب‌پذیری پرداخته شده است. نقشه های حاصل از تحلیل‌های اکتشافی نشان می‌دهدکه توزیع فضایی شاخص آسیب‌پذیری در منطقه از الگوی خاصی پیروی می‌کند واین الگوها تصادفی نیستند. نقشه‌های بدست آمده در قسمت یافته‌های تحقیق نشانگر چگونگی پراکنش نقاط داغ و سرد هر شاخص و خوشه‌بندی شدن‌ الگوهای مربوط به همان شاخص درمنطقه است.

ارزیابی آگاهی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان در برابر مخاطرات پرتوهای فرابنفش خورشیدی

مصطفی شاهینی فر; محسن شایان; ابراهی٠رضایی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 681-695

با پاره شدن لایه ازن روزبه روز معضلات و مشکلات ناشی از آن بیشتر می‌شود. یکی از عوارض پاره شدن لایه ازن عبور پرتوهای فرابنفش ازاین لایه و تاثیرات آن بر روی جوامع بشری است. آشناشدن با عوارض و معضلات پرتوهای فرابنفش می‌تواند به انسان در پیشگیری از بیماری‌های ناشی از آن کمک فراوان کند. از این رو هدف این پژوهش ارزیابی آگاهی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان در برابر مخاطرات پرتوهای فرا بنفش است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و به لحاظ انجام کار توصیفی تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را تمامی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان تشکیل می‌دهد که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه‌ای به تعداد 373 نفر انتخاب شده است. روش نمونه گیری به صورت تصادفی ساده است. برای تجزیه و تحلیل یافته‌ها از آزمون تی تک نمونه‌ای، ضریب همبستگی پیرسون و آزمون کروسکال والیس استفاده شده است. نتایج آزمون تی نشان می‌دهد میزان آگاهی دانشجویان با میانگین 221/2 در سطح نا مطلوب می‌باشد. نتایج ضریب همبستگی پیرسون نشان می‌دهد که بین آگاهی اجتماعی و شاخص‌های (آگاهی، آموزش، نگرش و عملکرد)، همبستگی بالایی وجود دارد که بیانگر یک رابطۀ خطی مثبت قوی میان آن‌ها است. بیشترین میزان همبستگی؛ بین آگاهی اجتماعی و آموزش با ضریب همبستگی 772/0 می-باشد. همچنین نتایج آزمون کروسکال والیس نشان می‌دهد که دانشکده جغرافیا با میانگین رتبه 59/191 در رتبه اول و دانشکده الهیات با میانگین رتبه 23/101 در رتبه آخر از نظر میزان آگاهی دانشجویان از پرتوهای فرابنفش قرار دارند.

تحلیل وضعیت توسعه یافتگی دهستان های شهرستان بانه

سعدی صالحی; پرستو لطفی; حمدی رحمانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 696-704

شاخص توسعه انسانی متوسط ظرفیت دستیابی به شاخص های توسعه انسانی در یک جامعه در نشان می دهد اما تفاوت ها،محرومیت ها و نابرابری ها را به صورت واقعی تبببین نمی کند در این راستا پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان بانه واقع در استان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) پرداخته شد، روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان بانه تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه این پژوهش 62 /R= می باشد می توان گفت که دردهستانهای شهرستان بانه بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان بوئین و دهستان بوالحسن می باشد.

بررسی وتحلیل برتوسعه گردشگری پایدار روستایی شهرستان میرجاوه (دهستان لادیز)

مری٠رضایی; حسین دوستی مقدÙ; ملیحه دوستی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 1, صفحه 705-725

در اغاز قرن بیست و یکم هنوز توسعه برخی از استان های کشور با مسائل و چالش های متعددی مواجه است چرا که، راهبردهای گذشته در زمینه توسعه نواحی موفقیت آمیز نبوده و نتوانسته اند مسائلی چون فقر، اشتغال، بهداشت، امنیت غذایی و پایداری محیط زیست را سامان بخشد . این راهبرد ها در توزیع منافع حاصل از رشد و توسعه نیز موفق نبوده و سبب ایجاد مشکلات متعددی شده است. یکی از راهبرد هایی که اخیرا در اغلب کشورهای جهان مورد توجه قرار گرفته، توسعه و گسترش توریسم در نواحی محروم ولی دارای پتانسیل های لازم است. گردشگری یکی از پویاترین فعالیت های اقتصادی عصرحاضر است که نقش مهمی در توسعه پایدار محلی ایفا می کند. در این راستا گردشگری روستایی نیز یکی از ابعاد مهم گردشگری به حساب می‌آید که می‌تواند با برنامه‌ریزی اصولی و دقیق و با شناسایی مناطق گردشگری روستایی و شناخت پتانسیل‌ها و نقاط قوت روستاها، نقش مؤثری در توسعه این مناطق و در نتیجه توسعه اقتصاد و همچنین توسعه ملی کشورها داشته باشد، از این رو در اینجا سؤال این است که پتانسیل‌ها و محدودیت‌های گردشگری روستایی کدام است؟ و چگونه می-توان راهکارهایی را در جهت توسعه گردشگری در روستاها که بتواند باعث رشد گردشگری و در نتیجه توسعه پایدار روستایی بشود به کار برد؟ به این منظور مقاله حاضر بهره گیری از مطالعات میدانی، و تعیین فرصت، و تهدید،آرمان ونتایج به شیوه مدل SWOT SOAR, به ارائه راهبرد مدیریتی در جهت توسعه گردشگری در مناطق روستایی شهرستان میرجاوه (دهستان لادیز) پرداخته‌است. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان می‌دهد با وجود داشتن جاذبه‌های فراوان گردشگری طبیعی اعم ازجنگل‌های انبوه، چشمه‌ها، ییلاق‌های سرسبز کشاورزی و آداب و رسوم ازجذب گردشگران داخلی به دور مانده درحالیکه قابلیت‌های گردشگری آن نسبت به سواحل جنوبی استان بکرودست نخورده‌است.