جغرافیا و روابط انسانی

اطلاعات نشریه

صاحب امتیاز:

وبسایت:  www.gahr.ir

تعداد شماره ها: 10

تعداد مقالات: 548

تاریخ به رور رسانی:  1398/12/28

تحلیل فضایی و مکان‌یابی مراکز آموزشی (مدارس متوسطه) با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) (شهر دهدشت استان کهگیلویه و بویر احمد)

محمد درخشان زاده; بیژن دادرس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1-18

امروزه فضاهای آموزشی یکی از مهم‌ترین کاربری‌های شهری می‌باشند و سطوح قابل‌توجهی از فضای شهر را به خود اختصاص می‌دهند. با توجه به فعالیت‌هایی که در این فضاها صورت می‌گیرد نسبت به سایر کاربری‌های خدماتی شهر از اهمیت قابل‌توجهی برخوردار می‌باشند. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی معیارهای مکان‌یابی مراکز آموزشی موجود و مکان‌یابی مراکز آموزشی جدید در مقطع متوسطه در شهر دهدشت می‌باشد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است برای این منظور ابتدا مدارس موجود را برحسب میزان رعایت معیارهای مکان‌یابی ارزیابی کرده‌ایم سپس با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای مکان‌یابی مراکز آموزشی جدید استفاده‌شده است. ابتدا با توجه به معیارهای لازم برای مدل‌سازی مکان‌های مناسب، نقشه‌های معیارهای لازمه تهیه و طبقه‌بندی مجدد (Reclassification) روی آن‌ها انجام گرفت و بعدازآن به روش وزن دهی مقایسه‌ زوجی‌‌ که بخشی‌ از روش‌AHP است‌، وزنی داده شد و با استفاده از مدل فرآیند سلسله مراتبی (AHP)، مکان‌های مناسب برای احداث مدارس پیشنهاد گردید است. نتایج ارزیابی مراکز آموزشی شهر دهدشت نشان می‌دهد که از یک‌سو شهر با کمبود مراکز آموزشی مواجه است و از سوی دیگر کاربری‌های آموزشی ازلحاظ دسترسی و نزدیکی به اماکن ورزشی و فضاهای سبز با محدودیت‌هایی مواجه می‌باشند.

بررسی نقش سرمایه اجتماعی در تحولات نواحی شهری (مطالعه موردی: شهر دهدشت)

بیژن رحمانی; سروش سنایی مقدم; محمد درخشان زاده; مهدی حسین پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 19-36

سرمایه اجتماعی حاصل شکل‌گیری و استقرار ارزش‌ها، هنجارها، سنت‌ها، عرف‌ها و قواعد به صورتی خودجوش و در بستری از روابط متقابل اجتماعی است، زمینه‌سازی همدلی، همکاری، نوع‌دوستی، وفاداری، وجدان کاری در زندگی اجتماعی از جانب افراد است. این نوع از سرمایه بستر مناسبی برای بهره‌وری سرمایه انسانی و فیزیکی و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد می‌شود. هدف از این پژوهش بررسی نقش سرمایه‌های اجتماعی در توسعه شهری شهر دهدشت است. نوع تحقیق کاربردی و روش مورداستفاده توصیفی- تحلیلی می‌باشد و برای گردآوری اطلاعات از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه، مشاهده و مصاحبه) استفاده‌شده، جامعه آماری پژوهش کلیه ساکنان شهر دهدشت هستند که با استفاده از فرمول کوکران نمونه‌ای به حجم 380 نفر از بین آن‌ها به‌صورت تصادفی انتخاب‌شده است. اعتبار پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرون باخ آزمون شده است. در این مطالعه، برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش‌های تحلیل عاملی استفاده‌شده است. از میان متغیرهای مربوط به کیفیت زندگی،28 شاخص استخراج و با استفاده از تحلیل عاملی به 6 عامل تقلیل یافته‌اند، عوامل به‌دست‌آمده از تحلیل عاملی جمعاً 39/63 درصد از واریانس را در برمی‌گیرند. در بین 6 عامل استخراج‌شده، عامل اعتماد اجتماعی به‌تنهایی 6/18 درصد واریانس را پوشش می‌دهد که تأثیرگذارترین عامل در مطالعه می‌باشد؛ و عامل ناهنجاری‌های اجتماعی، با 6/3 درصد از واریانس کمترین تأثیر را در توسعه شهری، شهر دهدشت داشته است.

استفاده از مدل آنتروپی در ارزیابی مخاطره زمین لغزش در مسیر جاده پیشنهادی طرقبه-درود (مشهد- نیشابور)

رحمان زندی; ابوالقاسم امیراحمدی; ملیحه محمدنیا

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 37-58

زمین لغزش به عنوان یکی از بلایای طبیعی، خطرات زیادی بخصوص در مناطق کوهستانی داشته و منجر به خسارات جانی و مالی فراوانی در سرتاسر دنیا می‌شود. هدف از این پژوهش ارزیابی عوامل موثر بر وقوع زمین لغزش و تهیه نقشه حساسیت آن در بخشی از ارتفاعات بینالود(محور پیشنهادی طرقبه - دررود) می‌باشد. به منظور پهنه‌بندی خطر زمین لغزش با استفاده از شاخص آنتروپی، ابتدا محدوده های لغزشی مشخص گردید، سپس عوامل موثر در وقوع حرکات دامنه ای مانند: شیب، ارتفاع، جهت شیب، نوع شیب، لایه کاربری اراضی، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از آبراهه، شاخص توان آبراهه، شاخص حمل رسوب و بارش در محیط GIS تهیه و پس از وزن دهی به روش آنتروپی نقشه حساسیت زمین لغزش منطقه مورد بررسی، تهیه گردید. نتایج نشان داد که عوامل کاربری اراضی، نوع شیب و بارش به عنوان موثرترین عوامل و شاخص توان ابراهه و حمل رسوب کم تاثیر ترین عامل در رخداد زمین لغزش در منطقه برآورد گردیدند. نقشه تهیه شده به چهار کلاس حساسیت کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد تقسیم گردید. بیش از 50 درصد منطقه دارای حساسیت لغزش بالا و خیلی بالا بوده که نشان از پتانسیل زمین لغزش بالای منطقه دارد. نقشه تهیه شده با استفاده از منحنی ROC و سطح زیر منحنی مورد ارزیابی قرار گرفت و مشخص گردید دقت پیش بینی بسیار خوبی در وقوع رخداد زمین لغزش دارد.

ارزیابی و تحلیل عوامل موثر در توسعه واقامت گردشگری روستای هدف گردشگری مطالعه موردی؛ (روستای دشه

گونا مهردانش; کامران نوری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 59-81

گردشگری یا همان توریسم ، امروزه یکی از سریعترین صنایع در حال رشد دنیا و ابزاری برای افزایش درآمد ملی کشورهای جهان به حساب می آید. در این صنعت یکی از جذابترین و شاید جدیدترین آنها ، گردشگری روستایی است که اخیرا مورد توجه بسیاری از کشورهای جهان قرار گرفته است.امروزه بسیاری از سیاستگذاران و برنامه ریزان ، گردشگری را به مثابه ابزاری برای ثبات اقتصادی و توسعه برای جوامع روستایی می دانند و.صنعت گردشگری روستایی را باید همانند لبه های تیز یک تیغ بدانیم که اگر صحیح و بر اساس اصول و نظم ،توسعه و گسترش نیابد ، نه تنها به عمران و اصلاح مناطق روستایی کمک نخواهد کرد بلکه اثرات مخرب و جبران ناپذیری را بر بخشهای اجتماعی ، اقتصادی ، طبیعی ، زیست محیطی و... جوامع روستایی و نهایتا کل جامعه برجا خواهد گذاشت ، تا چه میزان به بخش گردشگری روستایی و اکوتوریسم توجه شده است ؟ چگونه می توان از این صنعت به عنوان ابزار کارآمد مدیریتی در جهت توسعه روستا استفاده نمود؟همچنین ارتباط دو سویه بین این دو بخش ، به خوبی لزوم توجه و اهمیت به صنعت گردشگری را در ساختار مدیریت روستا می رساند چراکه با توسعه گردشگری روستا ، مدیریت روستا می تواند منبع مالی قابل توجهی را برای اجرای برنامه های خود ایجاد نماید و از طرف دیگر با مدیریت صحیح در روستا می توان توسعه و گسترش گردشگری را به طور اصولی هدایت نمائیم.هدف از تدوین وتهیه این مقاله ، شناسایی منطقه ای روستایی می باشد. همچنین عوامل و عناصری که در توسعه و گسترش این صنعت در ساختار روستایی موثر هستند ، شناسایی و مورد تحلیل قرار می گیرند.در تدوین این مقاله از روش کتابخانه ای ،میدانی ، بررسی منابع ، اسناد و... استفاده شده است

واکاوی چالش‌های توسعه گردشگری در استان کهگلویه و بویر احمد

محمد درخشان زاده; بیژن دادرس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 82-100

راهبردهای گذشته در زمینه توسعه نواحی نتوانسته اند در حل مسائل و معضلات موجود در زمینه فقر، اشتغال، بهداشت، امنیت غذایی،پایداری محیط زیست،و نظیر اینها به گونه ای موفقیت آمیز عمل کنند. یکی از راهبردهای که اخیرا در بیشتر کشور های جهان مورد توجه قرار گرفته،توسعه گردشگری در نواحی محروم و دارای پتانسیل های لازم برای گسترش گردشگری است.هدف از این پژوهش بررسی علل واکاوی وچالش های توسعه گردشگری استان(ضعف مدیریتی و زیرساختی) از دیدگاه مردم، مسئولین و گردشگران می‌باشد. نوع تحقیق کاربردی و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است. ابزارگردآوری اطلاعات، کتاب‌خانه‌ای و میدانی، تجزیه ‌و تحلیل اطلاعات از آمارهای پارامتری وناپارامتری استفاده‌شده است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که مهم‌ترین عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری استان عوامل زیرساختی می‌باشد. نتایج نشان داد که ضعف مدیریتی و زیرساختی از عوامل مهم تأثیرگذار در توسعه گردشگری استان هستند. بااین‌وجود ازنظر گردشگران عامل زیرساختی با میانگین 44/3 بیشتر از عوامل مدیریتی (با میانگین 37/3) در عدم توسعه گردشگری در استان نقش داشته است. به گونه ای که از مهم‌ترین مؤلفه‌های عامل زیرساختی و مدیریتی به ترتیب مؤلفه رفاهی و اقامتی با میانگین55/3 و تبلیغات با میانگین 42/3 نقش مؤثری داشته‌اند.

سنجش میزان موفقیت سیاست های عدالت گرا با تعیین سطح توسعه مناطق شهری بر اساس شاخص های توسعه ی پایدار(نمونه موردی شهر مشهد)

رستم صابری فر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 101-116

دستیابی به توسعه پایدار شهری به خصوص جهت گیری به سوی عدالت اجتماعی، در چند دهه اخیر از مهمترین دغدغه های مدیران شهری بوده است. در اغلب شهرها این ادعا مطرح می باشد که این رویکرد در عمل مورد توجه قرار گرفته و نتایج مطلوبی هم به دست آمده است. به این منظور، بررسی حاضر در نظر دارد این فرضیه را در شهر مشهد مورد آزمون قرار دهد. بر این اساس، شرایط و میزان دستیابی به معیارهای توسعه پایدار در مناطق سیزده گانه این شهر مورد تحقیق قرار گرفته است. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و برای تجزیه و تحلیل و ارائه یافته ها از توابع موجود در نرم افزارهای GIS و تکنیک TOPSIS استفاده شده است. از میان 40 معیار در قالب 5 شاخص توسعه(محیط زیست، منابع و جمعیت، اقتصاد، آموزش و سلامت)، در این مرحله از پژوهش، عمدتاً از شاخص هایی بهره برداری شده است که قابلیت بیشتری از نظر کمی سازی داشته اند. یافته های به دست آمده نشانگر آن است که مناطق 1، 9، 10، 11 و 12 دارای بیشترین درجه توسعه یافتگی، مناطق 7، 8 و ثامن، دارای سطح نسبی توسعه و مناطق 2 تا 6 محروم از توسعه بوده اند. این یافته ها بیاانگر آن است که مناطق توسعه یافته با مناطق ثروتمند، مناطق با توسعه متوسط با بخشهای با درآمد نزدیک به متوسط و مناطق با توسعه بسیار پایین با مناطق حاشیه نشین و فقیر قبلی، انطباق دارند. بنابراین، تغییر رویکردها و شیوه‌های اجرایی در این شهر ضروری به نظر می رسد.

سطح‌بندی شهرستان‌های استان آذربایجان‌شرقی براساس شاخص‌های سلامت محیطی

مهدی حسین پور; اکبر حمیدی; فاطمه فکری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 117-138

سیمای سلامت یک جامعه را بر اساس شاخص‌های سلامت آن جامعه می‌سنجند و گذر سلامت را براساس روند تغییرات این شاخص‌ها در طی زمان برآورد می کنند و آن را مؤلفه اصلی پایداری یک جامعه می دانند. در طرح موضوع سلامت، پیوسته باید تأمین، حفظ و ارتقاء سلامت منظور نظر و هدف باشد یعنی همیشه باید نسبت به سلامت نگاهی جامع و همه جانبه داشت. هدف پژوهش حاضر بررسی مؤلفه های سلامت محیطی و بهداشتی استان آذربایجان شرقی می باشد. متدولوژی پژوهش به روش توصیفی _ تحلیلی و از نوع تحقیق کاربردی است. اطلاعات آماری مربوط به داده های سالنامه آماری مرکز آمار سال 1390 برای استان آذربایجان شرقی است که مجموعا 22 متغیر را تشکیل می دهد. پس از جمع آوری اطلاعات، داده های مربوطه به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) شاخص سازی گردیده، وزن دهی به شاخص ها به طریق آنتروپی صورت پذیرفته است. نتایج بدست آمده از رتبه‌بندی 20 شهرستان استان نشان می‌دهد که شهرستان تبریز و اسکو جزو شهرهای بسیار سالم هستند و شهرستان های عجب شیر، ملکان و ورزقان در پایین ترین سطح قرار گرفته اند و جزو شهرستان های محروم از لحاظ مؤلفه های سلامت می باشند. در پایان پژوهش حاضر فرضیات تحقیق در محیط نرم افزار SPSS از طریق ضریب همبستگی پیرسون مورد تحلیل قرار گرفت؛ با افزایش جمعیت و درصد اشتغال هر شهرستان میزان و سطح برخورداری از شاخص سلامت محیطی بیشتر شده که گویای وجود رابطه مستقیم و معناداری بین آن هاست.

بررسی عملکرد مدیریت شهری گرگان با رویکرد حکمروایی خوب شهری

فرحناز اکبرزاده; حسین موسی زاده; مهدی خداداد; حسن موسی زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 139-153

یکی از جوانب مدیریت شهری که اخیرا در کشورها و جوامع‌غربی مورد توجه قرار گرفته است رویکرد حکمروایی خوب شهری می‌باشد. در واقع شهرها برای مدیریت و اداره خود راهی بجز زمینه سازی برای توسعه دموکراسی نیافته‌اند و در این راه به شکل تازه ای از حاکمیت دست یافته‌اند به نام حکمروایی خوب شهری. لذا در همین راستا پژوهش حاضر با هدف بررسی عملکرد مدیریت شهری با رویکرد حکمروایی خوب شهری در شهر گرگان انجام گرفته است که بدین منظور از روش توصیفی‌– تحلیلی و پیمایش میدانی استفاده شده است همچنین جامعه مورد مطالعه در این پژوهش ساکنان منطقه یک و دو شهر گرگان می‌باشند که با استفاده از روش کوکران تعداد 200 نفر انتخاب و پرسشنامه به‌صورت تصادفی ساده بین آنها توزیع شده است. جهت سنجش مدیریت شهری در محدوده مورد مطالعه از پنج شاخص حکمروایی خوب شهری شامل شفافیت، مشارکت، قانونمندی، پاسخگویی و کارآیی و اثربخشی استفاده شده است که نتایج به‌دست آمده با استفاده از آزمون Mann-Whitney نشان دهنده وضعیت بهتر منطقه یک در دو بعد پاسخگویی و قانونمندی نسبت به منطقه دو می‌باشد. همچنین با استفاده از آزمون t-test مشخص گردید که بُعد کارآیی و اثربخشی با میانگین 3.21 دارای بهترین وضعیت و بُعد مشارکت با میانگین 2.58 از وضعیت نامناسبی نسبت به سایر ابعاد برخوردارند.

بررسی دیدگاه مردم نسبت به عملکرد دهیاری ها از زمان تاسیس از تاکنون(مطالعه موردی دهستان میربگ- شهرستان دلفان – استان لرستان)

آئیژ عزمی; رضا رضایی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 154-166

مدیریت نوین روستایی از جمله ایده های جدید در توسعه روستایی است که با هدف توسعه نواحی روستایی مطرح شده است. دهیاری ها یکی از اجزای اصلی مدیریت نوین روستایی هستند. دهیاری ها به لحاظ اهمیت و طرحی نسبتا جدید و ابعاد گوناگون آن مورد توجه کارشناسان و برنامه ریزان قرار گرفته است. مدیریت روستایی از آنجا اهمیت پیدا می کند که در رابطه با حل مسائل و مشکلات طیف وسیعی از جامعه کنونی کشورمان است. این مقاله ضمن بررسی وظایف دهیاری ها در مدیریت روستاهای دهستان میربگ از توابع شهرستان دلفان با توجه به نظرات اهالی روستاییان نسبت به مدیریت روستا(دهیاران) ارزیابی کلی داشته است. بنابراین سوال اصلی تحقیق این است که عملکرد دهیاری ها در روستاهای دهستان مذکور چگونه است؟ روش تحقیق، توصیفی تحلیلی بوده، از ابزار پرسشنامه استفاده شده است. پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ تعیین شد که برای جواب دهندگان عدد74/0 بوده است. حجم نمونه 104 نفر و از طریق مورگان و روش نمونه گیری تصادفی ساده بوده است. تعداد روستاهای انتخاب شده 8 روستا و مبنای انتخاب بر اساس جمعیت و در روستاهای دارای دفاتر فعال دهیاری بوده است. نتایج بدست آمده نشان می دهد که مدیریت روستا دارای ابعادی چندگانه بوده است و در کل در این مقاله پاسخگویان از عملکرد دهیاران راضی بوده در جهت خدمات رسانی بهتر پیشنهاداتی را مطرح کردند. در نهایت 7 عامل خدمات رسانی و بهداشت، نظارت بر طرح ها، بهبود مسائل اقتصادی، تشویق به مشارکت گسترده، همکاری با ارگانها وسیاسی، کاهش مهاجرت ورضایت افراد، مسائل اجتماعی در عملکرد دهیاری ها موثر تشخیص داده شده اند.

تحلیل وضعیت توسعه یافتگی دهستان های شهرستان سنندج با مدل رتبه اندازه

سعدی صالحی; کریم شمسی; عایشه رستم زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 167-175

هدف اصلی این تحقیق بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان سنندج واقع دراستان کردستان می باشد که بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی، سیاسی- داری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) می باشد که روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان سنندج تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه پژوهش 563 0.می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان سنندج بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان نران می باشد که از لحاظ جمعیتی دارای جمعیتی رتبه ی زیاد ، اما از لحاظ خدمات در رتبه کمتری قراردارد

بازارچه‌های مرزی و امنیت اقتصادی روستاهای پیرامون مطالعه مورد: بازارچه مرزی باجگیران

حسن مومنی; ملیحه سلطان آبادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 176-192

از ملاک‌های مهم پایداری اسکان در نواحی مرزی به ویژه روستاهای همجوار مرز عامل امنیت اقتصادی است. امنیت در مؤلفه‌های مختلفی تعریف می‌گردد و از دیدگاه خبرگان یکی از با اهمیت‌ترین آنها امنیت اقتصادی بوده که به نگهداشت جوامع مرزنشین می‌انجامد. وجود مرز پتانسیل تبادلات تجاری را به وجود می‌آورد که از ملزومات آن ایجاد بازارچه‌های مرزی برای عرضه تولیدات است. هم اکنون در مناطق مرزی کشور ۴۳ بازارچه وجود دارد که بازارچه مرزی باجگیران از جمله بازارچه‌های فعال محسوب می‌گردد که در شهرستان قوچان و هم مرز با کشور ترکمنستان احداث شده است. تحقیق حاضر سعی در شناخت تاثیر بازارچه‌های مرزی در منطقه مورد مطالعه دارد، در همین راستا به بررسی شعاع تأثیر اقتصادی بازارچه مرزی باجگیران با روستاهای پیرامون، بعد از احداث بازارچه می‌پردازد و با استفاده از روش مقایسه‌ای، منافع و معایب ایجاد بازارچه مرزی را مورد ارزیابی قرار داده است. یافته‌های کسب شده از تحقیق بیان کننده آن است که بازارچه مرزی باجگیران در سالهای مختلف از بدو تأسیس باتوجه به علل گوناگون نوسانهای مختلفی را تجربه و پشت‌سر گذارده است، لذا در فواصل گذشته رشد مراحل تجربی بازارچه دارای ثبات یکسانی نبوده است. از سوی دیگر نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ایجاد بازارچه مرزی برای روستاهای پیرامون منافع متعددی دربر دارد که از جمله آن هفت تأثیر مثبت ایجاد شده با تأسیس بازارچه برای جوامع روستایی پیرامون قابل شمارش و بررسی خواهد بود.

تحلیل وضعیت توسعه یاقتگی دهستان های شهرستان سروآباد

سعدی صالحی; پرستو لطفی; لقمان رحیمیان; حنا درویشی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 194-204

هدف اصلی این پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان سروآبادواقع دراستان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی، سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) می باشد که روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان سروآباد تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه این پژوهش 548 /R= می باشد می توان گفت که دردهستا نهای شهرستان سروآباد بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان ژریژه و دهستان دزلی می باشد.

پیش بینی و ارزیابی تغییر اقلیم با تاکید بر سیستم اطلاعات جغرافیایی مطالعه موردی (استان کرمانشاه )

فیروز تبرزرد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 205-219

تغییر اقلیم به عنوان یک پدیده جهانی مورد قبول قرار گرفته است و لزوم توجه به این پدیده بسیار حائز اهمیت می باشد ،در تحقیق حاضر اثر پدیده تغییر اقلیم (دما و بارش )را طی دوره های آماری 2039-2020 و 2059-2040 در پنج ایستگاه هواشناسی سینوپتیک کاربردی برای استان کرمانشاه مورد مطالعه قرارداده ایم ،که با وارد کردن داده ها و انجام عملیات ریز مقیاس سازی بر روی داده ها برای مناطق مورد مطالعه صورت گرفته است که درنهایت با وارد شدن به سیستم اطلاعات جغرافیایی (gis) نقشه پیش بینی دماو بارش برای دوره های مذکور انجام گرفته است ،نتایج حاصل از مطالعه پدیده تغییر اقلیم حاکی از آن است که افزایش دما تا 4.3 درصدی برای ایستگاه های مورد مطالعه و افزایش متوسط دما نسبت به حال حاضر و هم چنین کاهش میزان بارش در نواحی گرمسیری و جنوب شرقی و شرق استان مورد انتظار می باشد، برای این منظور می بایست با حداقل بهره وری اراضی و رعایت الگوی متناسب کشت در این نواحی به شکل مدیریت مندانه تری رفتار گردد .

ارزیابی نقش سرمایه‌های اجتماعی در توسعه پایدار روستایی با تاکید بر زیست‌پذیری، مورد مطالعه دهستان چایپاره بالا-زنجان

جمشید عینالی; حسن قاسملو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 220-239

فقدان نسبی بهره‌مندی از روابط متقابل و اعتماد در میان نهادهای محلی، سازمان‌ها، و شبکه‌های اجتماعی به عنوان یک تنگنای حیاتی برای توسعه پایدار روستایی شناخته شده است و شرط لازم برای پیشرفت هر جامعه‌ای به خصوص جوامع روستایی، گسترش سرمایه‌های اجتماعی است. لذا تحقیق حاضر در پی بررسی وضعیت زیست‌پذیری روستاهای دهستان چایپاره بالا به عنوان جزیی از ابعاد توسعه پایدار روستایی و نقش سرمایه‌های اجتماعی در ارتقای آن است. تحقیق حاضر از نظر نوع کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی و روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی است. روایی پرسشنامه از طریق کارشناسان و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ(746/0) تایید شد. جامعه آماری، روستاهای دهستان چایپاره بالا با 1059 خانوار و حجم نمونه 283 خانوار (بر اساس فرمول کوکران) است. روش نمونه‌گیری تصادفی ساده است. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش کمی مبتنی بر آمار توصیفی و استنباطی (آزمونهای t تک نمونه‌ای، رگرسیون خطی، تحلیل مسیر) و مدل تاپسیس استفاده شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مولفه‌های سرمایه‌ اجتماعی وضعیت مطلوبی در منطقه مورد مطالعه دارد. همچنین ابعاد اقتصادی و اجتماعی زیست‌پذیری وضعیت رضایت‌بخشی داشته ولی مولفه زیست‌محیطی با میانگین 736/2 و تفاوت از حد مطلوب منفی، وضعیت پایین‌تر از حد مطلوب دارد. حدود 67 % از تاثیر مثبت در زیست‌پذیری روستایی، متاثر از سرمایه‌های اجتماعی در محدوده مورد مطالعه، بوده است. به طوری که مولفه اعتماد اجتماعی با ضریب 578/0 به عنوان موثرترین مولفه و مولفه شبکه‌ها و نهادهای اجتماعی به میزان 016/0- کمترین تاثیر را در زیست‌پذیری مناطق روستایی هدف داشته است. همچنین روستای قره‌بوطه با ضریب اولویت 923/0 دارای رتبه اول و روستای گوگلر (108/0) دارای رتبه هفتم از نظر زیست‌پذیری در دهستان چایپاره بالا هستند.

بررسی تعادل فضایی دهستان های شهرستان سقز بامدل رتبه –اندازه

سعدی صالحی; فاطمه عبدالهی; فرهاد سعیدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 240-250

نخستین گام درارزیابی نا برابری های فضایی روستایی شناخت ،دقیق ادبیات این حوزه و تبع آن،تبیین و تحلیل شاخص های توسعه پایدار روستایی است ،هدف اصلی این تحقیق بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان سنقز واقع دراستان کردستان می باشد که بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی، سیاسی- داری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات، مخابرات و ارتباطات) می باشد که روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان سقز تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه پژوهش 866 0.می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان سقز بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان امام می باشد.

تحلیل نقش باغداری در توسعه پایدار روستایی با تاکید بر کشت پسته دهستان شهرآباد، شهرستان بردسکن

فریبا رمضان نیا; سید امیر محمد علوی راده; ریحانه سلطانی مقدس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 251-272

بخش کشاورزی از مهم ترین بخش های اقتصادی کشور است. در این بخش جهت توسعه کشاورزی و توسعه روستایی، بر محصولاتی متناسب با مناطق مختلف تأکید می‌شود. یکی از کشت‌هایی که در بعضی از مناطق گرم و خشک ایران مانند کرمان، سمنان و خراسان رایج است، محصول باغی پسته یا طلای سبز می‌باشد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل نقش باغداری در توسعه پایدار روستایی با تاکید بر کشت پسته (دهستان شهرآباد، شهرستان بردسکن) می-باشد. این پژوهش از نوع کاربردی است که به شیوه توصیفی- تحلیلی برای بررسی پارامترهای مورد بررسی سود جسته است. جامعه آماری پژوهش را کلیه خانوارهای روستایی دهستان شهرآباد شهرستان بردسکن، که شامل 2830 خانوار می‌باشد، تشکیل می‌دهند. با توجه به محاسبه فرمول کوکران تعداد 338 پرسش‌نامه به عنوان حجم نمونه انتخاب گردید و براساس فرمول تخصیص متناسب تعداد حجم نمونه در هر روستا مشخص شد. در ادامه برای تحلیل داده-های گردآوری شده از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های اسپیرمن و خی دو استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد که حدود 53 درصد از پاسخگویان از پسته به عنوان منبع اصلی درآمد بهره می‌برند. در میان شاخص‌های مورد بررسی در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی بالاترین میانگین‌ها متعلق به شاخص افزایش قیمت زمین و مسکن با میانگین 09/3 (اقتصادی)، شاخص تغییر الگوهای زندگی با میانگین 01/3 (اجتماعی) و شاخص تغییر نمای منازل با میانگین 23/3 (کالبدی) می‌باشد. نتایج حاصل از آزمون اسپیرمن وجود رابطه مثبت بین رونق باغداری (کشت پسته) و ارتقای زندگی روستاییان را با 99 درصد اطمینان بیان می‌دارد. همچنین نتایج حاصل از آزمون خی دو نشان می‌دهد که گسترش فعالیت‌های باغداری، سبب افزایش اشتغال و درآمد در دهستان شهرآباد شده است.

بررسی جایگاه شهر جهانی در مدیریت شهری کلانشهر تبریز

سجاد فلاح پور; اکبر حسین پور; رضا آزاد مرد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 273-293

اشارات مربوط به نیروهای جهانی شدن در تجارت، اقتصاد، سیاست، فرهنگ و نیز در متون مختلف علمی و مؤسسات آموزشی در اقصی نقاط جهان رواج یافته است. شهرها به دلیل اهمیت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی روابط پیچیده‌ای با جهانی شدن داشته‌اند. مطالعات درباره این روابط در حال شکل دادن به یک چارچوب نظری جدید در مطالعات شهری است که نظریه شهر جهانی خوانده می‌شود. در مطالعات شهری، این نظریه جدید با پرسش‌هایی در رابطه با تأثیرات جهانی شدن بر شهرها و نحوه پاسخگویی شهرها به جهانی شدن آغاز می‌شود و با تدوین فرآیندهایی راهنما برای هدایت شهرها به سمت جهانی شدن پایان می‌یابد. در همین ارتباط کلانشهر تبریز به دلیل موقعیت جغرافیایی خاصی که در منطقه شمال غرب ایران دارد، همواره قطب این منطقه از کشور بوده است. پژوهش حاضر ضمن بررسی پیشنه و عوامل مفهوم جهانی شدن و شهر جهانی، به منظور تحلیل عوامل تأثیر گذار بر این مهم، مدیریت شهری را در این موضوع مورد بررسی قرار داده است. به عبارت دیگر جایگاه شهر جهانی در مدیریت شهری کلانشهر تبریز مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور پرسشنامه‌ای برای متخصصان، مدیران و مسئولان شهری و همچنین نخبگان که شامل اساتید دانشگاه تبریز در رشته‌های مربوط به شاخص‌های جهانی شدن می‌باشد، ترتیب داده شده که تعداد 979 بعنوان جامعه آماری پرسش به عمل آمده است. پایایی داده‌های مورد استفاده با بهره گیری از آلفای کرونباخ به میزان 0.75 محاسبه شده و توسط آزمون تک نمونه‌ای on sample T-test فرضیه‌های تحقیق مورد ارزیابی قرار داده شده است. برطبق آزمون تک نمونه‌ای هر سه فرضیه تحقیق که مبنی بر مطلوب بودن میزان آشنایی مدیران و مسئولان شهری با جهانی شدن و شهر جهانی، عدم وجود ظرفیت‌های نهادی- مدیریتی لازم و عملکرد نامطوب مدیران شهری در تبدیل کلانشهر تبریز به شهر جهانی مورد تأیید قرار گرفته است.

سنجش وضعیت توسعه یافتگی دهستان های شهرستان سقز با مدل HDI

سعدی صالحی; هیوا قاسمی پور; سید میدیا لطیفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 294-304

امروزه در کشورهای در حال توسعه به منظور تقویت زیر بناهای اقتصادی-اجتماعی،رفع عدم تعادل های منطقه ای و در نهایت نیل به توسعه ی منطقه ای پایدار،نیازمند شناسایی و نحوه توزیع امکانات،تسیلات و منابع می باشند در مقاله حاضرشاخصهای توسعه انسانی شامل شاخص های ( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانیو خدمات،محابرات و ارتباطات) استفاده شده تحقیق حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ نوع تحقیق، توصیفی- تحلیلی می باشد و از لحاظ گردآوری اطلاعات، اسنادی- کتابخانه ای می باشد ، ابتدا به تعریف توسعه و شاخص های ان پرداخته شد و این شاخص ها در جهان و ایران بر اساس روشهای کتابخانه ای(مقالت،نشریات معتبر داخلی و خارجی مرتبط با موضوع) استفاده شده است؛و برای تجزیه و تحلیل از مدل(HDI) مورد ارزیابی قرار گرفته است یافته های تحقیق حاکی از آن است که دهستان سرا رتبه اول و به ترتیب دهستان های گل تپه، امام،ذوالفقار،خورخوره،تیلکو،میرده،صاحب و تموغه، ترجان و چهل چشمه در رتبه های بعدی قرار دارند. به طور کلی تنها دهستان توسعه یافته شهرستان دهستان سرا می باشد، و دهستان های امام و ذوالفقار دهستان های در سطح متوسط توسعه یافتگی قرار دارند. و در این شهرستان از 11 دهستانی که وجود دارد 7 دهستان محروم هستند.

ارزیابی روحیه کارآفرینی در بین هنرمندان صنایع‌دستی شهرستان مهاباد (با تأکید بر فرش دستبافت)

فاطمه عزیزی; نسرین کاظمی; مرضیه هادی پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 305-322

صنایع‌دستی تجسم سه عنصر زیبایی، مهارت و اندیشه بوده و از آنجا که هر فرآورده دستی بازگوکننده خصوصیات تاریخی، اجتماعی و فرهنگی محل تولید است، می‌تواند عامل مهمی در شناساندن فرهنگ و تمدن محسوب شود. فرش دستباف ایرانی در سالهای اخیر دوران افول و رکود را در عرصه رقابت‌های جهانی با سایر کشورها پیموده است. بنابراین برای ایجاد زمینه‌های رقابت، این صنایع نیاز به تحول داشته، البته به نحوی که به ساختار کلی صنایع دستی و ویژگی‌های خاص این هنر- صنعت لطمه‌ای وارد نیاید. بنابراین با توجه به ضرورت کارآفرینی در این بخش شناسایی ویژگی‌های کارآفرینان به عنوان افراد موفق جامعه، باعث می‌شود که بتوان این ویژگی‌ها را به منظور ارتقای این روحیه پرورش داد. این مطالعه به شیوه‌ی توصیفی- تحلیلی با شناخت عوامل فردی و روانشناختی موثر بر کارآفرینی به ارزیابی آن در بین بافندگان فرش در شهرستان مهاباد پرداخته است. داده‌های تحقیق با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری و برای تحلیل از SPSS استفاده شده است. بخش اول تحلیل نتایج به همبستگی بین عوامل فردی با روانشناختی پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که بین این عوامل در نمونه مورد مطالعه همبستگی متوسط می‌باشد. بخش دوم به تحلیل تفاوتهای بین ‌گروهی در برخورداری از روحیه‌ی کارآفرینی پرداخته است. در این بخش نیز بین گروه‌های مختلف تفاوت معناداری در برخورداری از روحیه‌ی کارآفرینی وجود دارد.

برنامه ریزی راهبردی توسعه روستایی با رویکرد توسعه حمل و نقل محور با استفاده از تکنیک SWOT و ماتریس QSPM (مورد پژوهی‌: دهستان اختیارآباد شهرستان کرمان‌)

فضل اله اسمعیلی; الهه صفی‌جهانشاهی; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 323-334

در مباحث توسعه‌ی روستایی یکی از مهم‌ترین عوامل موثر بر توسعه‌، دسترسی شبکه‌های حمل و نقل است علاوه بر اینکه در جابه جایی کالا و مسافر موثر هستند به واسطه ایجاد دسترسی منجر به توسعه ی شهری و روستایی و روابط بین آنها نیز می‌شود. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی در کاهش ترافیک و آلودگی صوتی و بصری‌، کاهش ازدحام درون بافت شهری‌، رضایت-مندی شهروندان از امکان سرویس‌دهی مناسب‌، امکان دستیابی به اهداف روستای الکترونیک‌، تمرکز فعالیت‌ها و کاربری‌های متنوع مورد نیاز فضای دهستان اختیارآباد و مدیریت پارکینگ و ایجاد آن با محوریت برنامه‌ریزی توسعه‌ی حمل و نقل عمومی ضروری است مورد توجه قرار گیرد؛ بدین ترتیب روش تحقیق در مقاله‌ی حاضر، از نوع توصیفی تحلیلی است. روند تحقیق با مراجعه به منابع معتبر کتابخانه‌ای و اسنادی و مطالعات میدانی گرداوری آغاز شده است. داده‌ها با روش تحلیلی برنامه‌ریزی استراتژیک کمی و در قالب تکنیک سوات (SWOT) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد‌: اگر تسهیلات حمل و نقل عمومی را جهت بهبود کیفیت زندگی و حمایت برنامه‌ریزی راهبردی در روند تهیه طرح‌های هادی روستایی و شهری قابل اهمیت بدانید بسیاری از جوامع از جمله دهستان اختیارآباد‌ یکی از دهستان‌هایی است برای توسعه‌ی حمل و نقل محور و دخالت برنامه‌ریزی راهبردی در آن طبق نتایج بدست آمده لازم‌ و ضروری است‌. تا مشکلات ازدحام ترافیکی در سطح دهستان اختیارآباد و آلودگی‌های ناشی از استفاده خودروهای شخصی‌، کاهش عمر درختان و....راهکارها و سیاست هایی پیشنهاد شده است‌.

تحلیل نقش گردشگری در توسعه اقتصادی شهر تبریز

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 335-352

از جمله بخش هایی که در عرصه اقتصادی جهان طی سال های اخیر از رشد چشمگیر و قابل توجهی برخوردار بوده و پیش بینی می شود طی دو دهه آینده به پردرآمدترین و تأثیرگذارترین بخش اقتصادی کشورها تبدیل شود، صنعت گردشگری است. بهره گیری از این بخش برای دستیابی به توسعه پایدار در هر منطقه، نیازمند طرح و برنامه عملیاتی و اجرایی متکی بر شناخت توان های نهفته گردشگری از یک سو و ویزگی های گردشگران بهره گیرنده از این امکانات از سوی دیگر است. تحقیق حاضر با هدف تحلیل نقش گردشگری در توسعه اقتصادی شهر تبریز در شهریورماه 1395 صورت پذیرفته است. و داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری در دسترس از کارشناسان و صاحب نظران سازمان ها و موسسات دولتی و خصوصی مرتبط با حوزه گردشگری در شهریورماه 1395 و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. جامعه آماری در این تحقیق کارشناسان و صاحب نظران سازمان ها و موسسات دولتی و خصوصی فعال در حوزه گردشگری استان آذربایجان شرقی است. حجم نمونه بر اساس فرمول نمونه گیری کوکران 267 نفر برآورد شد. ماهیت تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی می باشد. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که گردشگری موجب افزایش توسعه اقتصادی و هریک از ابعاد آن که عبارتند از: افزایش درآمد، افزایش اشتغال و کاهش بیکاری افراد در شهر تبریز می شود.

اثرات گردشگری بر توسعه اقتصادی -اجتماعی شهرهای ییلاقی استان خراسان رضوی (مطالعه‌موردی: شهر شاندیز)

فضل اله اسمعیلی; الهام داوری; کبری طاهری; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 353-367

توسعه توریسم به خصوص در شهرهای ییلاقی و تفرجگاهی، در صورت توجه به عوامل تأثیرگذار و برنامه‌ریزی برای آن می‌تواند نقش عمده‌ای در توانمندسازی مردم محلی و تنوع‌بخشی به رشد اقتصادی و نیز خلق فرصت‌های شغلی جدید در ارتباط با سایر بخش‌های اقتصادی ایفا می‌کند. منطقه شاندیز از دیرباز دیار آشنای جهانگردان و طبیعت‌گردان بوده و این حکایت از جایگاه والای جغرافیایی، فرهنگی و تاریخی این سرزمین دارد. اما با وجود قرارگیری در پیرامون کلانشهر مشهد و داشتن مواهب طبیعی‌- فرهنگی توریسم نتوانسته در زمینه گردشگری توسعه شایسته‌ای داشته باشد و به یکی از بخش‌های اقتصاد پر درآمد کشور تبدیل شود. هدف کلی پژوهش بررسی میزان تأثیر گردشگری بر ارتقاء شاخص‌های اقتصادی شهر شاندیز و ارائه راهکارهایی جهت توسعه گردشگری در این شهر است. بدین منظور برای دستیابی به اهداف مورد نظر از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شده است. لازم به ذکر است که در این تحقیق به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار spss و excel استفاده گردید. نتایج نشان داد که گردشگری به طور متوسط در ارتقاء شاخص‌های اقتصادی (افزایش درآمد، ایجاد اشتغال و تنوع شغلی) اثر‌گذار بوده است. دست اندرکاران برنامه‏ریزی و توسعه‏ی گردشگری، بایستی با توجه به شرایط هر مقصد، نسبت به توسعه‏ی گونه‌ای از گردشگری که بیشترین تناسب را با ویژگی‏های آن مقصد داراست تلاش نمایند.

تحلیل آسیب شناسی و ارائه راهبردهای مناسب توسعه گردشگری ساحلی در سواحل استان بوشهر

مرضیه شوقی; مینا امیری نژاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 368-385

توسعه گردشگری، یکی از رویکردهای ایجاد تحول اقتصادی – اجتماعی در مناطق مختلف جهان می‌باشد که همواره مورد توجه پژوهشگران و برنامه ریزان قرار دارد. در این راستا استان بوشهر به جهت دارا بودن منابع بالقوه گردشگری، برخورداری از موقعیّت ممتاز جغرافیایی و...می‌تواند ضمن بهره‌مندی از منافع اقتصادی (اشتغال، درآمد، تحصیل ارز و ...) از فرصت‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز به نفع ساکنان منطقه و کشور برخوردار گردد. هدف اصلی این پژوهش، آن است تا دریچه ای نو برای آمایش و توسعه گردشگری استان بوشهر ایجاد کرده و ضمن پرهیز از چند پارچگی، موازی کاری، خلأ فعّالیتی، بخشی نگری گردشگری و... به تقویت نقاط قوت و فرصت‌های موجود پرداخته و بتوان با برنامه ریزی و تدوین راهبردهای مدبرانه، تهدیدها وضعف های موجود منطقه را مبدل به فرصت و قوت نموده و زمینه توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی منطقه و کشور را فراهم کرد. در پژوهش حاضر روش تحقیق بکار برده شده توصیف- تحلیلی می‌باشد؛ بر اساس مدل تحلیل SWOT نتایج بدست آمده مبین این واقعیت است که استان بوشهر علی رغم برخورداری از قوتها و فرصت‌ها از جمله موقعیّت جغرافیایی، وسعت، تنوع منابع و جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، فرهنگی، چشم اندازهای زیبا، جنگلهای حرا و... گرفتار ضعف‌ها و تهدیدهای مختلفی همچون، کمبود زیرساختهای گردشگری، ضعف تبلیغات، چند پارچگی مدیریت، تبلیغات سوء جهانی است.

نقش بسیج در محرومیت زدایی سکونتگاه های روستایی(مطالعه ی موردی:دهستان سرشیو-شهرستان مریوان)

سعدی صالحی; محمد زمانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 386-396

طرح بسیج سازندگی که بنابر تدبیر مقام معظم رهبری در تاریخ 17/2/1379 در ملاقات با جمعی از فرماندهان سپاه و نیروی مقاومت بسیج پیشنهاد گردید،یکی از مهم ترین و کاربردی ترین طرحهای است که در جهت غنی سازی واقات فراغت جوانان، تاکنو مطرح گریده این پژوهش به بررسی نقش بسیج در توسعه و عمران روستاهای شهرستان مریوان در قالب طرح شهید شوشتری پرداخته شد،این تحقیق از لحاظ روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و مبنتی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه ای است و از لحاط هدف کاربردی می باشد که این طرح در مرحله اول به رفع محدودیت ها در دو استان کردستان و سیستان و بلوچستان میپردازد که در شهرستان مریوان با رفع نواقص در سکونتگاهای روستایی از بهار 1396 پرداخته است که در احداث ، تعمیر ،مرمت و نوسازی مساجد،مدرسه،جاده های روستایی،خانه عالم و...پرداخته است در یک نگاه کلی روستاهای انجیران،جانوره،دره ویران،دری،رشه ده، وسنه ،کانی سفید، ویسه و... حدود000/000/330/1 ریال برای توسعه و عمران هذینه شده است، که در برنامه های این طرح رفع محرومیت تمام روستاها شهرستان مریوان بر اساس شاخص توسعه انسانی می باشد

گردشگری شهری و توسعه پایدار شهری: تحلیل و بررسی جایگاه، نقش و پیامدهای توسعه گردشگری شهری

احمد عربشاهی کریزی; مهرنوش تقدیسی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 397-416

در جهت دستیابی به توسعه می توان از ابزارهای مختلفی بهره گرفت که حوزه گردشگری یکی از این ابزارهاست که خود دارای سطوح مختلف است. گردشگری شهری که یکی از زیر مجموعه های بخش گردشگری است می تواند نقش مهمی را در مدیریت شهری و دستیابی به توسعه ایفا نماید که در این مقاله موضوع بحث ما واقع شده است. ابتدا سعی بر آن داریم تا با مفهوم و ماهیت گردشگری شهری بیشتر آشنا شده و با تذکر اهمیت آن، اهداف و راهبردهای کلان توسعه گردشگری شهری را یادآور شویم. در ادامه به بررسی تاثیرات گردشگری بر توسعه شهری در چند بخش خواهیم پرداخت (شامل: اثرات اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، کالبدی، زیست- محیطی گردشگری در توسعه شهری) و به آثار منفی توسعه توریسم در شهر و در فرایند توسعه پایدارشهری اشاره ای خواهیم داشت. سپس به بررسی منابع و جاذبه های گردشگری شهری در ایران شامل: منابع وجاذبه های طبیعی، تاریخی ویادمانی، زیارتی واعتقادی و اجتماعی و فرهنگی می پردازیم و محدودیت‌ها و موانع توسعه گردشگری شهری در ایران را از نظر خواهیم گذراند. در نهایت راجع به تقویت و توسعه گردشگری شهری، نقش شهرداری ها، مدیریت شهری و شبکه هماهنگ گردشگری شهری را مورد توجه قرار داده و با نتیجه‌گیری بحث را به پایان می بریم.

مکانیابی بهینه جایگاه‌های سوخت‌رسانی گاز طبیعی (CNG) با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیای و مدل (AHP) (مطالعه موردی: منطقه 4 تهران)

محمد سلمانی مقدم; حسن خدابنده لو; فاطمه یوسفی; محمد صمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 417-438

افزایش جمعیت و گسترش شهرنشینی در کلانشهر تهران، منجر به افزایش تعداد اتومبیل و در نتیجه نیاز به جایگاه های تامین سوخت شده است. شبکه جایگاه‌های سوخت‌رسانی گازی از جملة اجزاء شبکة خدمات شهری هستند، که به‌عنوان تأمین کنندة سوخت بخش حمل و نقل درون‌شهری عمل نموده و به نوبة خود از لحاظ ملاحظات ترافیکی، شهرسازی، ایمنی و محیط زیست دارای اهمیت می‌باشد. براین اساس هدف از انجام پژوهش حاضر، تعیین مکان‌های مناسب جایگاه‌های سوخت‌رسانی گازی (CNG) به‌عنوان یکی از کاربریهای حیاتی شهری، با توجه به معیارها و ضوابط موجود در منطقه 4 شهرداری تهران می‌باشد. این تحقیق ازنظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی و از حیث هدف کاربری است. در راستای نیل به هدف مذکور، نقشه معیارهای مؤثر در مکانیابی جایگاه‌های سوخت‌رسانی گازی همچون: تراکم جمعیت، معابر و دسترسی، شیب زمین، کاربری‌های سازگار و ناسازگار در نرم‌افزار ARCGIS تهیه گردید. جهت تعیین وزن معیارها و الویت‌بندی و تعیین روابط بین متغیرها، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، استفاده شد. برای ارزیابی و سنجش سازگاری قضاوت‌ها نیز از نرم‌افزار Expert Choice استفاده شد. در نهایت با ضرب وزن هر معیار در لایه تهیه شده برای هر معیار و ایجاد همپوشانی بین لایه‌ها، نقشه نهایی مکان‌های مناسب احداث جایگاه ‌های سوخت‌رسانی در منطقه ۴ شهرداری تهران تهیه گردید. نتایج حاصل از نقشه نهایی حاکی از آن است که از کل منطقه مورد مطالعه ۳۰/۴۹ درصد، دارای پتانسیل مناسب، ۷۰/۳۳ درصد دارای پتانسیل متوسط و 00/17 درصد از کل منطقه از پتانسیل نامناسبی برخوردار است. براساس نقشه نهایی مشخص گردید که تنها 14درصد از جایگاه‌های موجود در محدوده مناسب احداث جایگاه‌ های سوخت‌رسانی قرار دارند و بقیه در محدوده‌های متوسط و نامناسب قرار دارند. همچنین نتایج بیانگر آن است که نواحی شمالی و شرقی منطقه ۴ بیشترین پتانسیل را جهت احداث جایگاه های سوخت گازی جدید را دارند.

ارزیابی ایمنی فضای شهر کاشمر با تأکید بر شاخص‌های پدافند غیرعامل

مصطفی خزایی; محمد تقی رضویان; جواد عبدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 439-457

پدافند غیرعامل شامل مجموعه‌ای از اقدامات است که بدون درگیری مستقیم اثر تهدیدات محتمل را کاهش می‌دهد. بنابراین اقداماتی که تحت عنوان پدافند غیرعامل نام گرفته‌اند بیشتر در حوزه اقدامات پیشگیرانه، اقدامات مقابله‌ای و اقداماتی برای بازگرداندن وضعیت ناحیه به شرایط قبل از حادثه می‌باشد. با نگاهی به ساختار و فضای سیاسی موجود و پارادایم‌های نظامی در فضاهای شهری لازم به نظر می‌رسد تا در بستر نگاهی جامع، اقدامات سیستم دفاع غیرعامل مورد توجه قرار گیرد، تا افزایش توان و اقتدار نظام و کاهش آسیب‌پذیری‌های کالبدی و انسانی از تجاوزات احتمالی، امکان وقوع یابد. پدافند غیرعامل و ضرورت توجه به آن در نظام شهرسازی و فرآیند توسعه شهرهای کشور با توجه به وجود انواع تهدیدها، امری ضروری می‌نماید. در حال حاضر عمده‌ترین هدف پدافند غیرعامل، ایمن‌سازی و کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های مورد نیاز مردم است تا شرایط ایمن را برای مردم فراهم سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ایمنی فضاهای شهری در سطح شهر کاشمر با توجه به اصول پدافند غیرعامل و شناسایی و از بین بردن عوامل کاهش‌دهنده ایمنی در سطح شهر انجام‌گرفته است. روش تحقیق برای تبیین وضع موجود و یافتن پاسخی برای سؤالات تحقیق، روش توصیفی- تحلیلی است. روش جمع‌آوری اطلاعات بر مبنای روش کتابخانه‌ای و نیز میدانی بوده و تجزیه‌وتحلیل اطلاعات به‌دست‌آمده با استفاده از روش TOPSIS انجام‌گرفته است. در نهایت یافته‌های حاصل از روش تاپسیس نشان می‌دهند که، اصولاً شهر کاشمر از نظر اصول پدافند غیر‌عامل در شرایط مناسبی قرار ندارد و با توجه به شاخص‌ها و اصول پدافند غیرعامل و تحلیل ساختار فضای شهر، نسبتاً ضعیف می‌باشد. در پایان نیز پیشنهاد‌ها و راهکارهای لازم جهت رعایت پیشگیرانه اصول پدافند غیرعامل در شهر کاشمر ارائه گردیده است.

پهنه بندی مخاطرات طبیعی مقاصد گردشگری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)(مورد مطالعه: شهرستان شفت)

لیلا کوکبیان; بهمن رمضانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 458-478

به طور کلی مخاطرات طبیعی از جمله عوامل تهدیدکننده مقاصد گردشگری هستند که منجر به تغییر در روند توسعه گردشگری یک منطقه می شوند؛ بنابراین با استفاده از پهنه بندی مخاطرات طبیعی و شناخت و ارزیابی توان اکولوژیک منطقه می توان محدوده های مستعد توسعه گردشگری را شناسایی و زیان های ناشی از مخاطرات را تا اندازه ای کاهش داد. در این تحقیق پهنه بندی مخاطرات طبیعی مقاصد گردشگری شهرستان شفت مورد مطالعه قرار گرفته است. شفت از شهرستان های شمال ایران است که در غرب استان گیلان واقع شده است. کوه‌های تالش که منبع بزرگی از برف زمستانی و باران‌های مناسب می‌باشند، در نزدیکی این شهرستان قرار گرفته اند که سرچشمه رودخانه ها و چشمه های متعددی در محدوده این شهرستان می باشند. برخورداری از چشم انداز های طبیعی نظیر ییلاقات ، آبشارها و قرارگیری دو بقعه امام زاده ابراهیم و امام زاده اسحاق در محدوده شهرستان شفت باعث شده است این شهرستان جایگاه ویژه ای در توسعه گردشگری استان گیلان از لحاظ اکوتوریسم و گردشگری مذهبی داشته باشد. با توجه به میزان اهمیت این شهرستان به عنوان یک مقصد گردشگری مهم در این تحقیق براساس داده های مختلف محیطی، مدلی برای پهنه بندی مخاطرات طبیعی توسعه گردشگری در شهرستان شفت ارائه شد که بر رویکرد ارزیابی چند عامله استوار است.مدل فوق با استفاده از وزن دهی به معیارها با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و تحلیل های فضایی در محیط GIS همراه شد تا نمایش بهینه توان سرزمین در سه طبقه بسیار مطلوب(کم خطر)، نیمه مطلوب(خطر متوسط) و نامطلوب(خطر زیاد) برای توسعه گردشگری ، فراهم شود.نتایج نشان داد که 32/52 درصد از کل سری دارای پهنه مطلوب برای گردشگری و 30/39 درصد از کل سری دارای پهنه نیمه مطلوب و 38/8 درصد دارای پهنه نامطلوب برای توسعه گردشگری می باشد.

سنجش پایداری توسعه‌ شهر تبریز با روش جای پای اکولوژیکی

مصطفی خزایی; آرمان مسلمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 479-495

شهرها پس از انقلاب صنعتی به سرعت رشد یافتند و این رشد و توسعه، پیامدهای بسیاری با خود به همراه داشت. عمده‌ی آثار این پیامدها بر محیط‌زیست و کیفیت زندگی مردم این جوامع وارد شده است. یکی از روش های ارزیابی میزان ارتباط انسان با طبیعت روش جای پای اکولوژیک است. این روش، کیفیت نیازهای یک گروه انسانی را که با مقدار مشخصی از سطح زمین و آب، به تولید منابع مصرفی و دفع مواد زائد حاصل از زندگی خود اقدام می‌کند، اندازه‌گیری می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی جای پای اکولوژیکی شهر تبریز می پردازد و تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد: آیا فضای بوم شناسی شهر تبریز توان حمایت و برآوردن نیازهای اساسی جمعیت شهر را دارد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جای پای اکولوژیکی شهر تبریز در گروه‌های مصرفی مواد غذایی، حمل ونقل، گرمایش گازهای طبیعی، آب، برق و زمین مورد نیاز برای دفع مواد زائد 30/3 هکتار بوده است. این امر بیانگر این است که شهر تبریز برای برآوردن نیازهای زیستی و پایداری خویش متّکی به منطقه‌ای فراتر از استان آذربایجان شرقی است. نگاهی به میزان مواد مصرفی شهر تبریز، نشان می‌دهد که سهم مواد غذایی با 73/2 هکتار، بیشترین سهم را در بین سایر موارد دارد. کمترین میزان مربوط به زمین مورد نیاز برای دفع زباله 07/0 متر مربع به ازای هر نفر بوده است. از آنجایی که ظرفیت زیستی ایران 8/0 هکتار است. جای پای اکولوژیکی 30/3 هکتاری شهر تبریز بدان معناست که 125/4 برابر بیش از سهم خود، از ظرفیت زیستی قابل تحمل کشور را به خود اختصاص داده است.

تبیین معیارهای درونگرایی در شهرهای اسلامی

ابوالفضل مشکینی; مرضیه خیرخواه; رضا شعیان زاده نمینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 496-514

موضوع درون گرایی به عنوان یکی از شاخص ترین ویژگی های مطرح شده در شهرسازی منتسب به اسلام می باشد. اگر بخواهیم یک ویژگی مشترک بین تمام رویکردهایی که در مطالعات معماری اسلامی وجود دارد ذکر کنیم درونگرایی مسلما از اولین گزینه هاست. در معماری اسلامی محرمیت و نداشتن دید روی بنای مجاور به عنوان یکی از معیارهای طراحی در ساخت شهرهای اسلامی نام برده می شود و اهمیت حریم خصوصی و استحقاق برخورداری از آن و احترام به آن مورد توجه قرار گرفته استدر شهرهای امروزی ما و الگوهای موجود مسکن حتی در شهرهای جدید، اغلب این اصول رخت بربسته و این اصل را تنها با عناوینی همچون سلسله مراتب دسترسی در طرح ها و نقشه های پیشنهادی می توان مشاهده کرد که آن هم چندان راه به جایی نبرده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر روشی توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه ای می باشد. هدف از این مقاله بررسی پیرامون درونگرایی و دو اصل آن، محرمیت و سلسله مراتب شهری با استفاده از متون اسلامی، قرآن مجید و پژوهش های صورت گرفته می باشد و همچنین بکارگیری راهکارها و اصولی درجهت احیای هویت شهر اسلامی در شهرهای معاصر و رعایت اصل محرمیت و درونگرایی در شهرسازی شهرهای امروزی می باشد. در نهایت اصولی متناظر برای استفاده در طراحی معماری مسکن برای آن ارائه گردیده است. این راهکارها جهت احیای مفهوم الگوی سلسله مراتب فضایی و محرمیت و درونگرایی در مجتمع های مسکونی پاسخگو می باشد.

بررسی تطبیقی وضعیت کاربری اراضی در بین مناطق مادرشهر سنندج

محمد رضا پورمحمدی; ناهیده عبدی قروچای

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 516-542

طرح کاربری زمین شهری یکی از ابزارهای مهم برای دست‌یابی به اهداف کلان اجتماعی، اقتصادی و کالبدی است، که نه تنها اثراتی بسیار بر سرمایه‌گذاری‌ها و تصمیمات‌عمومی می‌گذارد، بلکه نقش مهمی در میزان رشد‌شهری و کیفیت محیط‌کالبدی شهر دارد. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت کاربری اراضی مادرشهر سنندج با رویکرد توصیفی‌– تحلیلی پرداخته و برای جمع آوری داده‌ها از دو روش اسنادی و میدانی استفاده شده است. نتایج بدست آمده بیانگر این است که تمام اراضی خالی و سطح گورستان شهر جذب خدمات شهری و فضای سبز شهری گردیده است. در مطالعات طرح توسعه و عمران (جامع شهرسنندج) مشخص شد که ظرفیت جمعیتی شهر حدود 400000 ‌هزار نفر است و این شهرمجال زیادی برای توسعه افقی و بدنه‌ای در سالهای آینده نخواهد داشت و درسالهای پس از 1400 برای این شهر می‌بایست توسعه منفصل پیش‌بینی شود. شهر سنندج کنونی امکان گسترش و افزایش سطح‌، بیش از آنچه که در طرح توسعه و عمران و طرح تفصیلی پیش‌بینی شده است را ندارد و مسئولان شهر و دستگاه‌های ذیربط باید برای توسعه فراتر از محدوده زمانی طرح توسعه و عمران و تفصیلی چاره‌اندیشی کنند.

بررسی نقش واسط رضایت شغلی کارکنان در تأثیر سرمایه های فکری بر بهره وری نیروی انسانی در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های شهر تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 543-559

تحقیق حاضر با هدف برسی نقش واسط رضایت شغلی کارکنان در تأثیر سرمایه های فکری بر بهره وری نیروی انسانی در صنعت هتلداری در هتل های 3، 4و 5 ستاره استان آذربایجان شرقی درتابستان1395صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری تصادفی ساده از کارکنان هتل های 3، 4و 5 شهر تبریز و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. تحقیق حاضر، از نظر هدف،کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار Smart pls به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارکنان هتل های 3، 4و 5 ستاره شهر تبریز می باشد. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که سرمایه های فکری بر رضایت شغلی کارکنان و بهره وری نیروی انسانی تأثیر مستقیم و معناداری دارد؛ و همچنین تأثیر رضایت شغلی کارکنان بر بهره وری نیروی انسانی مستقیم و معنادار است. و متغیر سرمایه های فکری از طریق نقش واسط رضایت شغلی کارکنان بر بهره وری نیروی انسانی تأثیر غیرمستقیم و معناداری دارد.

بررسی عوامل موثر بر مشارکت شهروندان در فعالیت‌های عمرانی و خدماتی شهرداری (مطالعه‌موردی: محله ولیعصر شمالی، تهران)

سمیه بهرامی; الهام داوری; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 559-573

مشارکت کلیه‌ی شهروندان در فعالیت‌های شهری است که می‌تواند مشروعیت، مقبولیت و رضایت‌مندی شهروندان را برای مدیریت شهری توأمان به ارمغان آورد. در این میان توجه به مشارکت مردم در اداره امور شهرها چندی است که در ایران به‌صورت علمی و عملی مطرح گردیده و اقدامات خوبی نیز در این راستا انجام گرفته اما به‌نظر می‌رسد این فعالیت‌ها آنچنان که باید نتوانسته مشارکت‌های مردمی را به‌صورت واقعی در اداره امور شهری جذب نماید. بر ‌این اساس، هدف از انجام این پژوهش، شناسایی میزان مشارکت شهروندان در طرح‌‌های توسعه عمرانی است. رویکرد حاکم بر این پژوهش توصیفی‌– تحلیلی است. در تحقیق حاضر ابزار گردآوری داده‌ها و اندازه متغیرها، پرسشنامه داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی گردآوری شده ‌است. در بخش میدانی ابزار؛ مشاهدات مستقیم، مصاحبه و توزیع پرسشنامه بوده ‌‌است. جامعه‌ی آماری پژوهش را شهروندان محله ولیعصر شمالی، تهران در سال 1396 تشکیل می‌دهند که از میان آن-ها و بر اساس فرمول نمونه‌گیری کوکران، نمونه‌ای به حجم 200 نفر سرپرست خانوار به روش تصادفی ساده انتخاب شده است. روایی ابزار تحقیق (پرسشنامه محقق‌ساخته) از طریق محاسبه آلفای کرونباخ سطح اطمینان 85% را نشان می‌دهد. در نهایت نتیجه تحقیق نشان داد که مشارکت شهروندان در فعالیت‌های عمرانی و خدماتی گویای این مطلب است که شهروندان از مشارکت بالایی برخوردار نبوده‌اند است. آزمون اسپیرمن رابطه تا سطح 99% معنادار بین میزان تحصیلات (مهمترین مؤلفه پایگاه اجتماعی) را نشان می‌دهد که این در واقع بیانگر این است که با افزایش سطح تحصیلات، میزان مشارکت شهروندان در طرح‌های عمرانی نیز بیشتر خواهد شد. ارتباط بین میزان تحصیلات شهروندان و میزان مشارکت آنها در مراحل مختلف برنامه‌ریزی طرح‌های عمران شهری تا سطح 99% معنادار می‌باشد.

اثرات گردشگری بر کاهش فقر در مناطق روستایی (مطالعه موردی، روستای ونوش)

محمد علی الهی چورن

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 574-586

فقر که خود نمودی از توسعه نیافتگی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است، ثبات سیاسی، همبستگی اجتماعی و سلامت جسمی و روحی ملتها را تهدید کرده، موجب افزایش مرگ و میر به خصوص نوزادان و مادران، کاهش متوسط طول عمر، افت کارایی انسان ها و در نهایت تنزل بهره وری اقتصادی می گردد.هدف این پژوهش بررسی نقش گردشگری و تاثیر آن بر کاهش فقر روستای ونوش از روستا های بخش مرکزی شهرستان نور می باشد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش انجام توصیفی-تحلیلی می باشد برای گرد آوری دادها از روش کتابخانه ای و میدانی(پرسشنامه، و مشاهده) استفاده شده است.جامعه آماری تحقیق در بر گیرنده روستای ونوش می باشد که طبق فرمول کوکران تعداد250نفر ارزیابی، برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش های آمار توصیفی و استنباطی (آزمون tتک نمونه ای، فریدمن و رگرسیون خطی چند متغیره )استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد بین ابعاد گردشگری و کاهش فقر رابطه معنا داری وجود دارد به طوری که در ابعاد کالبدی منجر ( به ایجاد تغییرات زیادی در ساخت و سازهای روستایی، بهبود وضعیت معابر، ...) و در ابعاد اقتصادی منجر به (ایجاد اشتغال در غیر کشاورزی و تنوع بخشی به در آمدهای خانوار و ...) و در ابعاد اجتماعی ( همدلی اهالی با گردشگران و ..) و در ابعاد محیطی منجر به تغییرات (تغییرات کاربری در مزارع و باغات و ساخت وساز های بی برنامه و ..) شده است. واژگان کلیدی: اثرات گردشگری، فقر، گردشگری روستایی، روستای ونوش

تحلیل فضایی پایداری سکونتگاه های مناطق روستایی در استان ایلام

علیرضا جمشیدی; معصومه جمشیدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 587-607

هدف از مطالعه حاضر تحلیل فضایی پایداری سکونتگاه‌های مناطق روستایی در استان ایلام با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) می‌باشد. این پژوهش از نوع مطالعات توصیفی- تحلیلی است و جهت جمع‌آوری اطلاعات از روش‌های اسنادی ـ میدانی استفاده شده است. در انجام این مطالعه ابتدا اطلاعات مورد نیاز در زمینه موضوع و منطقه جمع‌آوری و سپس بر اساس روشی سیستمی و با استفاده از رایانه، تجزیه و تحلیل و جمع‌بندی داده‌ها و همچنین تلفیق و ترکیب لایه‌های اطلاعاتی صورت گرفته و در ادامه نقش عوامل موثر بر الگوهای استقرار فضایی سکونتگاه‌های روستایی استان ایلام تحلیل شده است. نتایج نشان داد، 42/28 درصد استان ایلام (5583 کیلومتر مربع) در پهنه‌ی مساعد قرار دارد که در این پهنه، 486 سکونتگاه روستایی استقرار یافته است. پهنه‌ی نسبتاً مناسب یا متوسط، به لحاظ استقرار پایدار سکونتگاه‌های روستایی، دارای مساحتی برابر با 8902 کیلومتر مربع بوده که 423 سکونتگاه روستایی برابر با 49/39 درصد از کل سکونتگاه‌های روستایی استان ایلام است را در بر می‌گیرد. همچنین، پهنه‌ی نامناسب به لحاظ استقرار پایدار سکونتگاه‌های روستایی، 5154 کیلومتر مربع یا 24/26 درصد از مساحت کل استان را در بر می‌گیرد که شامل 162 سکونتگاه روستایی می‌شود. بنابراین ملاحظه می‌شود که ساکنان سکونتگاه‌های روستایی در گذشته به صورت تجربی و بومی به درصد بالایی از عوامل مؤثر بر پایداری استقرار سکونتگاه‌ها توجه کافی نموده‌اند.

ارزیابی رویکرد متنوع سازی فعالیت های اقتصادی در دستیابی به توسعه پایدار روستایی مطالعه موردی بخش مرکزی شهرستان دره شهر

احمد تقدیسی; سکینه کرمشاهی; محسن شایان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 608-622

فقیرترین جوامع دنیا را اغلب افراد بدون زمین کشاورزی یا با زمین اندک تشکیل می دهند که عمدتاً در مناطق روستایی زندگی می کنند. نظر به اینکه درآمد حاصل از فعالیتهای کشاورزی در این جوامع ممکن است اشتغالی در حد معیشت ایجاد نماید، ایجاد تنوع در اقتصاد روستایی یکی از مقوله های مهمی است که توجه به آن ضروری می باشد. این مقاله کوششی است برای پاسخ دادن به این سؤال که آیا تنوع بخشی در اقتصاد روستایی می تواند ابزاری برای تحقق توسعه پایدار در مناطق روستایی باشد؟ روش تحقیق در این مقاله، روشی توصیفی-تحلیلی است، جهت گردآوری اطلاعات از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی( پرسشنامه و مصاحبه) استفاده شده است. همچنین در تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از تحلیل خوشه ای، سطوح پایداری سکونتگاه های روستایی در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی با 36 شاخص در مقیاس نسبی تعیین گردید. نتایج حاصله از 35 پرسشنامه ی روستا و 295 پرسشنامه ی خانوار نشان می دهد که فقط 8/8 درصد سکونتگاه های روستایی بررسی شده، از نظر ابعاد سه گانه پایدار بودند و 1/44 درصد آنها در گروه نیمه پایدار و 1/47 درصد در گروه ناپایدار قرار داشتند. بررسی نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه نشان می دهد که میانگین نمره ی تنوع فعالیت های اقتصادی در روستاهای پایدار 6/38 درصد، در روستاهای نیمه پایدار 7/30 درصد و در روستاهای ناپایدار 5/27 درصد است. به منظور بررسی دقیق تر رابطه ی بین پایداری و تنوع، از همبستگی پیرسون استفاده شد. بررسی ها نشان داد که رابطه ی بین پایداری و تنوع مستقیم و به میزان 77/0 درصد بود، که از نظر شدت قوی است. بر این اساس، نتایج نشان می دهد که متنوع سازی فعالیت های اقتصادی در نواحی روستایی می تواند پایداری سکونتگاه ها و در نتیجه توسعه پایدار روستایی را تقویت کند.

نقش نهادهای مردمی در حمایت از ساختارها و کارکردهای محیط شهری پایدار

جمیله توکلی نیا; فاطمه سوری; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 623-631

آگاهی و مشارکت مردم، پایه‌های اصلی تولید قدرت، ثروت، عدالت و زیربنای شهرهای پایدار می‌باشد. بدون شک مشارکت عموم جامعه مسیر دستیابی به پایداری را هموارتر ساخته و زمان آن را تقلیل خواهد داد که البته در این میان نمی‌توان فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد را نادیده گرفت. بدین ترتیب با توجه به نقش نهادهای مردمی در دریافت و انعکاس بازخورد رویکردها و سیاستهای اتخاذ شده‌، توسعه و پیشرفت کشورها جز با بهره گیری از توان، استعداد و حضور داوطلبانه مردم و مشارکت آنان امکان‌پذیر نمی‌باشد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی و تحلیلی است که با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای انجام شده است. در مطالعات کتابخانه ای انواع کتابها و اسناد مربوط به مبانی نظری تحقیق و ویژگی‌های آن مطالعه و بررسی شدند و مورد استفاده قرار گرفتند. هم اکنون نهادهای مردمی اثرگذار و به عبارت بهتر سازمانهای غیردولتی در حل مشکلات ساختاری و کارکردی شهرهای ما، جایگاه سیاسی و اجتماعی درخورتوجهی ندارند و برای دستیابی به مشارکت مردمی از توانایی پایینی برخوردار بوده اند.

بررسی روند و عوامل مؤثر در گسترش حاشیه نشینی در کلانشهر تبریز

الهام هادی; الناز هادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 633-649

حاشیه نشینی پدیده ای است که عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، کالبدی و خدماتی و ... در پیدایش آن نقش دارند و از دو گروه بنیادی دفع کننده روستا و جذب کننده شهر نشأت می گیرد. هدف اصلی این پژوهش بررسی روند حاشیه نشینی طی دهه های اخیر و تعیین مهم ترین عوامل در گسترش حاشیه نشینی در کلانشهر تبریز می باشد. روش تحقیق مقاله ی حاضر، توصیفی-تحلیلی، نوع پژوهش کاربردی و شیوه جمع آوری داده ها و اطلاعات اسنادی و پیمایشی است. در تحقیق حاضر جهت تعیین روایی تحقیق از روش تأیید خبرگان و صاحبنظران استفاده شده است. سپس عوامل و شاخص های مؤثر بر حاشیه نشینی مشخص گردیده و با لحاظ مؤلفه های بدست آمده پرسشنامه ای برای ارزیابی و تعیین مهم ترین و تأثیرگذارترین عوامل در حاشیه نشینی تهیه گردید و در اختیار 34 نفر از خبرگان قرار گرفت. در نهایت داده ها با استفاده از روش های آماری و ضرایب همبستگی در نرم افزار SPSS تحلیل شده اند. یافته های پژوهش حاضر، نشان می دهد که مهاجرت در سالهای اخیر با افزایش روبه رو بوده است و حاشیه نشینی نیز تحت تأثیر عوامل مختلفی ( اقتصادی، اجتماعی، فیزیکی، خدماتی، فرهنگی) قرار دارد که از این بین، عامل اقتصادی با 41/29 درصد مهمترین عامل در روند حاشیه نشینی و عوامل اجتماعی، فرهنگی، خدماتی و کالبدی- فیزیکی به ترتیب با 57/23، 58/20، 70/14 و 76/11 درصد از دیگر عوامل مؤثر در روند حاشیه نشینی در شهر تبریز بوده است و عامل بیکاری که یکی ازعوامل اقتصادی است در روند مهاجرتهای بی رویه به شهر تبریز نقش بسزایی داشته است.

بازبینی مفاهیم محیط زیستی قانون اساسی ایران و فرانسه

محمد جواد حسینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 650-659

حقوق بشر خردواژه ای است که راه خود را از اسناد بین المللی به قوانین داخلی کشورها به ویژه قوانین اساسی باز نموده است و امروزه تمامی قوانین اساسی در کنار هنجارمندی قدرت ناب سیاسی، موازین حقوق بشری بسیاری را در خود گنجانده اند چه در غالب حقوق نسل اول (حقوق مدنی و سیاسی) و چه در غالب حقوق نسل دوم (حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی) اما در کنار این دو اخیرا حقوق نسل سوم (حقوق همبستگی) نیز در متن قوانین اساسی بسیاری از کشورها رخ نمایانده است که یکی از مصادیق بارز آن حق بر محیط زیست است. حقی که جز حقوق بنیادین و زمینه ساز بروز و تجلی سایر حقوق ابنای انسانی است و در بسیاری از قوانین اساسی به شیوه های گوناگونی بیان شده است. در این مقال برآنیم تا مفاهیم و بن مایه های محیط زیستی مندرج در متن قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری پنجم فرانسه را مورد مداقه بیشتر قرار دهیم تا نظاره گر بینش قانون گذاران اساسی این دو نظام حقوقی پیرامون محیط زیست، حق بر محیط زیست و عناصر مرتبط با آن ها باشیم.

تأثیر هوش هیجانی بر عملکرد شغلی کارکنان در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های 5 ستاره شهر شیراز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 660-671

در دنیای بسیار رقابتی امروز، سازمان ها در جستجوی شیوه های نوین جهت حداکثر نمودن عملکرد و تلاش کارکنان شان هستند. بزرگترین و اصلی ترین سرمایه هر سازمان، سرمایه انسانی آن است که سایر سرمایه گذاری های سازمان را تحت الشعاع قرار می دهد و دستیابی به اهداف سازمان ها تا حد زیادی در گرو عملکرد مناسب و صحیح کارکنان است. مهارت های هوش هیجانی در موفقیت شغلی و ایفای مسئولیت های حساس، بسیار مهم تلقی می شوند. روانشناسان معتقدند %20 از موفقیت های شخص به بهره هوشی(IQ ) و %80 به هوش هیجانی(EQ )بستگی دارد. تحقیق حاضر با هدف تأثیر هوش هیجانی بر عملکرد شغلی کارکنان در صنعت هتلداری در هتل های 5 ستاره استان فارس، شامل: هتل های زندیه و بین المللی پرسپولیس در تابستان 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری تصادفی ساده از کارکنان هتل های 5 ستاره شهر شیراز و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارکنان هتل های 5 ستاره شهر شیراز در نظر گرفته شده است. حجم نمونه، به شیوه فرمول تعیین حجم نمونه 169 نفر و با روش نمونه گیری تصادفی ساده تعیین گردید. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که هوش هیجانی و هر یک از ابعاد آن تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد شغلی دارند. و همچنین نشان داده شد که متغیر آگاهی اجتماعی دارای بزرگترین مقدار ضریب مسیر است و تأثیر آن نسبت به سایر متغیرها بر عملکرد شغلی بیشتر است.

رتبه‌‌بندی مناطق 22 گانه‌ی شهر تهران از نظر آسیب‌اجتماعی فراوانی افراد معتاد

رسول افضلی; احمد ایرانخواه; حسن مومنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 672-697

برای برنامه‌ریزی در جهت کنترل و کاهش آسیب‌های اجتماعی در شهر، لازم است مدیریت شهری اطلاعات دقیقی از ویژگی‌های آسیب‌های اجتماعی هر محله داشته باشد، تفکیک مناطق شهری بر اساس شاخصی خاص از آسیب‌های اجتماعی اطلاعات بسیار جزئی را از هر محله به برنامه‌ریزان ارائه می‌کند. هدف این تحقیق رتبه‌بندی مناطق شهر تهران از نظر آسیب‌اجتماعی فراوانی افراد معتاد است، که برای این منظور از روش کمی با ماهیت کیفی استفاده شده است. در تحقیق حاضر ابتدا آمار خانوارهای شهر تهران بر اساس سرشماری سال 1390 و به تفکیک بلوک در تمامی محلات مشخص شده در گام بعد حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار G*POWER بدست آمده است. یافته‌های تحقیق رتبه‌بندی مناطق 22 گانه شهر تهران با شاخص‌ فراوانی افراد معتاد، نشان داد که توزیع این شاخص‌ تصادفی نیست و از الگوهای خاصی تبعیت می‌کند. الگوهایی که در سطح فضای مناطق شکل می‌گیرند، نتیجه مجموعه‌ای از فرآیندهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و رفتاری است، که مردم ساکن این محلات از خود بروز می‌دهند. نتیجه‌ی رتبه‌بندی بدینسان است که مناطق 18 و 15 و 17 در رتبه‌های اول تا سوم از نظر فراوانی و ازدیاد شاخص فراوانی افراد معتاد قراردارند بدین معنی که این مناطق وضعیت نامطلوبی در ایمنی از نظر مسئله‌ی فراوانی افراد معتاد دارند در مقابل مناطق 1 و 5 و 6 آخرین رتبه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند که نشانگر وضعیت امن این مناطق در برابر آسیب فراوانی افراد معتاد است.

بررسی و تحلیل مسئولیت پذیری اجتماعی کارکنان شهرداری اردبیل با تاکید بر مدیریت زمان و مدیریت استراتژیک منابع انسانی

محمدحسن یزدانی; ابراهیم علی پور; سپیده پورعبدالعلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 698-715

امروزه در برخی از بخش‌های سازمان شهرداری مواردی از کاهش مسئولیت‌پذیری و یا نقصان در پذیرش مسئولیت-های کارکنان در انجام امور محوله مشاهده می‌شود. فلذا این تحقیق جهت بررسی و تحلیل مسئولیت‌پذیری کارکنان با تاکید بر مدیریت زمان و مدیریت استراتزیک منابع انسانی به انجام رسیده است. پژوهش حاضر به لحاظ ماهیت از نوع کاربردی و از جهت نوع روش، توصیفی و همبستگی می‌باشد. جامعه پژوهش حاضر را کلیه کارکنان سازمان شهرداری اردبیل تشکیل می‌دهد که تعداد آنها برابر 1207 نفر می‌باشد. جهت تعیین حجم نمونه از جدول مورگان استفاده شده که در نتیجه آن 291 نفر به صورت تصادفی مورد پرسشگری قرار می گیرند. به منظور گردآوری داده-های مورد‌نیاز، از پرسشنامه مسئولیت‌پذیری هاریسون گاف، پرسشنامه مدیریت زمان مسیحایی و پرسشنامه مدیریت استراتژیک منابع انسانی هانگ و چانگ استفاده شد. برای تحلیل فرضیات از معادلات رگرسیون ساده و چندگانه در قالب نرم‌افزارSpss استفاده شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، مدیریت زمان و مدیریت استراتژیک منابع انسانی در میزان مسئولیت‌پذیری کارکنان تاثیر مثبت معنی‌داری دارد. همچنین ضریب بتا نشان می‌دهد که مدیریت زمان 37/0 و مدیریت استراتژیک منابع انسانی 59/0 از تغییرات مربوط به میزان مسئولیت‌پذیری کارکنان را پیش‌بینی می‌کند.

بررسی روابط ساختاری بازدید های قبلی، انگیزه ها، رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران (مطالعه موردی : شهر تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 716-732

با رشد صنعت گردشگری، اهمیت سنجش رضایت گردشگران، به‌مثابة ابزاری برای رشد و ایجاد مزیت رقابتی، مورد توجه قرار گرفته است. گردشگران سفرکرده، قابل اعتمادترین منبع اطلاعاتی برای گردشگران بالقوه‌اند و می‌توانند زبان گویای مقصد در وطن خود باشند. در واقع به دلیل این که گردشگران شاهرگ حیاتی مجموعه های گردشگری هستند، تلاش در جهت افزایش سطح رضایت آنان تاثیر بسیاری بر حسن شهرت یک مجموعه و در نتیجه افزایش تعداد مخاطبین آن دارد. گردشگران تجربیات مثبت و منفی خود از مقصد را با دیگران به اشتراک می گذارند. تحقیق حاضر با هدف بررسی روابط ساختاری بازدید های قبلی، انگیزه ها، رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران در شهر تبریز در شهریورماه 1393 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری در دسترس از گردشگران خارجی که در شهریورماه 1393 به شهر تبریز سفر کرده اند و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. ماهیت تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی می باشد. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است. در این تحقیق از مدل آلگری و همکاران (2009) استفاده شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که بازدید های قبلی بر رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران تأثیر مثبت و معنا داری دارد. انگیزه ها بر رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران تأثیر مثبت و معنا داری دارد. و همچنین تأثیر رضایت گردشگران از یک مقصد گردشگری بر قصد بازگشت مجدد گردشگران به آن مقصد گردشگری مثبت و معنا داراست.

بررسی رابطه بین توانمند سازی روانشناختی و تعهد سازمانی کارکنان در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران)

مهدی کروبی; سمیرا محمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 733-750

تحقیق حاضر با هدف بررسی رابطه بین توانمند سازی روانشناختی و تعهد سازمانی کارکنان در صنعت هتلداری در هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران، شامل: هتل های پارسیان آزادی رامسر (4 ستاره) و پارسیان آزادی خزر (5 ستاره) در تابستان 1395صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری تصادفی ساده از کارکنان هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار Smart pls به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارکنان هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران در نظر گرفته شده است. حجم نمونه، به شیوه فرمول تعیین حجم نمونه 134 نفر و با روش نمونه گیری تصادفی ساده تعیین گردید. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که توانمند سازی روانشناختی و هر یک از ابعاد آن تأثیر مثبت و معناداری بر تعهد سازمانی کارکنان دارند. و همچنین نشان داده شد که متغیر احساس موثر بودن دارای بزرگترین مقدار ضریب مسیر است و تأثیر آن نسبت به سایر متغیرها بر تعهد سازمانی کارکنان بیشتر است.

بررسی زمینه های همکاری و پیوند برنامه ریزی شهری و بهداشت عمومی

رستم صابری فر; الهه وفایی باغ سیاهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 751-765

با وجود آن که بهداشت عمومی و برنامه‌ریزی شهری، با هدف مشترک جلوگیری از شیوع بیماری‌ها و معضلات شهری به وجود آمدند، اما در حال حاضر پیوند‌ها و ارتباطات واقعی این دو عرصه علمی، بسیار اندک و محدود می‌باشد. جدایی و انزوای این دو رشته مشکلات متعددی را در پی داشته است. یکی از مهمترین آنها، عدم موفقیت رشته های فوق، در رفع مشکلات روزمره مردم است. یکی دیگر از پیامدهای مهم این جدایی، عدم تشخیص و درک رابطه بین محیط ساخته شده و بهداشت است. مشکلی که اکثراً به فقرا مربوط است و این گروه از پیامدهای واقعی آن متضرر می شوند. هدف این مقاله، بررسی پیوندهای تاریخی بین دو رشته برنامه ریزی شهری و بهداشت عمومی است. در ادامه سعی می‌کند تنگناهایی که بعداً بوجود آمده است را مشخص نماید. این بررسی‌ها در نهایت چالش‌هایی که در ارتباط با پیوند این رشته ها وجود دارد را تشخبصص و با شناسایی عوامل بوجود آورنده این جدایی، پیشنهاد‌هایی به منظور نزدیکی هر چه بیشتر این زمینه ها بر مبنای نظریه اجتماعی- زیستی و عدالت زیست محیطی عرضه می‌کند. در نهایت، این مجموعه چارچوب اولیه را برای پیوند دو باره این رشته‌ها در اختیار قرار می دهد. چارچوبی که بهتر می‌تواند مشکلات بهداشتی و برنامه‌ریزی شهری را مرتفع نماید. از آنجا که بیشترین مشکلات بهداشتی و برنامه‌ریزی در محلات فقیر و حاشیه‌ها دیده می‌شود، این پیوند بیشترین آثار را در این بخش به ارمغان خواهد‌آورد.

ارزیابی مراکز حساس و حیاتی به ویژه بیمارستان ها،درمانگاه ها و مرکز بهداشت ها بااصول پدافند غیر عامل (نمونه موردی شهر سبزوار)

رحمان زندی; مهدی زنگنه; فاطمه زنده دل

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 776-779

کاستن از آسیب پذیری نیروی انسانی و تاسیسات و تجهیزات حیاتی کشور در حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعالیت ها در شرایط بحرانی ناشی از جنگ، از جمله موارد ضروری در برنامه ریزی های مربوط به سکونتگاههای انسانی است که از آن عموماً تحت عنوان پدافند غیر عامل یاد می شود. در پژوهش حاضر، اصول وضرورت پدافند غیر عامل در مراکز حساس و حیاتی، درمانی شهر سبزوارمورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش روش تحقیق برای تبیین وضع موجود و یافتن پاسخی برای سؤالات تحقیق، روش توصیفی- تحلیلی است و روش جمع آوری اطلاعات بر مبنای کتابخانه ای بوده است. و معیارهای تراکم جمعیت، شعاع دسترسی، فاصله از مراکز درمانی ، پراکندگی جمعیت و محدوده شهری برای مکان یابی مراکز جدید درمانی در نرم افزار Arc Map مورد بررسی قرار گرفته است. و در نهایت یافته ها نشان می دهند که شهر سبزوار از نظر معیارهای پدافند غیر عامل در شرایط مناسبی قرار ندارد. وسرانه واستاندارد های کاربری درمانی در شهر سبزوار اختلاف معناداری حدود 0.73 متر مربع با سرانه ها و استانداردهای پیشنهادی دارد و از نظر سطح نیز معمولا یک درصد مساحت شهرها به کاربری درمانی اختصاص داده می شود که از این نظر هم سطح کاربری درمانی در شهر سبزوار معادل 0.33 درصد است که با رقم استاندارد مجددا اختلاف فاحش دارد. کاربری های درمانی این شهر بر طبق شعاع دسترسی در معرض استفاده همه‌ی افراد در زمان بحران قرار نمی‌گیرد.کاربری‌ درمانی از لحاظ پراگندگی بیشتر در مرکز شهر قرار دارد حدود 15 درصد از جمعیت سبزوار(حدود‌34500نفر) در شعاع دسترسی هیچ یک از مراکز درمانی قرار نمی‌گیرد.

بررسی نقش واسط کیفیت ادراک شده در تأثیر کیفیت رابطه با مشتری بر وفاداری مشتریان در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های 5 ستاره شهر تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 780-789

تحقیق حاضر با هدف بررسی نقش واسط کیفیت ادراک شده در تأثیر کیفیت رابطه با مشتری بر وفاداری مشتریان در صنعت هتلداری در هتل های 5 ستاره استان آذربایجان شرقی، شامل: هتل های پارس ائل گلی و شهریار در فروردین 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری غیر تصادفی در دسترس از میهمانان هتل های 5 ستاره شهر تبریز و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. تحقیق حاضر، ازنظر هدف، کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار Smart pls به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه میهمانان هتل های 5 ستاره شهرتبریز در نظر گرفته شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که متغیر کیفیت رابطه با مشتری بر کیفیت ادراک شده و وفاداری مشتریان تأثیر مستقیم و معناداری دارد؛ و همچنین تأثیر کیفیت ادراک شده بر وفاداری مشتریان مستقیم و معنادار است. و از سوی دیگر متغیر کیفیت رابطه با مشتری از طریق نقش واسط کیفیت ادراک شده بر وفاداری مشتریان تأثیرغیرمستقیم و معناداری دارد.

تحلیل نقش امامزاده شاهچراغ در توسعه اقتصادی جامعه بومی با استفاده از مدل Swot

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 790-805

مکان های مقدس، صرف نظر از ویژگی های قدوسی و معنویتی که دارند، نمایشگاهی از هنر و نمادی از تمدن و فرهنگ اند که گردشگران مذهبی را به خود جذب می کنند. گردشگری مذهبی سالانه 26 درصد از کل جریان های گردشگری جهان را به خود اختصاص داده است. ایران نیز به دلیل موقعیت های مذهبی فراوان، مقصدی مناسب به جهت گردشگران مذهبی است و در این بین شهر شیراز مدفن حضرت میر سید احمد فرزند امام موسی کاظم (ع) معروف به شاه چراغ و برادر امام رضا (ع) یکی از مراکز مهم زیارتی استان فارس و سومین شهر زیارتگاهی بعد از مشهد و قم است که پتانسیل های فراوانی برای جذب گردشگری مذهبی در اختیار دارد. کارکردها و ساختارهای شئون زندگی معنوی (اجتماعی و فرهنگی) و مادی (اقتصادی و فضایی) شهر برخواسته از همین سرشت مذهبی – فرهنگی است. در این تحقیق که بر اساس مطالعات کتابخانه ای و تحلیلی بوده است سعی بر این داشتیم که به تحلیل نقش امامزاده شاهچراغ در توسعه اقتصادی جامعه بومی بپردازیم. و این تحقیق در پی پاسخ به این سوال است که امامزاده شاهچراغ چه نقشی در توسعه اقتصادی جامعه بومی دارد؟ در این تحقیق، تجزیه و تحلیل برمبنای الگوی تحلیل Swot استوار است و در نهایت با در نظر گرفتن عوامل تأثیرگذار در امامزاده شاهچراغ شامل چهار گروه نقاط ضعف، قوت، فرصت ها و تهدید ها راهبردهایی ارائه گردیده است.

ارزیابی تأثیر اندازه کرنل فیلتر Majority در افزایش صحت طبقه‌بندی تصاویر سنجش‌ازدوری

پرویز ضیائیان فیروزآبادی; حسن حسنی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 806-817

طبقه‌بندی تصاویر سنجش‌ازدوری یکی از مهم‌ترین عملیات در پردازش تصاویر است که روش‌های مختلفی به‌منظور افزایش صحت طبقه‌بندی داده‌ها ارائه‌شده است. هدف از این تحقیق ارزیابی تأثیر اندازه کرنل فیلتر Majority، در افزایش صحت طبقه‌بندی نهایی تصاویر سنجش‌ازدوری می‌باشد. برای این منظور، پنجره‌ای از تصویر سنجنده OLI، ماهواره لندست8 شهرستان اردبیل انتخاب گردید. بعد از اعمال پیش‌پردازش‌های موردنیاز، باندهای چند طیفی و پانکروماتیک این سنجنده با استفاده از روش FFT-IHS، با یکدیگر ادغام گردیدند. تصویر به‌دست‌آمده با استفاده از الگوریتم حداکثر احتمال و با 8 کلاس کاربری طبقه‌بندی گردید. صحت کلی و ضریب کاپا این طبقه‌بندی به ترتیب 88.3 و 0.87 بود. به‌منظور اعمال عملیات پس پردازش جهت افزایش صحت طبقه‌بندی، اندازه کرنل‌های 3*3، 5*5، 7*7، 9*9، 11*11 و 13*13 انتخاب گردید. نتایج تحقیق نشان داد که با افزایش اندازه کرنل تا 5*5 و 7*7، میزان صحت کلی و ضریب کاپا افزایش پیدا می‌کند و به ترتیب به 91.6، 91.8 و 0.91 برای هر دو کرنل می‌باشد. اعمال اندازه کرنل‌های بزرگ‌تر، موجب کاهش این مقدار شده و صحت کلی و ضریب کاپا را به‌شدت پایین می‌آورد به‌طوری‌که در کرنل 13*13، به ترتیب به 77.2 و 0.74 کاهش پیدا می‌کند. بنابراین اندازه کرنل‌های 5*5 و 7*7 با توجه به ماهیت تصاویر مورداستفاده، به‌عنوان کرنل بهینه معرفی می‌گردد.

بررسی تاثیر مؤلفه‌های گردشگری پایدار بر ژئوتوریسم روستاهای شهرستان بویراحمد

حسنعلی ترنج

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 818-832

روستاهای شهرستان بویراحمد به دلیل تنوع چشم‌اندازها و عوارض طبیعی و زمین‌شناختی، و اماکن سیاحتی و زیارتی و آثار بی‌نظیر هنری می‌تواند به‌صورت یکی از مناطق اژئوتوریستی دنیا مطرح شوند. هدف مقاله‌ی حاضر، بررسی تاثیر مؤلفه‌های گردشگری پایدار بر ژئوتوریسم روستاهای شهرستان بویراحمد می‌باشد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات به دو اسنادی میدانی می‌باشد در روش اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای اقدام به جمع‌آوری تعاریف، نظریات، تئوری‌ها و مستندات شده است که اغلب از طریق مطالعات میدانی قابل‌دسترسی نیست. بخش قابل‌توجهی از اطلاعات نیز از طریق پرسشنامه از شهروندان و کارشناسان خبره مربوطه ساکن در روستاهای شهرستان بویراحمد در حدود 200 نفر به‌دست‌آمده است. یافته‌های به‌دست‌آمده در این تحقیق، از طریق روش‌های آماری نرم‌افزار (SPSS) مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته است. نتایج حاکی از آن است که بین مؤلفه‌های گردشگری پایدار و ژئوتوریسم روستاهای شهرستان بویراحمد رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد، یعنی هر مقدار مؤلفه‌‌ها هماهنگ‌تر باشد و ارتباطات بیش‌تر بین گردشگری پایدار و این مؤلفه‌ها برقرار شود، به همان اندازه امکان دستیابی به توسعه‌ی گردشگری پایدار بیشتر خواهد شد. بخش زیست‌محیطی در رتبه‌ی اول قرار دارد. فزون بر آن بخش کالبدی در رتبه دوم قرار گرفت و بخش اجتماعی در رتبه سوم قرار گرفت. این در حالی بود که بخش اقتصادی در رتبه چهارم یعنی در رتبه آخر در رابطه با گردشگری پایدار قرار می‌گیرد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ژئوتوریسم در روستاهای شهرستان بویراحمد رابطه مثبت و مستقیمی با مؤلفه‌های گردشگری پایدار دارد.

سنجش میزان مسئولیت پذیری زیست محیطی گردشگران ( مطالعه موردی : شهرستان رامسر )

مازیار ابراهیمی; مهرداد رمضانی پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 833-849

گردشگری، صنعتی است که مزایای آن از منظر اقتصادی، اجتماعی فرهنگی و زیست محیطی مورد تایید مقامات، مسئولین و پژوهشگران در تمامی دنیا قرار گرفته است، با اینحال در کنار مزایای زیادی که بهمراه دارد معایب و خساراتی را نیز متوجه مناطق گردشگرپذیر یا میزبان می کند، زباله پراکنی، تخریب جنگلها، آلودگی سواحل، الودگی صوتی و هوا و... که بخش عمده ای از آن بر عهده ی گردشگرانی است که بدلایل متعددی که بخشی از آن به عدم آگاهی و یا بی مسئولیتی آنان نسبت به محیط زیست باز می گردد، تجلی می یابد. لذا هدف از این پژوهش ارزیابی میزان مسئولیت پذیری گردشگران در قبال محیط زیست و دلایل بروز چنین رفتارهایی در نواحی گردشگری شهرستان رامسر می باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نوع تحقیقات مقطعی و پیمایشی مبتنی بر پرسشنامه است. ابزارهای مورد استفاده جهت گردآوری اطلاعات، مشاهده، پرسشنامه و مصاحبه می باشد. جامعه آماری گردشگرانی بوده اند که در تابستان سال 1397 از شهرستان رامسر دیدن نموده اند و بر مبنای فرمول کوکران تعداد 384 نفر بعنوان حجم نمونه انتخاب شدند. در پایان فرضیاتی که مطرح شده بود توسط آزمونهای آماری دی سامرز و تای بی کندال تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان دادند که متغیرهای میزان تحصیلات و سن گردشگران بر میزان مسئولیت پذیری زیست محیطی آنان تاثیر مثبت و معناداری دارد و همچنین بین پایگاه اقتصادی گردشگران با مسئولیت پذیری نیز همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد.

تحلیل شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اهواز و پیش‌بینی مسکن مورد نیاز تا افق 1400

سید علی علوی; سجاد بناری; محمد صمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 850-867

مسکن به عنوان یکی از اساسی‌ترین نیازهای انسان است و به عنوان یکی از مسائل حاد کشورهای در حال توسعه محسوب می‌شود. ضعف مدیریت اقتصادی، نداشتن برنامه‌ریزی مسکن و رشد شتابان جمعیت شهرنشین، تأمین مسکن را در کشور ایران به یک معضل تبدیل کرده است؛ از این رو، توجه به مسائل و مشکلات و ارتقای وضعیت کمی و کیفی مسکن می‌تواند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری را در این بخش تسهیل نماید. هدف از انجام این پژوهش، یررسی وضعیت وضعیت شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اهواز و مقایسه آن با سایر مناطق شهری کشور و همچنین پیش‌بینی زمین و مسکن مورد نیاز این شهر تا سال 1400 است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، آمار سرشماری‌های نفوس و مسکن، سالنامه آماری شهر اهواز و داده‌های میدانی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در طی دوره 1390-1345 وضعیت شاخص‌های کمی و کیفی شهر اهواز بهبود داشته است، ولی در بعضی موارد در مقایسه با سایر مناطق شهری کشور در رتبة پایین‌تری قرار دارد. همچنین در این پژوهش، جمعیت و تعداد خانوار این شهر تا سال 1400 پیش‌بینی و مشخص شده که در این مدت به 119404 واحد مسکونی جدید و 10268744 متر مربع زمین نیاز خواهد بود.

ارزیابی نقاط ضعف و قوت سیاست‌ها و خط و مشی‌های مسکن در ایران (برنامه‌های عمرانی قبل و توسعه بعد از انقلاب)

سید علی علوی; محمد صمدی; سجاد بناری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 867-889

سیاست‌های مسکن، قبل از هر چیز بیانگر نگرش‌ها، آرمان‌ها و باورهای سیاسی دولت‌هاست؛ و همین‌طور منعکس کننده خواست واقعی در جهت بهبود کیفی طبقات کم درآمد است. هدف این پژوهش ارزیابی نقاط ضعف و قوت سیاست های مسکن در برنامه های عمرانی قبل از انقلاب و برنامه های توسعه بعد از انقلاب می باشد. روش این پژوهش از نوع توصیفی و تحلیلی است که با استفاده از منابع اسنادی - کتابخانه ای داده های آن جمع آوری شده است. طبق نتایج یافته ها، مهم ترین نقاط قوت برنامه های عمرانی قبل از انقلاب ، ساخت خانه های ارزان قیمت برای زاغه نشینان ، تامین مسکن برای اقشار کم درآمد است و وارداتی بودن بسیاری از مصالح، متنوع ساخته شدن مساکن،رفع نشدن مشکل مسکن طبقه متوسط از نقاط ضعف این برنامه ها می باشد. نقاط قوت برنامه های بعد از انقلاب ، عرضه زمین و مسکن با قیمت های منطقه ای و کنترل روند افزایش قیمت زمین، افزایش ساختمانهای با دوام، توجه به مناطق نیازمند بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده، مسکن اجتماعی و...بود و شکل گیری پدیده سوداگری زمین وکالایی شدن زمین و مسکن و... از جمله نقاط ضعف این برنامه ها می باشد.

تحلیل تطبیقی شاخص های مسکن روستایی با استفاده از تکنیک VIKOR نمونه موردی: دهستان های شهرستان دهگلان

مجتبی قدیری معصوم; محمدرضا رضوانی; حامد قادرمرزی; افشین بهمنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 890-908

مسکن روستایی در ایران در مرحله گذار از سنت به معاصر است و به تبع این جریان، معماری و کارکرد این مساکن نیز دستخوش تغییراتی می گردد. ارزیابی شاخص های کمی و کیفی مسکن روستایی در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و کالبدی، یکی از مهم ترین تکنیک ها جهت شناخت و تبیین سطح توسعه یافتگی مسکن روستایی است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی مهم ترین شاخص های مسکن روستایی شهرستان دهگلان و اولویت بندی آن ها به لحاظ سطح کیفی است. نوع تحقیق کاربردی و ماهیت آن توصیفی- تحلیلی است و داده ها و اطلاعات مورد نیاز به دو روش اسنادی و مطالعه میدانی گردآوری شده است. سوال اصلی تحقیق این است که کدام یک از دهستان های شهرستان دهگلان از وضعیت مسکن روستایی مطلوبتری نسبت به سایر دهستان ها برخوردارند. جهت وزن دهی به شاخص ها از مدل تحلیل سلسله مراتبی(AHP) و برای اولویت بندی و رتبه بندی دهستان ها از تکنیک VIKOR استفاده گردیده است. یافته های تحقیق نشان داده که (8/84) درصد مساکن روستایی شهرستان به صورت نیمه مقاوم و غیر مقاوم بوده و فقط (2/16) درصد از کل مساکن روستایی شهرستان از استحکام سازه ای و مقاومت مطلوب در برابر سوانح برخوردارند و به لحاظ نوع تصرف واحد مسکونی، (18/93) درصد ساکنین دارای مالکیت عرصه و اعیان می باشند. نتایج حاصل از رتبه بندی بر اساس مدل ویکور بیانگر آن است که از لحاظ کیفیت مسکن روستایی، دهستان های ئیلاق جنوبی و قوری چای به ترتیب با ضریبQ (000/0) و (133/0) مطلوب ترین و دهستان های ئیلاق شمالی و حومه دهگلان با ضریب (000/1) و (487/0)، در پایین ترین سطح کیفیت مسکونی از میان پنج شهرستان قرار گرفته اند.

نگرشی تحلیلی بر کیفیت برخی از شاخص های خدمات شهری (مطالعه موردی: منطقه ی 2 کلانشهر اهواز)

عباس معروف نژاد; امین حسن زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 909-924

بررسی و تحلیل فضایی امکانات و خدمات عمومی موجود در سطح نواحی شهری می تواند به شناخت کمبودها و تراکم بی رویه و میزان برخورداری هر یک از مناطق/ نواحی شهری دست یافت. از سویی دیگر اهداف توسعه پایدار شهری به نوعی مدیریت عملکرد با ملزومات و پیش‌نیاز آنها و طراحی و اجرای در سازمان فضایی شهرها است. هدف اصلی این پژوهش نگرشی تحلیلی بر کیفیت عملکرد برخی شاخص های خدمات - شهری و نقش آن در توسعه ی شهری در سطح منطقه 2 کلانشهر اهواز است. روش این پژوهش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه است. جامعه آماری تحقیق کل ساکنان منطقه 2 کلانشهر اهواز و حجم نمونه مورد بررسی با استفاده از فرمول کوکران 380 نفر تعیین گردید. روش نمونه‌گیری متناسب با حجم سطح نواحی به طور تصادفی است. از نرم‌افزار SPSS و آزمونF- تحلیل واریانس یکطرفه(ANOVA)برای تجزیه و تحلیل داده‌های به دست آمده از تحقیقات میدانی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد عملکرد کیفیت ارائه خدمات شهری در منطقه 2 کلانشهر اهواز نامناسب و میزان رضایت مندی شهروندان از شاخص های مختلف خدمات شهری متفاوت است.

اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری شهرستان نوشهر بر اساس پتانسیل جذب گردشگر

محمد علی الهی چورن; سروش سنایی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 925-939

اولویت بندی جاذبه های گردشگری از لحاظ پتانسیل جذب گردشگر در یک استان یا شهرستان، زمینه را برای برنامه ریزی اصولی در ایجاد زیر ساخت های گردشگری آماده می کند. به گونه ای نقاط ضعف در مکان هایی که در اولویت بندی جایگاه ضعیفی دارند مشخص شده و در جهت رفع این نقاط ضعف، گام برداشته می شود و هم چنین باعث می شود مکان هایی مناسب برای گذراندن اوقات فراغت به گردشگران معرفی و شناسایی شود و گردشگران یک آشنا اولیه نسبت به مکان های گردشگری پیدا کنند. هدف از این مقاله مقاله اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری استان مازندران می‌باشد که به روش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی تدوین‌شده و برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از ترکیب دو مدل F-AHP و F-TOPSIS استفاده گردیده است. جامعه آماری این پژوهش تعداد 25 نفر از کارشناسان بخش گردشگری است که با استفاده از ابزار پرسشنامه اطلاعات موردنیاز جمع‌آوری‌شده است. از ضریب آلفای کرون باخ برای سنجش پایایی پرسشنامه به میزان82/0 استفاده‌شده است و نتایج حاصل از مدل تاپسیس ‌فازی، مکان‌های گردشگری شهرستان نوشهر جهت بازدید گردشگران به ترتیب زیر اولویت‌بندی نمود: مجتمع تفریحی و توریستی سی سنگان، با امتیاز (530/0) رتبه یک، مجتمع تفریحی و توریستی سیترا با امتیاز (527/0) رتبه دوم، مجتمع تفریحی وتوریستی سد خاکی اویدر با امتیاز (478/0)، مجتمع تفریحی و اقامتی توسکا با امتیاز (465/0)، رتبه‌های سوم و چهارم قرار گرفتند. واژگان کلیدی: جاذبه‌های گردشگری، اولویت‌بندی، تاپسیس‌فازی، شهرستان نوشهر.

ارزیابی هفت شاخص خدمات شهری در چهار شهر شهرستان گتوند با استفاده از مدل اسکالوگرام

عباس معروف نژاد; اردشیر رستمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 940-956

نخستین قدم در برنامه ریزی ناحیه ای شناسایی مشکلات و کمبودها با یک دید بومی گرا می باشد که این خود مستلزم تجزیه وتحلیل بخش های مختلف اقتصادی – فرهنگی- اجتماعی و... هر ناحیه جغرافیایی می باشد. برای تحلیل تعادل و یا عدم تعادل فضایی خدمات اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی شهرستان های هر استان روش های مختلفی وجود دارد. روش پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی است. در انجام تحقیق، در بخش توصیفی، اطلاعات از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای بدست آمده است؛ جامعه آماری4 شهر شهرستان گتوند در استان خوزستان و شاخص مورد بررسی،7 شاخص انتخابی است. در بخش تحلیلی نیز، داده پردازی با استفاده از نرم افزار SPSS صورت گرفته است؛ سپس با استفاده از مدل اسکالوگرام و با محاسبه میانگین، انحراف معیار و تجزیه و تحلیل متغیرها، همچنین محاسبه ضریب پراکندگی به منظور سطح نابرابری و وضعیت توسعه در شهرهای منطقه مورد مطالعه، مشخص گردیده است. نتیجه به دست آمده از تحقیق حاکی از آن است که 4 شهر شهرستان گتوند از توزیع خدمات و امکانات مناسب برخوردار نمی باشند به صورتی که شهر صالح شهر با بیشترین سطح جمعیتی در بین 3 شهر دیگر از نظر ارائه خدمات در میزان اشتغال و میانگین متوسط درآمد افراد شاغل در رتبه سوم قرار گرفته است. شهر ترکالکی از لحاظ نرخ باسوادی و نرخ اشتغال و میزان متوسط درآمد افراد شاغل در یک سال به نسبت 3 شهر سماله، صالح شهر و جنت مکان در وضعیت و رتبه ی اول قرار دارد.

آمایش سرزمین و نقش آن در توسعه منطقه ای

علی اصغر آقامحمدی; محمد مرادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 957-968

آمایش سرزمین در واقع شامل اقدامات ساماندهی و نظام بخشی به فضای طبیعی، اجتماعی، اقتصادی در سطوح ملی و منطقه ای است که بر اساس تدوین اصلی ترین جهت گیری های توسعه پایدار در قالب تلفیق بر برنامه ریزی هایی از بالا و پایین و با تکیه بر قابلیت ها، توانمندی ها و محدودیت های منطقه ای در یک برنامه ریزی هماهنگ و بلندمدت صورت میگیرد. این رویکرد زمینه ی تعامل میان سه عنصر انسان، فضا و فعالیت و ارایه چیدمان منطقی فعالیت ها در عرصه ی سرزمین را فراهم می کند. اهداف آمایش سرزمین توسعه متوازن و توسعه عادلانه و استفاده بهینه از منابع برای توسعه و پیشرفت مناطق سرزمینی است. دستیابی به توسعه منطقه ای، متوازن و یکپارچه امری ضروری معطوف به استفاده درست از قابلیتهای سرزمین، سازماندهی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و محیط زیستی برای تحقق آینده مطلوب مناطق است، به همین منظور یک برنامه ریزی استراتژیک آمایش سرزمین با در نظرگرفتن تمامی فاکتورهای توسعه پایدار می تواند به نتیجه مطلوب بیانجامد؛ چرا که آمایش سرزمین روشی است که در برخورد با عدم تعادل در محیط طبیعی انعطاف پذیری خوبی دارد. آمایش سرزمین می تواند با بهره برداری بهینه از امکانات موجود در راستای بهبود وضعیت مادی و معنوی و در قلمرو جغرافیایی خاص در راستای توسعه منطقه ای عمل نماید. این مقاله با روشی توصیفی – تحلیلی و جمع آوری منابع به صورت کتابخانه‌ای با هدف شناسایی نقش آمایش سرزمین در توسعه منطقه ای نگاشته شده است.

نقش کار تیمی در توانمندسازی اعضای سازمان های مردم نهاد

محدثه ملک پور; رامبد باران دوست; احمد اصلی زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 968-988

یکی از معیارهایی که سازمان‌های امروزی در جهت سبقت گرفتن از رقبای خود مدنظر دارند ازیک‌طرف توجه به مدیریت منابع انسانی، به‌ویژه توانمندسازی کارکنان و اعضا در سازمان‌ها و از طرف دیگر فرهنگ گروهی و تیمی کار کردن است. بسیاری از سازمان‌ها برای انعطاف‌پذیری لازم و تطبیق خود با محیط به تیم‌های توانمند نیازمندند. امروزه کار تیمی در سازمان‌ها از اهمیت بسیاری برخوردار است و کار تیمی چندوظیفه‌ای برای موفقیت سازمان‌ها یک عامل ضروری محسوب می‌شود. در عرصه بازار متحول امروز، بدون کار تیمی، تمرکز کامل بر اعضا و توانمندسازی آنان میسر نخواهد شد. هدف از این پژوهش بررسی تأثیر کار تیمی در توانمندسازی اعضای سازمان مردم نهاد خانه نجات ایران است. روش جمع آوری اطلاعات در این تحقیق، پیمایشی مبتنی بر پرسشنامه محقق ساخته بوده است. جامعه آماری این تحقیق 7000 نفر از اعضای این سازمان در ایران می باشد که با استفاده از جدول مورگان 365 نفر برآورد و در ادامه با نرم افزار spss به تحلیل و توصیف متغیرها و فرضیه های پژوهش پرداخته شده است. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر آن است که مؤلفه های کار تیمی (اهداف مشخص، هماهنگی، ارتباطات، رهبری شایسته، پشتیبانی، همبستگی و تصمیم‌گیری) بر توانمندسازی اعضای سازمان مردم نهاد خانه نجات ایران تأثیر مثبت داشته اند.

سازماندهی بافت فرسوده شهری با تاکید بر مشارکت مردمی (مطالعه موردی شهر کنگاور)

سیما شفیعی; زهرا شفیعی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 989-1015

امروزه از مشارکت به عنوان کلید تحقق طرح‌های شهری یاد می‌شود. پروژه‌های شهری در ارتباط تنگاتنگ با کیفیت محیط زندگی، نوسانات اقتصادی، شرایط زیست محیطی و عوامل گوناگونی است که انسان‌ها و گروه‌های انسانی را در برابر منافع یا زیان‌ها قرار می دهد. از این رو در این تحقیق با استفاده از پرسشنامه سرپرست خانوار به امکان سنجی مشارکت مردمی در سازماندهی بافت فرسوده شهر کنگاور پرداخته شد. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی – تحلیلی است، در این تحقیق از انواع، ابزارهای تحقیق شامل اسناد و مد ارک، امار و پرسشنامه استفاده شده است .جامعه آماری مورد مطالعه کلیه شهروندان ساکن بخش‌های قدیمی کنگاور بودند که با استفاده روش نمونه گیری کوکران 384 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب گردید. نتایج نشان داد، مشارکت شهروندان در سازماندهی بافت فرسوده شهر کنگاور تأثیرگذار است. همچنین با داشتن پایگاه اجتماعی و فرهنگی افراد مناطق با بافت فرسوده، همچنین مناسب بودن وضعیت اشتغال و درآمد بر مشارکت آنان در سازماندهی بافت فرسوده شهری موثر خواهد بود. واژه‌های کلیدی: بافت فرسوده، سازماندهی، شهر، کنگاور، مشارکت مردمی.

اولویت‌بندی روستاهای هدف گردشگری استان خراسان جنوبی با استفاده از تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره AHP و Topsis

مفید شاطری; ساغر کاسب; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1016-1032

گردشگری روستایی یکی از اشکال گردشگری است که توانسته است گردشگران بسیار زیادی را از طریق جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی جذب نماید و اهمیت زیادی در بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نواحی روستایی دارا می‌باشد. باید اذعان نمود که همه روستاهای کشور قابلیت توسعه صنعت گردشگری را ندارند به‌همین علت سازمان میراث فرهنگی_گردشگری و صنایع‌دستی گروهی از روستاها را که دارای قابلیت گردشگری‌اند به‌عنوان روستاهای هدف گردشگری انتخاب نموده است که این دسته از روستاها دارای پتانسیل‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی برای جذب گردشگر و همچنین سرمایه‌گذاری مناسب می‌باشند. در پژوهش حاضر از روش تحقیق توصیفی _ تحلیلی استفاده‌ شده است در این پژوهش که پس از تعریف معیارها اصلی (جاذبه طبیعی‌، جاذبه انسانی، دسترسی‌، زیرساخت و خدمات و زمین‌) و همچنین مشخص نمودن زیر معیارها وزن‌دهی به آن‌ها با استفاده از نظرات کارشناسان و متخصصان وزن هرکدام از معیارها با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مشخص و سپس به اولویت‌بندی شش روستای هدف گردشگری استان خراسان جنوبی با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره TOPSIS پرداخته شد. بر این اساس نتایج تحقیق نشان داد که روستای چنشت در اولویت اول روستاهای هدف گردشگری استان به‌علت دارا بودن جاذبه‌های طبیعی و تاریخی فراوان قرار می‌گیرد و به‌علت دارا بودن پتانسیل‌های طبیعی و تاریخی در حوزه گردشگری نیازمند توجه بیشتر به امر سرمایه‌گذاری در حوزه زیرساخت‌ها می‌باشد و همچنین در این اولویت‌بندی صورت گرفته شده روستای افین در اولویت آخر (ششم) قرار گرفت. و در نهایت به‌منظور فعال‌سازی خدمات گردشگری در روستاهای هدف، راهکار ارائه‌ شده است.

افزایش توان مشارکت فضایی دانش‌آموزان دبیرستانی با تدریس «کارآفرینی و کارگاه تولید»

زهرا ترکاشوند

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1033-1047

چکیده پژوهش‌های متعددی در زمینه تاثیر آموزش کارآفرینی بر ابعاد شخصیتی و مهارت‌آموزی دانش‌جویان انجام شده است و لازم است این توجه نسبت به تاثیر آموزش کارآفرینی بر ابعاد مشارکت فضایی دانش‌آموزان صورت پذیرد. هدف: میزان تاثیر آموزش کارآفرینی بر مشارکت فضایی دانشآموزان در امور مدرسه و کمک به حل مشکلات آن بررسی شود تا میزان آمادگی دانش‌آموزان برای مشارکت در فضاهای سطوح بالاتر مانند شهرها، روستاها و محیط زیست، شناخته شود. ابزار گردآوری داده‌ها برای تحقیق، پرسشنامه در قالب طیف ۵ گزینه‌ای لیکرت می‌باشد که بین ۵۳ دانش آموز پایه یازدهم به عنوان گروه آزمایش ۴۷ دانش‌آموز پایه دهم به عنوان گروه گواه توزیع شد. پایایی پرسشنامه با روش کرونباخ با مقدار 894/0 و روایی آن را کارشناسان خبره دانشگاهی تایید نمودند. از آزمون من ویتنیU برای سنجش تفاوت دو گروه آزمایش و گواه، همچنین آزمون همبستگی برای مقایسه دو گروه در میزان تأثیر آموزش کارآفرینی بر میزان توانمندی مشارکت در امور مدرسه استفاده می‌شود. فرضیه صفریعنی: عدم وجود تفاوت بین گروه آزمایش و گواه در ۵ متغیر کار تیمی، توان بیان مشکلات و راه‌حل‌ها، توان بحث و ارزیابی، مشارکت در امور مدرسه و توان تأثیرگذاری در گروه دوستان و بر اولیای مدرسه، رد شد. نتایج از آزمون همبستگی اسپیرمن بین افزایش توانمندی‌ها و مشارکت در امور مدرسه نشان داد: گروه آزمایش در این بخش به طور معناداری بهتر از گروه گواه است و آموزش این درس بر متغیر وابسته موثر است و دانشآموزان مایل و قادرند که در مدیریت فضایی مدرسه مشارکت نمایند.

توزیع فضایی- مکانی و سطح بندی شهرهای استان کرمان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (G.I.S)

محسن کمانداری; حسین غضنفرپور; مسعود چهارراهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1048-1064

افزایش جمعیت و مهاجرت و تمرکز جمعیت در یک مکان زمینه را برای پیدایش شهرها فراهم آورد و شهرها به دلیل موقعیت ویژه ای که به دست آورده بودند محلی برای جذب جمعیت شدند و همین تمرکز، شهرها را روز به روز بزرگ تر و بیشتر کرد به طوریکه قرن بیستم قرن شهرها و قرن بیست و یکم قرن کلان شهرها نام گرفته است. سیاره روستایی جای خود را به سیاره شهری داده و شهر نشینی پدیده غالب زندگی انسان های روی زمین شده است. در مورد شهرهای استان کرمان با این سوالات مواجه هستیم. شهرهای استان چگونه در این فضای جغرافیایی قرار گرفته اند؟ توزیع فضایی مکانی آنها از چه عواملی تأثیر می پذیرد؟، آیا شهرها از سطح یکسانی برخوردارند، سطح بندی شهرها از چه عواملی تأثیر می پذیرد،یافته های تحقیق نشان می دهد توزیع فضایی شهرها ناهمگون،و شهرهای استان از سطوح و درجه مرکزیت متفاوتی برخوردارند،تعداد جمعیت ،سطوح عملکرد وحوزه نفوذ آنها متفاوت می باشد.که در این مقاله به آن پرداخته شده است.در پژوهش حاضر روش تحقیق اسنادی و میدانی است با استفاده از اطلاعات موجود و اطلاعات به دست آمده به روش میدانی داده های تحقیق جمع آوری گردیده و با استفاده از نرم افزار GIS مورد پردازش قرار گرفته و نقشه ها مورد نیاز تهیه و سپس نتیجه گیری و راهکار های لازم ارائه گردیده است.

تحلیل فضایی- مکانی و سطح بندی روستاهای استان کرمان به منظور توسعه پایدار روستایی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)

محسن کمانداری; حسین غضنفرپور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1065-1080

استان پهناور کرمان بیش از 11000 آبادی دارد که از این تعداد 5930 روستا دارای سکنه هستند. روستاهای دارای سکنه در سطوح مختلف جمعیتی و سطوح متفاوت خدماتی قرار دارند و از توزیع فضایی – مکانی یکنواختی برخوردار نیستند. به گونه‌ای که روستاهای سطح یک با 85 روستا که43/1 درصد روستاهای استان را تشکیل می-دهند، 42/16 درصد از جمعیت استان را شامل می‌شوند در حالیکه روستاهای سطح چهار با 4133 روستا، 69 درصد از روستاهای استان را در بر می‌گیرد که 3/19 درصد از جمعیت روستایی استان را تشکیل می‌دهد. به لحاظ خدماتی نیز توزیع نامناسبی در سطح روستاهای استان دیده می‌شود بطوریکه 204 روستا از 5930 روستای استان را می‌توان به عنوان روستای مرکزی انتخاب کرد که بالاترین امتیاز خدماتی را بر اساس سنجش نهادی گاتمن بدست آورده-اند.عدم توزیع فضایی و مکانی مناسب روستاها ناشی از سطح متفاوت برخورداری مناطق مختلف استان کرمان است. بطوریکه مناطق شمالی تا غربی و مرکزی استان از مناطق برخوردار محسوب شده و بیشترین روستاهای مرکزی و پرجمعیت را در خود جای داده است و مناطق جنوبی و شرقی استان از نقاط کم برخوردار محسوب می-شود و روستاهای آن از جمعیت کمتر و سطح پایین تر خدماتی بهره‌مندند. زمانی می‌توان توسعه پایدار ایجاد کرد که توزیع فضایی و مکانی روستا را بهینه نمائیم و زمانی می‌توانیم توزیع فضایی و مکانی را بهینه نمائیم که سطح برخورداری را در نقاط مختلف استان بهینه نمائیم.هدف این مقاله بیان نابرابری های فضایی،سطوح برخورداری و جمعیتی روستاهای استان کرمان است.روش تحقیق در این مقاله توصیفی – تحلیلی،جمع آوری اطلاعات با روش اسنادی و میدانی ،ابزار تحلیل اطلاعات استفاده از GISونتیاج تحقیق نشان می دهد توزیع فضایی روستاها نامتعادل ،سطوح جمعیتی و اقتصادی ،نابرابر و ایجاد توسعه پایدار در روستاها استان با مشکلات فراونی همراه است.

ارزیابی قابلیت‌های اکوتوریسم در مناطق حفاظت شده (مطالعه موردی:منطقه‌ی شکار ممنوع وحفاظت شده امروله(استان کرمانشاه، شهرستان کنگاور)

زهرا شفیعی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1081-1090

چکیده: در حال حاضر،اکوتورسیم مورد توجه خاص محققان،دوستداران محیط زیست، برنامه ریزان و سیاست گذاران قرار گرفته است. مناطق مختلف ایران دارای جاذبه‌های طبیعی منحصر به فردی می‌باشند که پتانسیل لازم را برای توسعه‌ی اکوتوریسم به همراه دارند. منطقه‌ی حفاظت شده و شکار ممنوع(امروله) در استان کرمانشاه، (شهرستان کنگاور) یکی از مناطق بکر و باارزش ایران می‌باشد. هدف پژوهش بررسی پتانسیل‌های اکوتوریسم در مناطق حفاظت شده است. روش تحقیق؛ توصیفی-اسنادی و از نوع کاربردی می‌باشد. جمع‌آوری داده‌ها، با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای -اسنادی به همراه مطالعات میدانی بدست آورده شده است. همچنین با استفاده از پرسشنامه و پرسش از محققان و کارشناسان و مسئولان امر که با منطقه‌ی مورد مطالعه آشنایی کاملی داشتند نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید آن با استفاده از تکنیک(swot) تعیین شده. نتایج حاکی از پژوهش بیانگر لزوم توجه و اهمیت مسئولان و دولت برای حفاظت و نگه‌داری این مناطق با ارزش که به عنوان گنجینه‌های طبیعی ایران محسوب می‌شوند را برای توسعه‌ی اکوتوریسم را ضروری می‌داند. لزوم سرمایه‌گذاری دولت و بخش خصوصی، توسعه‌ی شبکه‌های ارتباطی، آموزش، استفاده از افراد خبره و متخصص در زمینه‌ی محیط زیست و (طبیعت گردی) اکوتوریسم و افزایش آگاهی اکوتوریست‌ها (طبیعت گردان‌ها) از محیط زیست، از جمله اقداماتی است که در جهت استفاده از پتانسیل‌های (منطقه امروله) باید صورت گیرد.

ارزیابی تلفیق تصاویر فراطیفی و تصاویر با قدرت تفکیک مکانی بالا

علی اصغر تراهی; سید محمد توکلی صبور; سامان جواهری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1091-1109

مناطق شهری جهان دارای ویژگی های پیچیده فیزیکی- هندسی عناصر مختلف می باشند، که به سرعت درحال گسترشند. داشتن دانش دقیق از خصوصیات کاربری، تشخیص وشناسایی عوارض از ضروریات مدیریت برنامه ریزی سامان دهی بهینه نواحی شهری و محیط زیست می باشد. تلفیق تصاویر فراطیفی و تصاویر با قدرت تفکیک مکانی بالا می تواند کمک موثری به شناسایی، استخراج و تولید نقشه از عناصر سازنده یک محیط شهری را فراهم نماید. هدف از تحقیق حاضر، ارزیابی روش های تلفیق تصاویر در تصاویر فراطیفی و تصاویر با قدرت تفکیک مکانی بالا می باشد. در این راستا داده فراطیفی مربوط به سنجنده هایپریون، در ابتدا از لحاظ باندهای غیرقابل استفاده و نوارهای بد قائم تصحیح شد.سپس از ماژول FLAASH جهت تصحیح اتمسفری این داده استفاده شد.در ادامه تصویر هایپریون با باند پانکروماتیک سنجنده ALI تصحیح هندسی شده و با استفاده از عملیات نمونه برداری مجدد به پیکسل سایز 10 متر تبدیل شد. نهایتا با استفاده از الگوریتم های گرام اشمیت و Pc Spectral و IHS با تصویر ALI تلفیق شد. سپس با استفاده از باند پانکروماتیک تصویر Orb View دوباره تصحیح هندسی و نمونه برداری مجدد شده و به پیکسل سایز 1.5 متر تبدیل شد.در نهایت دوباره با روش های ذکر شده عملیات تلفیق با باند پانکروماتیک Orb View انجام شد، نتایج تلفیق نشان داد روش گرام اشمیت بهترین عملکرد را از نظر طیفی و مکانی داشت.

تحلیل جغرافیایی نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس(مطالعه موردی استان کهگیلویه و بویر احمد)

بهروز خشت زر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1110-1139

این مطالعه با هدف تحلیل جغرافیایی نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس در استان کهگیلویه و بویراحمد صورت گرفته است. مطالعه حاضر توصیفی- تحلیلی و از نوع پیمایشی بوده، جامعه آماری پژوهش را کلیه فرماندهان و بسیجیان عضو پایگاه های مقاومت بسیج استان کهگیلویه و بویراحمد تشکیل داده اند، که تعداد250 نفر بصورت تصادفی بعنوان نمونه انتخاب و پرسشنامه محقق ساخته ای که روایی و پایایی آن تایید گردید میان آنها توزیع شد، تجزیه و تحلیل آماری به کمک نرم افزار SPSS23 و تست های t تک نمونه، رتبه بندی فریدمن، t  مستقل و واریانس یکراهه صورت گرفت، نتایج نشان داد پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس(معنوی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی) نقش داشته اند(p0. 05). نتایج آزمون رتبه بندی فریدمن در خصوص نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های معنوی دفاع مقدس نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن روحیه استکبار ستیزی در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های اسلامی در رتبه پنجم قرار قرار گرفته اند(p0. 05). در خصوص نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های فرهنگی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن وطن پرستی و دفاع از میهن در مقابل بیگانگان در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های فرهنگی در رتبه پنجم قرار دارند(p0. 05). در رابطه با نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های اجتماعی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن اتحاد ملت در مقابله با بیگانگان در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهاینه کردن دفاع از تمامیت ارضی در رتبه پنجم می باشند (p0. 05). در ارتباط با نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های سیاسی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن برقراری امنیت مرزی در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن آماده سازی افکار اقوام مختلف در برابر عوامل بیگانه در رتبه پنجم قرار گرفته اند (p0. 05). در رابطه با نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های اقتصادی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن کاهش قاچاق کالا در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ریشه کنی فقر در جامعه در رتبه پنجم قرار گرفته اند (p0. 05). یافته های مطالعه حاضر در خصوص تعیین نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس بر اساس شهرستان محل سکونت، جنسیت، سن و نوع عضویت در بسیج معنی دار بود(p0. 05). ولی بر اساس وضعیت تاهل، تحصیلات و شغل معنی دار نبوده است(p0. 05).

پهنه بندی خطر سیلاب شهری در منطقۀ 9 شهرداری مشهد

وحید هزاره; سیدمحمد باخرزی قزالحصار

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1140-1158

زمینه و هدف: شهر، دستاورد تمدن بشری، همواره با مخاطرات بسیاری روبه‌رو بوده و زندگی ساکنان را تحت تاثیر قرار داده است که گاه خودِ انسان و توسعه‌ شهرها بر شدت مخاطرات افزوده است. سیلاب‌های شهری از مهم‌ترین مخاطراتی است که علل و عوامل انسانی و محیطی متعددی موجب بروز آن میشود. هدف از این تحقیق تهیه نقشه‌های خطر‌پذیری سیلاب در منطقه 9 شهرداری مشهد است تا بتوان براساس آن بخشی از مراحل پیش‌گیری و آمادگی یا ترکیب این دو را قبل از وقع بحران سیلاب در محیط‌های شهری اجرا نمود. روش: در این تحقیق شش عامل: فاصله از مسیل، ارتفاع، تراکم جمعیتی، شیب، جهت شیب و کاربری اراضی به عنوان عوامل موثر در نظر گرفته شده‌اند که براساس متدAHP در نرم افزار Expert choice وزن دهی شده و در محیط نرم افزار Arc GIS طبقه‌بندی و با استفاده از توابع مختلف مانند Euclidean Distance لایه‌های مورد نظر تهیه شده است. نقشه خطر پذیری نهایی با استفاده از ضرب لایه‌های نرمال سازی شده وزنی Reclassify در تابع Raster calculator بدست آمده است. یافته‌ها: طبق آن‌چه از نتایج تحقیق به دست آمد، شش عامل در نظر گفته شده فاصله از ارتفاع، مسیل، تراکم جمعیتی، شیب، جهت شیب، کاربری اراضی موثر بر خطر سیلاب شهری هستند. هم‌چنین بر اساس محاسبات 74% از مساحت منطقه در محدوده با خطر کم و خیلی کم قرار دارد و 26 % نیز در پهنه خطر متوسط تا خیلی زیاد واقع شده است. نتیجه‌گیری: توزیع جغرافیایی خطر سیلاب بیشتر در جنوب و جنوب غرب منطقه9 است، که بافت فرسوده و حاشیه نشین این منطقه نیز در پهنه با خطر متوسط رو به بالا واقع شده است. مدیران شهری در حوزه‌‌های مربوطه باید با راه‌کارهای مدیریتی مناسب در بخش‌های با ضریب خطر بالای منطقه، در جهت پیش‌گیری و آمادگی مراحل پیش از بحران آمادگی لازم را داشته باشند.

تصمیم ‏گیری برای مکان‏ یابی پارکینگ های طبقاتی با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی ( نمونه موردی کلانشهر تبریز )

سید میدیا لطیفی; ابوالفضل کماری قدیم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1140-1158

چکیده پارکینگ به عنوان یکی از مهم ترین زیرساخت های شهری نقش عمده ای در کاهش پارک حاشیه ای و روانی ترافیک ایفا می کند. مکانیابی پارکینگ‌ها، متاثر از عوامل متعددی است که بررسی همه جانبه این عوامل در توزیع مناسب پارکینگ در فضاهای شهری ضروری است. در این پژوهش، مکان بهینه برای برای استقرار پارکینگ طبقاتی در شهر تبریز و در محدوده های مورد مطالعه مشخص شد و برای این کار از روش تحلیل سلسله مراتبی AHP و برای انجام محاسبات نیز از نرم افزار EXCEL استفاده شده است. برای انجام این روش، پس از بررسی مبانی نظری و مطالعات اولیه و گردآوری اطلاعات 6 معیار به عنوان معیار نهایی و برتر انتخاب شدند که شامل معیارهای ارزش ملک (زمین)، مراکز جاذب سفر، شبکه های دسترسی، سازگاری، تراکم جمعیت و گره های ترافیکی می‌باشد. و همچنین بعد از بررسی نظر کارشناسان و صاحبان امر 3 محدوده (A، B،C) برای احداث پارکینگ های طبقاتی انتخاب شد. محدوده A شامل چهار راه ابرسان و فلکه دانشگاه، محدوده B شامل سه راهی ولیعصر و فلکه تختی و محدوده C شامل چهار راه بهار و آخونی می باشد. با توجه به محاسبات انجام شده و وزن‌های به دست آمده محدوده A با توجه به مراکز جادب سفر که در این محدوده و اطراف ان قرار دارد به عنوان مکان بهینه برای احداث پارکینگ های طبقاتی شناسایی شد. با توجه به این که در این محدوده پارکینگ غیر طبقاتی وجود دارد می توان از زمین آن برای احداث پارکینگ طبقاتی استفاده کرد.

بررسی نقش متقابل مدیریت و گردشگری برتوسعه حمل ونقل شهر(نمونه موردی: شهر زاهدان)

مریم رضایی; حسین یغفوری; حسین دوستی مقدم; ملیحه دوستی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1159-1177

اغلب شهرهای دنیا محلی برای توسعه هرچه بیشتر صنعت به شمار می رفت؛ مانند رقابت های صنعتی شهرهای اروپایی در سده اخیر. امروزه، با توسعه جامعه بشری، دیدگاه ها و نظریه های علمی نیز پیرامون شهرها و نیز صنعت گردشگری دچار تغییرات شده است. بدین معنی دردوره معاصر شهرها از رقابت صنعتی به رقابت گردشگری روی آورده اند، زیرا گردشگری چنان پتانسیلی دارد که می تواندبه راحتی جایگزین شهرهای صنعتی شود و شهرهای بسیار زیبای گردشگری را به وجود آورد تا هم شهروندان و هم گردشگران از زیبایی های آن لذت ببرند .پژوهش حاضر از نوع توصیفی - تحلیلی و از نوع کاربردی می‌باشد. اطلاعات جمع‌آوری شده، طبقه بندی و در دو بخش مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در بخش اول ضمن تجزیه و تحلیل نظریات در نرم افزار تحلیل آماری SPSS ، از طریق پرسشنامه، همبستگی عوامل تاثیرگذار مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت برای مدیریت و برنامه‌ریزی گردشگری شهر زاهدان، مدل استراتژیک سُوآر(SOAR) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان دهنده تاثیرات مثبت و منفی اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و زیستمحیطی در منطقه، عدم حضور و تاثیر مستقیم جامعه محلی در برنامهریزی و تصمیمسازی در خصوص توسعه صنعت گردشگری ونشت منافع اقتصادی می باشد

بررسی و ارزیابی قابلیت‌ها و تنگناهای توسعه‌ی گردشگری روستایی( مطالعه موردی: شهرستان خاش)

مریم رضایی; سیروس قنبری; حسین دوستی مقدم; زیبده پویش; ملیحه دوستی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1178-1202

گردشگری روستایی گرایشی نوین در صنعت گردشگری است، که از دهه 50 به بعد مطرح گردید. امروزه صنعت گردشگری روستایی به عنوان یک راهبرد می‌تواند با برنامه‌ریزی اصولی و شناسایی مزیت‌ها و محدودیت‌ها،نقش موثری در توسعه مناطق روستایی داشته باشد. این پژوهش که در شهرستان خاش در دو بخش انجام شده، بخش اول با استفاده از روش مطالعات میدانی و تعیین نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهدید‌ها به شیوه( sowt )به ارائه استراتزی و راهبرد در جهت توسعه گردشگری در مناطق روستایی شهرستان خاش پرداخته است. تجزیه و تحلیل یافته‌ها نشان داد که راهبرد تهاجمی به عنوان راهبرد اول در اولویت قرار گرفته است که با استفاده از نقاط قوت داخلی از فرصت‌هایی که از بیرون برای منطقه وجود دارد به خوبی در جهت توسعه گردشگری و جذب بیشتر گردشگر استفاده گردد.دربخش دوم بااستفاده ازمدل مدیریت گردشگری(soar) بااستفاده ازنظرات کارشناسان که تکمیل کننده مدل قبلی باشد،این مدل آینده نگری در مورد توسعه گردشگری منطقه خواهد داشت وبه نوعی مدیریت گردشگری خاش را ارائه می دهدتا بتوانیم ازظرفیت موجودبه نحواحسن استفاده کرد. گردشگری می تواند در توسعه اقتصادی- اجتماعی مناطق روستایی خاش پاسخگوی بسیار از مشکلات و معظلات اقتصادی باشد. از جمله شناسایی ظرفیتهای توسعه همه جانبه صنعت گردشگری در ابعاد ملی- منظقه ای و محلی در کنار ساماندهی و هدایت زیرساخت های توسعه گردشگری می تواند در استقرار و توسعه این صنعت موثر واقع گردد

تحلیل فضایی و مکان‌یابی مراکز آموزشی (مدارس متوسطه) با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) (شهر دهدشت استان کهگیلویه و بویر احمد)

محمد درخشان زاده; بیژن دادرس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1-18

امروزه فضاهای آموزشی یکی از مهم‌ترین کاربری‌های شهری می‌باشند و سطوح قابل‌توجهی از فضای شهر را به خود اختصاص می‌دهند. با توجه به فعالیت‌هایی که در این فضاها صورت می‌گیرد نسبت به سایر کاربری‌های خدماتی شهر از اهمیت قابل‌توجهی برخوردار می‌باشند. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی معیارهای مکان‌یابی مراکز آموزشی موجود و مکان‌یابی مراکز آموزشی جدید در مقطع متوسطه در شهر دهدشت می‌باشد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است برای این منظور ابتدا مدارس موجود را برحسب میزان رعایت معیارهای مکان‌یابی ارزیابی کرده‌ایم سپس با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای مکان‌یابی مراکز آموزشی جدید استفاده‌شده است. ابتدا با توجه به معیارهای لازم برای مدل‌سازی مکان‌های مناسب، نقشه‌های معیارهای لازمه تهیه و طبقه‌بندی مجدد (Reclassification) روی آن‌ها انجام گرفت و بعدازآن به روش وزن دهی مقایسه‌ زوجی‌‌ که بخشی‌ از روش‌AHP است‌، وزنی داده شد و با استفاده از مدل فرآیند سلسله مراتبی (AHP)، مکان‌های مناسب برای احداث مدارس پیشنهاد گردید است. نتایج ارزیابی مراکز آموزشی شهر دهدشت نشان می‌دهد که از یک‌سو شهر با کمبود مراکز آموزشی مواجه است و از سوی دیگر کاربری‌های آموزشی ازلحاظ دسترسی و نزدیکی به اماکن ورزشی و فضاهای سبز با محدودیت‌هایی مواجه می‌باشند.

بررسی نقش سرمایه اجتماعی در تحولات نواحی شهری (مطالعه موردی: شهر دهدشت)

بیژن رحمانی; سروش سنایی مقدÙ; محمد درخشان زاده; مهدی حسین پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 19-36

سرمایه اجتماعی حاصل شکل‌گیری و استقرار ارزش‌ها، هنجارها، سنت‌ها، عرف‌ها و قواعد به صورتی خودجوش و در بستری از روابط متقابل اجتماعی است، زمینه‌سازی همدلی، همکاری، نوع‌دوستی، وفاداری، وجدان کاری در زندگی اجتماعی از جانب افراد است. این نوع از سرمایه بستر مناسبی برای بهره‌وری سرمایه انسانی و فیزیکی و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد می‌شود. هدف از این پژوهش بررسی نقش سرمایه‌های اجتماعی در توسعه شهری شهر دهدشت است. نوع تحقیق کاربردی و روش مورداستفاده توصیفی- تحلیلی می‌باشد و برای گردآوری اطلاعات از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه، مشاهده و مصاحبه) استفاده‌شده، جامعه آماری پژوهش کلیه ساکنان شهر دهدشت هستند که با استفاده از فرمول کوکران نمونه‌ای به حجم 380 نفر از بین آن‌ها به‌صورت تصادفی انتخاب‌شده است. اعتبار پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرون باخ آزمون شده است. در این مطالعه، برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش‌های تحلیل عاملی استفاده‌شده است. از میان متغیرهای مربوط به کیفیت زندگی،28 شاخص استخراج و با استفاده از تحلیل عاملی به 6 عامل تقلیل یافته‌اند، عوامل به‌دست‌آمده از تحلیل عاملی جمعاً 39/63 درصد از واریانس را در برمی‌گیرند. در بین 6 عامل استخراج‌شده، عامل اعتماد اجتماعی به‌تنهایی 6/18 درصد واریانس را پوشش می‌دهد که تأثیرگذارترین عامل در مطالعه می‌باشد؛ و عامل ناهنجاری‌های اجتماعی، با 6/3 درصد از واریانس کمترین تأثیر را در توسعه شهری، شهر دهدشت داشته است.

استفاده از مدل آنتروپی در ارزیابی مخاطره زمین لغزش در مسیر جاده پیشنهادی طرقبه-درود (مشهد- نیشابور)

رحمان زندی; ابوالقاس٠امیراحمدی; ملیحه محمدنیا

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 37-58

زمین لغزش به عنوان یکی از بلایای طبیعی، خطرات زیادی بخصوص در مناطق کوهستانی داشته و منجر به خسارات جانی و مالی فراوانی در سرتاسر دنیا می‌شود. هدف از این پژوهش ارزیابی عوامل موثر بر وقوع زمین لغزش و تهیه نقشه حساسیت آن در بخشی از ارتفاعات بینالود(محور پیشنهادی طرقبه - دررود) می‌باشد. به منظور پهنه‌بندی خطر زمین لغزش با استفاده از شاخص آنتروپی، ابتدا محدوده های لغزشی مشخص گردید، سپس عوامل موثر در وقوع حرکات دامنه ای مانند: شیب، ارتفاع، جهت شیب، نوع شیب، لایه کاربری اراضی، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از آبراهه، شاخص توان آبراهه، شاخص حمل رسوب و بارش در محیط GIS تهیه و پس از وزن دهی به روش آنتروپی نقشه حساسیت زمین لغزش منطقه مورد بررسی، تهیه گردید. نتایج نشان داد که عوامل کاربری اراضی، نوع شیب و بارش به عنوان موثرترین عوامل و شاخص توان ابراهه و حمل رسوب کم تاثیر ترین عامل در رخداد زمین لغزش در منطقه برآورد گردیدند. نقشه تهیه شده به چهار کلاس حساسیت کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد تقسیم گردید. بیش از 50 درصد منطقه دارای حساسیت لغزش بالا و خیلی بالا بوده که نشان از پتانسیل زمین لغزش بالای منطقه دارد. نقشه تهیه شده با استفاده از منحنی ROC و سطح زیر منحنی مورد ارزیابی قرار گرفت و مشخص گردید دقت پیش بینی بسیار خوبی در وقوع رخداد زمین لغزش دارد.

ارزیابی و تحلیل عوامل موثر در توسعه واقامت گردشگری روستای هدف گردشگری مطالعه موردی؛ (روستای دشه

گونا مهردانش; کامران نوری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 59-81

گردشگری یا همان توریسم ، امروزه یکی از سریعترین صنایع در حال رشد دنیا و ابزاری برای افزایش درآمد ملی کشورهای جهان به حساب می آید. در این صنعت یکی از جذابترین و شاید جدیدترین آنها ، گردشگری روستایی است که اخیرا مورد توجه بسیاری از کشورهای جهان قرار گرفته است.امروزه بسیاری از سیاستگذاران و برنامه ریزان ، گردشگری را به مثابه ابزاری برای ثبات اقتصادی و توسعه برای جوامع روستایی می دانند و.صنعت گردشگری روستایی را باید همانند لبه های تیز یک تیغ بدانیم که اگر صحیح و بر اساس اصول و نظم ،توسعه و گسترش نیابد ، نه تنها به عمران و اصلاح مناطق روستایی کمک نخواهد کرد بلکه اثرات مخرب و جبران ناپذیری را بر بخشهای اجتماعی ، اقتصادی ، طبیعی ، زیست محیطی و... جوامع روستایی و نهایتا کل جامعه برجا خواهد گذاشت ، تا چه میزان به بخش گردشگری روستایی و اکوتوریسم توجه شده است ؟ چگونه می توان از این صنعت به عنوان ابزار کارآمد مدیریتی در جهت توسعه روستا استفاده نمود؟همچنین ارتباط دو سویه بین این دو بخش ، به خوبی لزوم توجه و اهمیت به صنعت گردشگری را در ساختار مدیریت روستا می رساند چراکه با توسعه گردشگری روستا ، مدیریت روستا می تواند منبع مالی قابل توجهی را برای اجرای برنامه های خود ایجاد نماید و از طرف دیگر با مدیریت صحیح در روستا می توان توسعه و گسترش گردشگری را به طور اصولی هدایت نمائیم.هدف از تدوین وتهیه این مقاله ، شناسایی منطقه ای روستایی می باشد. همچنین عوامل و عناصری که در توسعه و گسترش این صنعت در ساختار روستایی موثر هستند ، شناسایی و مورد تحلیل قرار می گیرند.در تدوین این مقاله از روش کتابخانه ای ،میدانی ، بررسی منابع ، اسناد و... استفاده شده است

واکاوی چالش‌های توسعه گردشگری در استان کهگلویه و بویر احمد

محمد درخشان زاده; بیژن دادرس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 82-100

راهبردهای گذشته در زمینه توسعه نواحی نتوانسته اند در حل مسائل و معضلات موجود در زمینه فقر، اشتغال، بهداشت، امنیت غذایی،پایداری محیط زیست،و نظیر اینها به گونه ای موفقیت آمیز عمل کنند. یکی از راهبردهای که اخیرا در بیشتر کشور های جهان مورد توجه قرار گرفته،توسعه گردشگری در نواحی محروم و دارای پتانسیل های لازم برای گسترش گردشگری است.هدف از این پژوهش بررسی علل واکاوی وچالش های توسعه گردشگری استان(ضعف مدیریتی و زیرساختی) از دیدگاه مردم، مسئولین و گردشگران می‌باشد. نوع تحقیق کاربردی و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است. ابزارگردآوری اطلاعات، کتاب‌خانه‌ای و میدانی، تجزیه ‌و تحلیل اطلاعات از آمارهای پارامتری وناپارامتری استفاده‌شده است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که مهم‌ترین عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری استان عوامل زیرساختی می‌باشد. نتایج نشان داد که ضعف مدیریتی و زیرساختی از عوامل مهم تأثیرگذار در توسعه گردشگری استان هستند. بااین‌وجود ازنظر گردشگران عامل زیرساختی با میانگین 44/3 بیشتر از عوامل مدیریتی (با میانگین 37/3) در عدم توسعه گردشگری در استان نقش داشته است. به گونه ای که از مهم‌ترین مؤلفه‌های عامل زیرساختی و مدیریتی به ترتیب مؤلفه رفاهی و اقامتی با میانگین55/3 و تبلیغات با میانگین 42/3 نقش مؤثری داشته‌اند.

سنجش میزان موفقیت سیاست های عدالت گرا با تعیین سطح توسعه مناطق شهری بر اساس شاخص های توسعه ی پایدار(نمونه موردی شهر مشهد)

رست٠صابری فر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 101-116

دستیابی به توسعه پایدار شهری به خصوص جهت گیری به سوی عدالت اجتماعی، در چند دهه اخیر از مهمترین دغدغه های مدیران شهری بوده است. در اغلب شهرها این ادعا مطرح می باشد که این رویکرد در عمل مورد توجه قرار گرفته و نتایج مطلوبی هم به دست آمده است. به این منظور، بررسی حاضر در نظر دارد این فرضیه را در شهر مشهد مورد آزمون قرار دهد. بر این اساس، شرایط و میزان دستیابی به معیارهای توسعه پایدار در مناطق سیزده گانه این شهر مورد تحقیق قرار گرفته است. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و برای تجزیه و تحلیل و ارائه یافته ها از توابع موجود در نرم افزارهای GIS و تکنیک TOPSIS استفاده شده است. از میان 40 معیار در قالب 5 شاخص توسعه(محیط زیست، منابع و جمعیت، اقتصاد، آموزش و سلامت)، در این مرحله از پژوهش، عمدتاً از شاخص هایی بهره برداری شده است که قابلیت بیشتری از نظر کمی سازی داشته اند. یافته های به دست آمده نشانگر آن است که مناطق 1، 9، 10، 11 و 12 دارای بیشترین درجه توسعه یافتگی، مناطق 7، 8 و ثامن، دارای سطح نسبی توسعه و مناطق 2 تا 6 محروم از توسعه بوده اند. این یافته ها بیاانگر آن است که مناطق توسعه یافته با مناطق ثروتمند، مناطق با توسعه متوسط با بخشهای با درآمد نزدیک به متوسط و مناطق با توسعه بسیار پایین با مناطق حاشیه نشین و فقیر قبلی، انطباق دارند. بنابراین، تغییر رویکردها و شیوه‌های اجرایی در این شهر ضروری به نظر می رسد.

سطح‌بندی شهرستان‌های استان آذربایجان‌شرقی براساس شاخص‌های سلامت محیطی

مهدی حسین پور; اکبر حمیدی; فاطمه فکری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 117-138

سیمای سلامت یک جامعه را بر اساس شاخص‌های سلامت آن جامعه می‌سنجند و گذر سلامت را براساس روند تغییرات این شاخص‌ها در طی زمان برآورد می کنند و آن را مؤلفه اصلی پایداری یک جامعه می دانند. در طرح موضوع سلامت، پیوسته باید تأمین، حفظ و ارتقاء سلامت منظور نظر و هدف باشد یعنی همیشه باید نسبت به سلامت نگاهی جامع و همه جانبه داشت. هدف پژوهش حاضر بررسی مؤلفه های سلامت محیطی و بهداشتی استان آذربایجان شرقی می باشد. متدولوژی پژوهش به روش توصیفی _ تحلیلی و از نوع تحقیق کاربردی است. اطلاعات آماری مربوط به داده های سالنامه آماری مرکز آمار سال 1390 برای استان آذربایجان شرقی است که مجموعا 22 متغیر را تشکیل می دهد. پس از جمع آوری اطلاعات، داده های مربوطه به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) شاخص سازی گردیده، وزن دهی به شاخص ها به طریق آنتروپی صورت پذیرفته است. نتایج بدست آمده از رتبه‌بندی 20 شهرستان استان نشان می‌دهد که شهرستان تبریز و اسکو جزو شهرهای بسیار سالم هستند و شهرستان های عجب شیر، ملکان و ورزقان در پایین ترین سطح قرار گرفته اند و جزو شهرستان های محروم از لحاظ مؤلفه های سلامت می باشند. در پایان پژوهش حاضر فرضیات تحقیق در محیط نرم افزار SPSS از طریق ضریب همبستگی پیرسون مورد تحلیل قرار گرفت؛ با افزایش جمعیت و درصد اشتغال هر شهرستان میزان و سطح برخورداری از شاخص سلامت محیطی بیشتر شده که گویای وجود رابطه مستقیم و معناداری بین آن هاست.

بررسی عملکرد مدیریت شهری گرگان با رویکرد حکمروایی خوب شهری

فرحناز اکبرزاده; حسین موسی زاده; مهدی خداداد; حسن موسی زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 139-153

یکی از جوانب مدیریت شهری که اخیرا در کشورها و جوامع‌غربی مورد توجه قرار گرفته است رویکرد حکمروایی خوب شهری می‌باشد. در واقع شهرها برای مدیریت و اداره خود راهی بجز زمینه سازی برای توسعه دموکراسی نیافته‌اند و در این راه به شکل تازه ای از حاکمیت دست یافته‌اند به نام حکمروایی خوب شهری. لذا در همین راستا پژوهش حاضر با هدف بررسی عملکرد مدیریت شهری با رویکرد حکمروایی خوب شهری در شهر گرگان انجام گرفته است که بدین منظور از روش توصیفی‌– تحلیلی و پیمایش میدانی استفاده شده است همچنین جامعه مورد مطالعه در این پژوهش ساکنان منطقه یک و دو شهر گرگان می‌باشند که با استفاده از روش کوکران تعداد 200 نفر انتخاب و پرسشنامه به‌صورت تصادفی ساده بین آنها توزیع شده است. جهت سنجش مدیریت شهری در محدوده مورد مطالعه از پنج شاخص حکمروایی خوب شهری شامل شفافیت، مشارکت، قانونمندی، پاسخگویی و کارآیی و اثربخشی استفاده شده است که نتایج به‌دست آمده با استفاده از آزمون Mann-Whitney نشان دهنده وضعیت بهتر منطقه یک در دو بعد پاسخگویی و قانونمندی نسبت به منطقه دو می‌باشد. همچنین با استفاده از آزمون t-test مشخص گردید که بُعد کارآیی و اثربخشی با میانگین 3.21 دارای بهترین وضعیت و بُعد مشارکت با میانگین 2.58 از وضعیت نامناسبی نسبت به سایر ابعاد برخوردارند.

بررسی دیدگاه مردم نسبت به عملکرد دهیاری ها از زمان تاسیس از تاکنون(مطالعه موردی دهستان میربگ- شهرستان دلفان – استان لرستان)

آئیژ عزمی; رضا رضایی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 154-166

مدیریت نوین روستایی از جمله ایده های جدید در توسعه روستایی است که با هدف توسعه نواحی روستایی مطرح شده است. دهیاری ها یکی از اجزای اصلی مدیریت نوین روستایی هستند. دهیاری ها به لحاظ اهمیت و طرحی نسبتا جدید و ابعاد گوناگون آن مورد توجه کارشناسان و برنامه ریزان قرار گرفته است. مدیریت روستایی از آنجا اهمیت پیدا می کند که در رابطه با حل مسائل و مشکلات طیف وسیعی از جامعه کنونی کشورمان است. این مقاله ضمن بررسی وظایف دهیاری ها در مدیریت روستاهای دهستان میربگ از توابع شهرستان دلفان با توجه به نظرات اهالی روستاییان نسبت به مدیریت روستا(دهیاران) ارزیابی کلی داشته است. بنابراین سوال اصلی تحقیق این است که عملکرد دهیاری ها در روستاهای دهستان مذکور چگونه است؟ روش تحقیق، توصیفی تحلیلی بوده، از ابزار پرسشنامه استفاده شده است. پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ تعیین شد که برای جواب دهندگان عدد74/0 بوده است. حجم نمونه 104 نفر و از طریق مورگان و روش نمونه گیری تصادفی ساده بوده است. تعداد روستاهای انتخاب شده 8 روستا و مبنای انتخاب بر اساس جمعیت و در روستاهای دارای دفاتر فعال دهیاری بوده است. نتایج بدست آمده نشان می دهد که مدیریت روستا دارای ابعادی چندگانه بوده است و در کل در این مقاله پاسخگویان از عملکرد دهیاران راضی بوده در جهت خدمات رسانی بهتر پیشنهاداتی را مطرح کردند. در نهایت 7 عامل خدمات رسانی و بهداشت، نظارت بر طرح ها، بهبود مسائل اقتصادی، تشویق به مشارکت گسترده، همکاری با ارگانها وسیاسی، کاهش مهاجرت ورضایت افراد، مسائل اجتماعی در عملکرد دهیاری ها موثر تشخیص داده شده اند.

تحلیل وضعیت توسعه یافتگی دهستان های شهرستان سنندج با مدل رتبه اندازه

سعدی صالحی; کری٠شمسی; عایشه رستم زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 167-175

هدف اصلی این تحقیق بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان سنندج واقع دراستان کردستان می باشد که بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی، سیاسی- داری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) می باشد که روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان سنندج تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه پژوهش 563 0.می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان سنندج بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان نران می باشد که از لحاظ جمعیتی دارای جمعیتی رتبه ی زیاد ، اما از لحاظ خدمات در رتبه کمتری قراردارد

بازارچه‌های مرزی و امنیت اقتصادی روستاهای پیرامون مطالعه مورد: بازارچه مرزی باجگیران

حسن مومنی; ملیحه سلطان آبادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 176-192

از ملاک‌های مهم پایداری اسکان در نواحی مرزی به ویژه روستاهای همجوار مرز عامل امنیت اقتصادی است. امنیت در مؤلفه‌های مختلفی تعریف می‌گردد و از دیدگاه خبرگان یکی از با اهمیت‌ترین آنها امنیت اقتصادی بوده که به نگهداشت جوامع مرزنشین می‌انجامد. وجود مرز پتانسیل تبادلات تجاری را به وجود می‌آورد که از ملزومات آن ایجاد بازارچه‌های مرزی برای عرضه تولیدات است. هم اکنون در مناطق مرزی کشور ۴۳ بازارچه وجود دارد که بازارچه مرزی باجگیران از جمله بازارچه‌های فعال محسوب می‌گردد که در شهرستان قوچان و هم مرز با کشور ترکمنستان احداث شده است. تحقیق حاضر سعی در شناخت تاثیر بازارچه‌های مرزی در منطقه مورد مطالعه دارد، در همین راستا به بررسی شعاع تأثیر اقتصادی بازارچه مرزی باجگیران با روستاهای پیرامون، بعد از احداث بازارچه می‌پردازد و با استفاده از روش مقایسه‌ای، منافع و معایب ایجاد بازارچه مرزی را مورد ارزیابی قرار داده است. یافته‌های کسب شده از تحقیق بیان کننده آن است که بازارچه مرزی باجگیران در سالهای مختلف از بدو تأسیس باتوجه به علل گوناگون نوسانهای مختلفی را تجربه و پشت‌سر گذارده است، لذا در فواصل گذشته رشد مراحل تجربی بازارچه دارای ثبات یکسانی نبوده است. از سوی دیگر نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ایجاد بازارچه مرزی برای روستاهای پیرامون منافع متعددی دربر دارد که از جمله آن هفت تأثیر مثبت ایجاد شده با تأسیس بازارچه برای جوامع روستایی پیرامون قابل شمارش و بررسی خواهد بود.

تحلیل وضعیت توسعه یاقتگی دهستان های شهرستان سروآباد

سعدی صالحی; پرستو لطفی; لقمان رحیمیان; حنا درویشی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 194-204

هدف اصلی این پژوهش حاضر به بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان سروآبادواقع دراستان کردستان بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی، سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات،مخابرات و ارتباطات) می باشد که روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان سروآباد تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه این پژوهش 548 /R= می باشد می توان گفت که دردهستا نهای شهرستان سروآباد بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان ژریژه و دهستان دزلی می باشد.

پیش بینی و ارزیابی تغییر اقلیم با تاکید بر سیستم اطلاعات جغرافیایی مطالعه موردی (استان کرمانشاه )

فیروز تبرزرد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 205-219

تغییر اقلیم به عنوان یک پدیده جهانی مورد قبول قرار گرفته است و لزوم توجه به این پدیده بسیار حائز اهمیت می باشد ،در تحقیق حاضر اثر پدیده تغییر اقلیم (دما و بارش )را طی دوره های آماری 2039-2020 و 2059-2040 در پنج ایستگاه هواشناسی سینوپتیک کاربردی برای استان کرمانشاه مورد مطالعه قرارداده ایم ،که با وارد کردن داده ها و انجام عملیات ریز مقیاس سازی بر روی داده ها برای مناطق مورد مطالعه صورت گرفته است که درنهایت با وارد شدن به سیستم اطلاعات جغرافیایی (gis) نقشه پیش بینی دماو بارش برای دوره های مذکور انجام گرفته است ،نتایج حاصل از مطالعه پدیده تغییر اقلیم حاکی از آن است که افزایش دما تا 4.3 درصدی برای ایستگاه های مورد مطالعه و افزایش متوسط دما نسبت به حال حاضر و هم چنین کاهش میزان بارش در نواحی گرمسیری و جنوب شرقی و شرق استان مورد انتظار می باشد، برای این منظور می بایست با حداقل بهره وری اراضی و رعایت الگوی متناسب کشت در این نواحی به شکل مدیریت مندانه تری رفتار گردد .

ارزیابی نقش سرمایه‌های اجتماعی در توسعه پایدار روستایی با تاکید بر زیست‌پذیری، مورد مطالعه دهستان چایپاره بالا-زنجان

جمشید عینالی; حسن قاسملو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 220-239

فقدان نسبی بهره‌مندی از روابط متقابل و اعتماد در میان نهادهای محلی، سازمان‌ها، و شبکه‌های اجتماعی به عنوان یک تنگنای حیاتی برای توسعه پایدار روستایی شناخته شده است و شرط لازم برای پیشرفت هر جامعه‌ای به خصوص جوامع روستایی، گسترش سرمایه‌های اجتماعی است. لذا تحقیق حاضر در پی بررسی وضعیت زیست‌پذیری روستاهای دهستان چایپاره بالا به عنوان جزیی از ابعاد توسعه پایدار روستایی و نقش سرمایه‌های اجتماعی در ارتقای آن است. تحقیق حاضر از نظر نوع کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی و روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی است. روایی پرسشنامه از طریق کارشناسان و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ(746/0) تایید شد. جامعه آماری، روستاهای دهستان چایپاره بالا با 1059 خانوار و حجم نمونه 283 خانوار (بر اساس فرمول کوکران) است. روش نمونه‌گیری تصادفی ساده است. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش کمی مبتنی بر آمار توصیفی و استنباطی (آزمونهای t تک نمونه‌ای، رگرسیون خطی، تحلیل مسیر) و مدل تاپسیس استفاده شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مولفه‌های سرمایه‌ اجتماعی وضعیت مطلوبی در منطقه مورد مطالعه دارد. همچنین ابعاد اقتصادی و اجتماعی زیست‌پذیری وضعیت رضایت‌بخشی داشته ولی مولفه زیست‌محیطی با میانگین 736/2 و تفاوت از حد مطلوب منفی، وضعیت پایین‌تر از حد مطلوب دارد. حدود 67 % از تاثیر مثبت در زیست‌پذیری روستایی، متاثر از سرمایه‌های اجتماعی در محدوده مورد مطالعه، بوده است. به طوری که مولفه اعتماد اجتماعی با ضریب 578/0 به عنوان موثرترین مولفه و مولفه شبکه‌ها و نهادهای اجتماعی به میزان 016/0- کمترین تاثیر را در زیست‌پذیری مناطق روستایی هدف داشته است. همچنین روستای قره‌بوطه با ضریب اولویت 923/0 دارای رتبه اول و روستای گوگلر (108/0) دارای رتبه هفتم از نظر زیست‌پذیری در دهستان چایپاره بالا هستند.

بررسی تعادل فضایی دهستان های شهرستان سقز بامدل رتبه –اندازه

سعدی صالحی; فاطمه عبدالهی; فرهاد سعیدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 240-250

نخستین گام درارزیابی نا برابری های فضایی روستایی شناخت ،دقیق ادبیات این حوزه و تبع آن،تبیین و تحلیل شاخص های توسعه پایدار روستایی است ،هدف اصلی این تحقیق بررسی و سنجش شاخص های توسعه انسانی دردهستان های شهرستان سنقز واقع دراستان کردستان می باشد که بر اساس مولفه های( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی، سیاسی- داری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانی و خدمات، مخابرات و ارتباطات) می باشد که روش انجام تحقیق حاضر توصیفی– تحلیلی است، گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته، مدل های مورد استفاده در این تحقیق مدل رتبه- اندازه است که برای سنجش میزان تعادل فضایی بین توزیع خدمات و جمعیت در دهستان این شهرستان می باشد، نتایج نشان می دهد که طور کلی بین توزیع خدمات و جمعیت دردهستان های شهرستان سقز تعادل فضایی برقرار می باشد بر اساس مدل رتبه –اندازه پژوهش 866 0.می باشد می توان گفت که دردهستان های شهرستان سقز بین جمعیت و خدمات تعادل وجود دارد ،که بیشترین اختلاف مربوط به دهستان امام می باشد.

تحلیل نقش باغداری در توسعه پایدار روستایی با تاکید بر کشت پسته دهستان شهرآباد، شهرستان بردسکن

فریبا رمضان نیا; سید امیر محمد علوی راده; ریحانه سلطانی مقدس

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 251-272

بخش کشاورزی از مهم ترین بخش های اقتصادی کشور است. در این بخش جهت توسعه کشاورزی و توسعه روستایی، بر محصولاتی متناسب با مناطق مختلف تأکید می‌شود. یکی از کشت‌هایی که در بعضی از مناطق گرم و خشک ایران مانند کرمان، سمنان و خراسان رایج است، محصول باغی پسته یا طلای سبز می‌باشد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل نقش باغداری در توسعه پایدار روستایی با تاکید بر کشت پسته (دهستان شهرآباد، شهرستان بردسکن) می-باشد. این پژوهش از نوع کاربردی است که به شیوه توصیفی- تحلیلی برای بررسی پارامترهای مورد بررسی سود جسته است. جامعه آماری پژوهش را کلیه خانوارهای روستایی دهستان شهرآباد شهرستان بردسکن، که شامل 2830 خانوار می‌باشد، تشکیل می‌دهند. با توجه به محاسبه فرمول کوکران تعداد 338 پرسش‌نامه به عنوان حجم نمونه انتخاب گردید و براساس فرمول تخصیص متناسب تعداد حجم نمونه در هر روستا مشخص شد. در ادامه برای تحلیل داده-های گردآوری شده از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های اسپیرمن و خی دو استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد که حدود 53 درصد از پاسخگویان از پسته به عنوان منبع اصلی درآمد بهره می‌برند. در میان شاخص‌های مورد بررسی در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی بالاترین میانگین‌ها متعلق به شاخص افزایش قیمت زمین و مسکن با میانگین 09/3 (اقتصادی)، شاخص تغییر الگوهای زندگی با میانگین 01/3 (اجتماعی) و شاخص تغییر نمای منازل با میانگین 23/3 (کالبدی) می‌باشد. نتایج حاصل از آزمون اسپیرمن وجود رابطه مثبت بین رونق باغداری (کشت پسته) و ارتقای زندگی روستاییان را با 99 درصد اطمینان بیان می‌دارد. همچنین نتایج حاصل از آزمون خی دو نشان می‌دهد که گسترش فعالیت‌های باغداری، سبب افزایش اشتغال و درآمد در دهستان شهرآباد شده است.

بررسی جایگاه شهر جهانی در مدیریت شهری کلانشهر تبریز

سجاد فلاح پور; اکبر حسین پور; رضا آزاد مرد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 273-293

اشارات مربوط به نیروهای جهانی شدن در تجارت، اقتصاد، سیاست، فرهنگ و نیز در متون مختلف علمی و مؤسسات آموزشی در اقصی نقاط جهان رواج یافته است. شهرها به دلیل اهمیت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی روابط پیچیده‌ای با جهانی شدن داشته‌اند. مطالعات درباره این روابط در حال شکل دادن به یک چارچوب نظری جدید در مطالعات شهری است که نظریه شهر جهانی خوانده می‌شود. در مطالعات شهری، این نظریه جدید با پرسش‌هایی در رابطه با تأثیرات جهانی شدن بر شهرها و نحوه پاسخگویی شهرها به جهانی شدن آغاز می‌شود و با تدوین فرآیندهایی راهنما برای هدایت شهرها به سمت جهانی شدن پایان می‌یابد. در همین ارتباط کلانشهر تبریز به دلیل موقعیت جغرافیایی خاصی که در منطقه شمال غرب ایران دارد، همواره قطب این منطقه از کشور بوده است. پژوهش حاضر ضمن بررسی پیشنه و عوامل مفهوم جهانی شدن و شهر جهانی، به منظور تحلیل عوامل تأثیر گذار بر این مهم، مدیریت شهری را در این موضوع مورد بررسی قرار داده است. به عبارت دیگر جایگاه شهر جهانی در مدیریت شهری کلانشهر تبریز مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور پرسشنامه‌ای برای متخصصان، مدیران و مسئولان شهری و همچنین نخبگان که شامل اساتید دانشگاه تبریز در رشته‌های مربوط به شاخص‌های جهانی شدن می‌باشد، ترتیب داده شده که تعداد 979 بعنوان جامعه آماری پرسش به عمل آمده است. پایایی داده‌های مورد استفاده با بهره گیری از آلفای کرونباخ به میزان 0.75 محاسبه شده و توسط آزمون تک نمونه‌ای on sample T-test فرضیه‌های تحقیق مورد ارزیابی قرار داده شده است. برطبق آزمون تک نمونه‌ای هر سه فرضیه تحقیق که مبنی بر مطلوب بودن میزان آشنایی مدیران و مسئولان شهری با جهانی شدن و شهر جهانی، عدم وجود ظرفیت‌های نهادی- مدیریتی لازم و عملکرد نامطوب مدیران شهری در تبدیل کلانشهر تبریز به شهر جهانی مورد تأیید قرار گرفته است.

سنجش وضعیت توسعه یافتگی دهستان های شهرستان سقز با مدل HDI

سعدی صالحی; هیوا قاسمی پور; سید میدیا لطیفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 294-304

امروزه در کشورهای در حال توسعه به منظور تقویت زیر بناهای اقتصادی-اجتماعی،رفع عدم تعادل های منطقه ای و در نهایت نیل به توسعه ی منطقه ای پایدار،نیازمند شناسایی و نحوه توزیع امکانات،تسیلات و منابع می باشند در مقاله حاضرشاخصهای توسعه انسانی شامل شاخص های ( محل خرید مایحتاج مردم، آموزشی، فرهنگی و رزشی، مذهبی،سیاسی-اداری،برق،گاز و آب، بهداشتی و درمانی، بازگانیو خدمات،محابرات و ارتباطات) استفاده شده تحقیق حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ نوع تحقیق، توصیفی- تحلیلی می باشد و از لحاظ گردآوری اطلاعات، اسنادی- کتابخانه ای می باشد ، ابتدا به تعریف توسعه و شاخص های ان پرداخته شد و این شاخص ها در جهان و ایران بر اساس روشهای کتابخانه ای(مقالت،نشریات معتبر داخلی و خارجی مرتبط با موضوع) استفاده شده است؛و برای تجزیه و تحلیل از مدل(HDI) مورد ارزیابی قرار گرفته است یافته های تحقیق حاکی از آن است که دهستان سرا رتبه اول و به ترتیب دهستان های گل تپه، امام،ذوالفقار،خورخوره،تیلکو،میرده،صاحب و تموغه، ترجان و چهل چشمه در رتبه های بعدی قرار دارند. به طور کلی تنها دهستان توسعه یافته شهرستان دهستان سرا می باشد، و دهستان های امام و ذوالفقار دهستان های در سطح متوسط توسعه یافتگی قرار دارند. و در این شهرستان از 11 دهستانی که وجود دارد 7 دهستان محروم هستند.

ارزیابی روحیه کارآفرینی در بین هنرمندان صنایع‌دستی شهرستان مهاباد (با تأکید بر فرش دستبافت)

فاطمه عزیزی; نسرین کاظمی; مرضیه هادی پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 305-322

صنایع‌دستی تجسم سه عنصر زیبایی، مهارت و اندیشه بوده و از آنجا که هر فرآورده دستی بازگوکننده خصوصیات تاریخی، اجتماعی و فرهنگی محل تولید است، می‌تواند عامل مهمی در شناساندن فرهنگ و تمدن محسوب شود. فرش دستباف ایرانی در سالهای اخیر دوران افول و رکود را در عرصه رقابت‌های جهانی با سایر کشورها پیموده است. بنابراین برای ایجاد زمینه‌های رقابت، این صنایع نیاز به تحول داشته، البته به نحوی که به ساختار کلی صنایع دستی و ویژگی‌های خاص این هنر- صنعت لطمه‌ای وارد نیاید. بنابراین با توجه به ضرورت کارآفرینی در این بخش شناسایی ویژگی‌های کارآفرینان به عنوان افراد موفق جامعه، باعث می‌شود که بتوان این ویژگی‌ها را به منظور ارتقای این روحیه پرورش داد. این مطالعه به شیوه‌ی توصیفی- تحلیلی با شناخت عوامل فردی و روانشناختی موثر بر کارآفرینی به ارزیابی آن در بین بافندگان فرش در شهرستان مهاباد پرداخته است. داده‌های تحقیق با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری و برای تحلیل از SPSS استفاده شده است. بخش اول تحلیل نتایج به همبستگی بین عوامل فردی با روانشناختی پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که بین این عوامل در نمونه مورد مطالعه همبستگی متوسط می‌باشد. بخش دوم به تحلیل تفاوتهای بین ‌گروهی در برخورداری از روحیه‌ی کارآفرینی پرداخته است. در این بخش نیز بین گروه‌های مختلف تفاوت معناداری در برخورداری از روحیه‌ی کارآفرینی وجود دارد.

برنامه ریزی راهبردی توسعه روستایی با رویکرد توسعه حمل و نقل محور با استفاده از تکنیک SWOT و ماتریس QSPM (مورد پژوهی‌: دهستان اختیارآباد شهرستان کرمان‌)

فضل اله اسمعیلی; الهه صفی‌جهانشاهی; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 323-334

در مباحث توسعه‌ی روستایی یکی از مهم‌ترین عوامل موثر بر توسعه‌، دسترسی شبکه‌های حمل و نقل است علاوه بر اینکه در جابه جایی کالا و مسافر موثر هستند به واسطه ایجاد دسترسی منجر به توسعه ی شهری و روستایی و روابط بین آنها نیز می‌شود. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی در کاهش ترافیک و آلودگی صوتی و بصری‌، کاهش ازدحام درون بافت شهری‌، رضایت-مندی شهروندان از امکان سرویس‌دهی مناسب‌، امکان دستیابی به اهداف روستای الکترونیک‌، تمرکز فعالیت‌ها و کاربری‌های متنوع مورد نیاز فضای دهستان اختیارآباد و مدیریت پارکینگ و ایجاد آن با محوریت برنامه‌ریزی توسعه‌ی حمل و نقل عمومی ضروری است مورد توجه قرار گیرد؛ بدین ترتیب روش تحقیق در مقاله‌ی حاضر، از نوع توصیفی تحلیلی است. روند تحقیق با مراجعه به منابع معتبر کتابخانه‌ای و اسنادی و مطالعات میدانی گرداوری آغاز شده است. داده‌ها با روش تحلیلی برنامه‌ریزی استراتژیک کمی و در قالب تکنیک سوات (SWOT) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد‌: اگر تسهیلات حمل و نقل عمومی را جهت بهبود کیفیت زندگی و حمایت برنامه‌ریزی راهبردی در روند تهیه طرح‌های هادی روستایی و شهری قابل اهمیت بدانید بسیاری از جوامع از جمله دهستان اختیارآباد‌ یکی از دهستان‌هایی است برای توسعه‌ی حمل و نقل محور و دخالت برنامه‌ریزی راهبردی در آن طبق نتایج بدست آمده لازم‌ و ضروری است‌. تا مشکلات ازدحام ترافیکی در سطح دهستان اختیارآباد و آلودگی‌های ناشی از استفاده خودروهای شخصی‌، کاهش عمر درختان و....راهکارها و سیاست هایی پیشنهاد شده است‌.

تحلیل نقش گردشگری در توسعه اقتصادی شهر تبریز

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 335-352

از جمله بخش هایی که در عرصه اقتصادی جهان طی سال های اخیر از رشد چشمگیر و قابل توجهی برخوردار بوده و پیش بینی می شود طی دو دهه آینده به پردرآمدترین و تأثیرگذارترین بخش اقتصادی کشورها تبدیل شود، صنعت گردشگری است. بهره گیری از این بخش برای دستیابی به توسعه پایدار در هر منطقه، نیازمند طرح و برنامه عملیاتی و اجرایی متکی بر شناخت توان های نهفته گردشگری از یک سو و ویزگی های گردشگران بهره گیرنده از این امکانات از سوی دیگر است. تحقیق حاضر با هدف تحلیل نقش گردشگری در توسعه اقتصادی شهر تبریز در شهریورماه 1395 صورت پذیرفته است. و داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری در دسترس از کارشناسان و صاحب نظران سازمان ها و موسسات دولتی و خصوصی مرتبط با حوزه گردشگری در شهریورماه 1395 و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. جامعه آماری در این تحقیق کارشناسان و صاحب نظران سازمان ها و موسسات دولتی و خصوصی فعال در حوزه گردشگری استان آذربایجان شرقی است. حجم نمونه بر اساس فرمول نمونه گیری کوکران 267 نفر برآورد شد. ماهیت تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی می باشد. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که گردشگری موجب افزایش توسعه اقتصادی و هریک از ابعاد آن که عبارتند از: افزایش درآمد، افزایش اشتغال و کاهش بیکاری افراد در شهر تبریز می شود.

اثرات گردشگری بر توسعه اقتصادی -اجتماعی شهرهای ییلاقی استان خراسان رضوی (مطالعه‌موردی: شهر شاندیز)

فضل اله اسمعیلی; الها٠داوری; کبری طاهری; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 353-367

توسعه توریسم به خصوص در شهرهای ییلاقی و تفرجگاهی، در صورت توجه به عوامل تأثیرگذار و برنامه‌ریزی برای آن می‌تواند نقش عمده‌ای در توانمندسازی مردم محلی و تنوع‌بخشی به رشد اقتصادی و نیز خلق فرصت‌های شغلی جدید در ارتباط با سایر بخش‌های اقتصادی ایفا می‌کند. منطقه شاندیز از دیرباز دیار آشنای جهانگردان و طبیعت‌گردان بوده و این حکایت از جایگاه والای جغرافیایی، فرهنگی و تاریخی این سرزمین دارد. اما با وجود قرارگیری در پیرامون کلانشهر مشهد و داشتن مواهب طبیعی‌- فرهنگی توریسم نتوانسته در زمینه گردشگری توسعه شایسته‌ای داشته باشد و به یکی از بخش‌های اقتصاد پر درآمد کشور تبدیل شود. هدف کلی پژوهش بررسی میزان تأثیر گردشگری بر ارتقاء شاخص‌های اقتصادی شهر شاندیز و ارائه راهکارهایی جهت توسعه گردشگری در این شهر است. بدین منظور برای دستیابی به اهداف مورد نظر از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شده است. لازم به ذکر است که در این تحقیق به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار spss و excel استفاده گردید. نتایج نشان داد که گردشگری به طور متوسط در ارتقاء شاخص‌های اقتصادی (افزایش درآمد، ایجاد اشتغال و تنوع شغلی) اثر‌گذار بوده است. دست اندرکاران برنامه‏ریزی و توسعه‏ی گردشگری، بایستی با توجه به شرایط هر مقصد، نسبت به توسعه‏ی گونه‌ای از گردشگری که بیشترین تناسب را با ویژگی‏های آن مقصد داراست تلاش نمایند.

تحلیل آسیب شناسی و ارائه راهبردهای مناسب توسعه گردشگری ساحلی در سواحل استان بوشهر

مرضیه شوقی; مینا امیری نژاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 368-385

توسعه گردشگری، یکی از رویکردهای ایجاد تحول اقتصادی – اجتماعی در مناطق مختلف جهان می‌باشد که همواره مورد توجه پژوهشگران و برنامه ریزان قرار دارد. در این راستا استان بوشهر به جهت دارا بودن منابع بالقوه گردشگری، برخورداری از موقعیّت ممتاز جغرافیایی و...می‌تواند ضمن بهره‌مندی از منافع اقتصادی (اشتغال، درآمد، تحصیل ارز و ...) از فرصت‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز به نفع ساکنان منطقه و کشور برخوردار گردد. هدف اصلی این پژوهش، آن است تا دریچه ای نو برای آمایش و توسعه گردشگری استان بوشهر ایجاد کرده و ضمن پرهیز از چند پارچگی، موازی کاری، خلأ فعّالیتی، بخشی نگری گردشگری و... به تقویت نقاط قوت و فرصت‌های موجود پرداخته و بتوان با برنامه ریزی و تدوین راهبردهای مدبرانه، تهدیدها وضعف های موجود منطقه را مبدل به فرصت و قوت نموده و زمینه توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی منطقه و کشور را فراهم کرد. در پژوهش حاضر روش تحقیق بکار برده شده توصیف- تحلیلی می‌باشد؛ بر اساس مدل تحلیل SWOT نتایج بدست آمده مبین این واقعیت است که استان بوشهر علی رغم برخورداری از قوتها و فرصت‌ها از جمله موقعیّت جغرافیایی، وسعت، تنوع منابع و جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، فرهنگی، چشم اندازهای زیبا، جنگلهای حرا و... گرفتار ضعف‌ها و تهدیدهای مختلفی همچون، کمبود زیرساختهای گردشگری، ضعف تبلیغات، چند پارچگی مدیریت، تبلیغات سوء جهانی است.

نقش بسیج در محرومیت زدایی سکونتگاه های روستایی(مطالعه ی موردی:دهستان سرشیو-شهرستان مریوان)

سعدی صالحی; محمد زمانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 386-396

طرح بسیج سازندگی که بنابر تدبیر مقام معظم رهبری در تاریخ 17/2/1379 در ملاقات با جمعی از فرماندهان سپاه و نیروی مقاومت بسیج پیشنهاد گردید،یکی از مهم ترین و کاربردی ترین طرحهای است که در جهت غنی سازی واقات فراغت جوانان، تاکنو مطرح گریده این پژوهش به بررسی نقش بسیج در توسعه و عمران روستاهای شهرستان مریوان در قالب طرح شهید شوشتری پرداخته شد،این تحقیق از لحاظ روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و مبنتی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه ای است و از لحاط هدف کاربردی می باشد که این طرح در مرحله اول به رفع محدودیت ها در دو استان کردستان و سیستان و بلوچستان میپردازد که در شهرستان مریوان با رفع نواقص در سکونتگاهای روستایی از بهار 1396 پرداخته است که در احداث ، تعمیر ،مرمت و نوسازی مساجد،مدرسه،جاده های روستایی،خانه عالم و...پرداخته است در یک نگاه کلی روستاهای انجیران،جانوره،دره ویران،دری،رشه ده، وسنه ،کانی سفید، ویسه و... حدود000/000/330/1 ریال برای توسعه و عمران هذینه شده است، که در برنامه های این طرح رفع محرومیت تمام روستاها شهرستان مریوان بر اساس شاخص توسعه انسانی می باشد

گردشگری شهری و توسعه پایدار شهری: تحلیل و بررسی جایگاه، نقش و پیامدهای توسعه گردشگری شهری

احمد عربشاهی کریزی; مهرنوش تقدیسی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 397-416

در جهت دستیابی به توسعه می توان از ابزارهای مختلفی بهره گرفت که حوزه گردشگری یکی از این ابزارهاست که خود دارای سطوح مختلف است. گردشگری شهری که یکی از زیر مجموعه های بخش گردشگری است می تواند نقش مهمی را در مدیریت شهری و دستیابی به توسعه ایفا نماید که در این مقاله موضوع بحث ما واقع شده است. ابتدا سعی بر آن داریم تا با مفهوم و ماهیت گردشگری شهری بیشتر آشنا شده و با تذکر اهمیت آن، اهداف و راهبردهای کلان توسعه گردشگری شهری را یادآور شویم. در ادامه به بررسی تاثیرات گردشگری بر توسعه شهری در چند بخش خواهیم پرداخت (شامل: اثرات اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، کالبدی، زیست- محیطی گردشگری در توسعه شهری) و به آثار منفی توسعه توریسم در شهر و در فرایند توسعه پایدارشهری اشاره ای خواهیم داشت. سپس به بررسی منابع و جاذبه های گردشگری شهری در ایران شامل: منابع وجاذبه های طبیعی، تاریخی ویادمانی، زیارتی واعتقادی و اجتماعی و فرهنگی می پردازیم و محدودیت‌ها و موانع توسعه گردشگری شهری در ایران را از نظر خواهیم گذراند. در نهایت راجع به تقویت و توسعه گردشگری شهری، نقش شهرداری ها، مدیریت شهری و شبکه هماهنگ گردشگری شهری را مورد توجه قرار داده و با نتیجه‌گیری بحث را به پایان می بریم.

مکانیابی بهینه جایگاه‌های سوخت‌رسانی گاز طبیعی (CNG) با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیای و مدل (AHP) (مطالعه موردی: منطقه 4 تهران)

محمد سلمانی مقدÙ; حسن خدابنده لو; فاطمه یوسفی; محمد صمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 417-438

افزایش جمعیت و گسترش شهرنشینی در کلانشهر تهران، منجر به افزایش تعداد اتومبیل و در نتیجه نیاز به جایگاه های تامین سوخت شده است. شبکه جایگاه‌های سوخت‌رسانی گازی از جملة اجزاء شبکة خدمات شهری هستند، که به‌عنوان تأمین کنندة سوخت بخش حمل و نقل درون‌شهری عمل نموده و به نوبة خود از لحاظ ملاحظات ترافیکی، شهرسازی، ایمنی و محیط زیست دارای اهمیت می‌باشد. براین اساس هدف از انجام پژوهش حاضر، تعیین مکان‌های مناسب جایگاه‌های سوخت‌رسانی گازی (CNG) به‌عنوان یکی از کاربریهای حیاتی شهری، با توجه به معیارها و ضوابط موجود در منطقه 4 شهرداری تهران می‌باشد. این تحقیق ازنظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی و از حیث هدف کاربری است. در راستای نیل به هدف مذکور، نقشه معیارهای مؤثر در مکانیابی جایگاه‌های سوخت‌رسانی گازی همچون: تراکم جمعیت، معابر و دسترسی، شیب زمین، کاربری‌های سازگار و ناسازگار در نرم‌افزار ARCGIS تهیه گردید. جهت تعیین وزن معیارها و الویت‌بندی و تعیین روابط بین متغیرها، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، استفاده شد. برای ارزیابی و سنجش سازگاری قضاوت‌ها نیز از نرم‌افزار Expert Choice استفاده شد. در نهایت با ضرب وزن هر معیار در لایه تهیه شده برای هر معیار و ایجاد همپوشانی بین لایه‌ها، نقشه نهایی مکان‌های مناسب احداث جایگاه ‌های سوخت‌رسانی در منطقه ۴ شهرداری تهران تهیه گردید. نتایج حاصل از نقشه نهایی حاکی از آن است که از کل منطقه مورد مطالعه ۳۰/۴۹ درصد، دارای پتانسیل مناسب، ۷۰/۳۳ درصد دارای پتانسیل متوسط و 00/17 درصد از کل منطقه از پتانسیل نامناسبی برخوردار است. براساس نقشه نهایی مشخص گردید که تنها 14درصد از جایگاه‌های موجود در محدوده مناسب احداث جایگاه‌ های سوخت‌رسانی قرار دارند و بقیه در محدوده‌های متوسط و نامناسب قرار دارند. همچنین نتایج بیانگر آن است که نواحی شمالی و شرقی منطقه ۴ بیشترین پتانسیل را جهت احداث جایگاه های سوخت گازی جدید را دارند.

ارزیابی ایمنی فضای شهر کاشمر با تأکید بر شاخص‌های پدافند غیرعامل

مصطفی خزایی; محمد تقی رضویان; جواد عبدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 439-457

پدافند غیرعامل شامل مجموعه‌ای از اقدامات است که بدون درگیری مستقیم اثر تهدیدات محتمل را کاهش می‌دهد. بنابراین اقداماتی که تحت عنوان پدافند غیرعامل نام گرفته‌اند بیشتر در حوزه اقدامات پیشگیرانه، اقدامات مقابله‌ای و اقداماتی برای بازگرداندن وضعیت ناحیه به شرایط قبل از حادثه می‌باشد. با نگاهی به ساختار و فضای سیاسی موجود و پارادایم‌های نظامی در فضاهای شهری لازم به نظر می‌رسد تا در بستر نگاهی جامع، اقدامات سیستم دفاع غیرعامل مورد توجه قرار گیرد، تا افزایش توان و اقتدار نظام و کاهش آسیب‌پذیری‌های کالبدی و انسانی از تجاوزات احتمالی، امکان وقوع یابد. پدافند غیرعامل و ضرورت توجه به آن در نظام شهرسازی و فرآیند توسعه شهرهای کشور با توجه به وجود انواع تهدیدها، امری ضروری می‌نماید. در حال حاضر عمده‌ترین هدف پدافند غیرعامل، ایمن‌سازی و کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های مورد نیاز مردم است تا شرایط ایمن را برای مردم فراهم سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ایمنی فضاهای شهری در سطح شهر کاشمر با توجه به اصول پدافند غیرعامل و شناسایی و از بین بردن عوامل کاهش‌دهنده ایمنی در سطح شهر انجام‌گرفته است. روش تحقیق برای تبیین وضع موجود و یافتن پاسخی برای سؤالات تحقیق، روش توصیفی- تحلیلی است. روش جمع‌آوری اطلاعات بر مبنای روش کتابخانه‌ای و نیز میدانی بوده و تجزیه‌وتحلیل اطلاعات به‌دست‌آمده با استفاده از روش TOPSIS انجام‌گرفته است. در نهایت یافته‌های حاصل از روش تاپسیس نشان می‌دهند که، اصولاً شهر کاشمر از نظر اصول پدافند غیر‌عامل در شرایط مناسبی قرار ندارد و با توجه به شاخص‌ها و اصول پدافند غیرعامل و تحلیل ساختار فضای شهر، نسبتاً ضعیف می‌باشد. در پایان نیز پیشنهاد‌ها و راهکارهای لازم جهت رعایت پیشگیرانه اصول پدافند غیرعامل در شهر کاشمر ارائه گردیده است.

پهنه بندی مخاطرات طبیعی مقاصد گردشگری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)(مورد مطالعه: شهرستان شفت)

لیلا کوکبیان; بهمن رمضانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 458-478

به طور کلی مخاطرات طبیعی از جمله عوامل تهدیدکننده مقاصد گردشگری هستند که منجر به تغییر در روند توسعه گردشگری یک منطقه می شوند؛ بنابراین با استفاده از پهنه بندی مخاطرات طبیعی و شناخت و ارزیابی توان اکولوژیک منطقه می توان محدوده های مستعد توسعه گردشگری را شناسایی و زیان های ناشی از مخاطرات را تا اندازه ای کاهش داد. در این تحقیق پهنه بندی مخاطرات طبیعی مقاصد گردشگری شهرستان شفت مورد مطالعه قرار گرفته است. شفت از شهرستان های شمال ایران است که در غرب استان گیلان واقع شده است. کوه‌های تالش که منبع بزرگی از برف زمستانی و باران‌های مناسب می‌باشند، در نزدیکی این شهرستان قرار گرفته اند که سرچشمه رودخانه ها و چشمه های متعددی در محدوده این شهرستان می باشند. برخورداری از چشم انداز های طبیعی نظیر ییلاقات ، آبشارها و قرارگیری دو بقعه امام زاده ابراهیم و امام زاده اسحاق در محدوده شهرستان شفت باعث شده است این شهرستان جایگاه ویژه ای در توسعه گردشگری استان گیلان از لحاظ اکوتوریسم و گردشگری مذهبی داشته باشد. با توجه به میزان اهمیت این شهرستان به عنوان یک مقصد گردشگری مهم در این تحقیق براساس داده های مختلف محیطی، مدلی برای پهنه بندی مخاطرات طبیعی توسعه گردشگری در شهرستان شفت ارائه شد که بر رویکرد ارزیابی چند عامله استوار است.مدل فوق با استفاده از وزن دهی به معیارها با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و تحلیل های فضایی در محیط GIS همراه شد تا نمایش بهینه توان سرزمین در سه طبقه بسیار مطلوب(کم خطر)، نیمه مطلوب(خطر متوسط) و نامطلوب(خطر زیاد) برای توسعه گردشگری ، فراهم شود.نتایج نشان داد که 32/52 درصد از کل سری دارای پهنه مطلوب برای گردشگری و 30/39 درصد از کل سری دارای پهنه نیمه مطلوب و 38/8 درصد دارای پهنه نامطلوب برای توسعه گردشگری می باشد.

سنجش پایداری توسعه‌ شهر تبریز با روش جای پای اکولوژیکی

مصطفی خزایی; آرمان مسلمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 479-495

شهرها پس از انقلاب صنعتی به سرعت رشد یافتند و این رشد و توسعه، پیامدهای بسیاری با خود به همراه داشت. عمده‌ی آثار این پیامدها بر محیط‌زیست و کیفیت زندگی مردم این جوامع وارد شده است. یکی از روش های ارزیابی میزان ارتباط انسان با طبیعت روش جای پای اکولوژیک است. این روش، کیفیت نیازهای یک گروه انسانی را که با مقدار مشخصی از سطح زمین و آب، به تولید منابع مصرفی و دفع مواد زائد حاصل از زندگی خود اقدام می‌کند، اندازه‌گیری می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی جای پای اکولوژیکی شهر تبریز می پردازد و تلاش می‌کند به این پرسش پاسخ دهد: آیا فضای بوم شناسی شهر تبریز توان حمایت و برآوردن نیازهای اساسی جمعیت شهر را دارد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جای پای اکولوژیکی شهر تبریز در گروه‌های مصرفی مواد غذایی، حمل ونقل، گرمایش گازهای طبیعی، آب، برق و زمین مورد نیاز برای دفع مواد زائد 30/3 هکتار بوده است. این امر بیانگر این است که شهر تبریز برای برآوردن نیازهای زیستی و پایداری خویش متّکی به منطقه‌ای فراتر از استان آذربایجان شرقی است. نگاهی به میزان مواد مصرفی شهر تبریز، نشان می‌دهد که سهم مواد غذایی با 73/2 هکتار، بیشترین سهم را در بین سایر موارد دارد. کمترین میزان مربوط به زمین مورد نیاز برای دفع زباله 07/0 متر مربع به ازای هر نفر بوده است. از آنجایی که ظرفیت زیستی ایران 8/0 هکتار است. جای پای اکولوژیکی 30/3 هکتاری شهر تبریز بدان معناست که 125/4 برابر بیش از سهم خود، از ظرفیت زیستی قابل تحمل کشور را به خود اختصاص داده است.

تبیین معیارهای درونگرایی در شهرهای اسلامی

ابوالفضل مشکینی; مرضیه خیرخواه; رضا شعیان زاده نمینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 496-514

موضوع درون گرایی به عنوان یکی از شاخص ترین ویژگی های مطرح شده در شهرسازی منتسب به اسلام می باشد. اگر بخواهیم یک ویژگی مشترک بین تمام رویکردهایی که در مطالعات معماری اسلامی وجود دارد ذکر کنیم درونگرایی مسلما از اولین گزینه هاست. در معماری اسلامی محرمیت و نداشتن دید روی بنای مجاور به عنوان یکی از معیارهای طراحی در ساخت شهرهای اسلامی نام برده می شود و اهمیت حریم خصوصی و استحقاق برخورداری از آن و احترام به آن مورد توجه قرار گرفته استدر شهرهای امروزی ما و الگوهای موجود مسکن حتی در شهرهای جدید، اغلب این اصول رخت بربسته و این اصل را تنها با عناوینی همچون سلسله مراتب دسترسی در طرح ها و نقشه های پیشنهادی می توان مشاهده کرد که آن هم چندان راه به جایی نبرده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر روشی توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه ای می باشد. هدف از این مقاله بررسی پیرامون درونگرایی و دو اصل آن، محرمیت و سلسله مراتب شهری با استفاده از متون اسلامی، قرآن مجید و پژوهش های صورت گرفته می باشد و همچنین بکارگیری راهکارها و اصولی درجهت احیای هویت شهر اسلامی در شهرهای معاصر و رعایت اصل محرمیت و درونگرایی در شهرسازی شهرهای امروزی می باشد. در نهایت اصولی متناظر برای استفاده در طراحی معماری مسکن برای آن ارائه گردیده است. این راهکارها جهت احیای مفهوم الگوی سلسله مراتب فضایی و محرمیت و درونگرایی در مجتمع های مسکونی پاسخگو می باشد.

بررسی تطبیقی وضعیت کاربری اراضی در بین مناطق مادرشهر سنندج

محمد رضا پورمحمدی; ناهیده عبدی قروچای

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 516-542

طرح کاربری زمین شهری یکی از ابزارهای مهم برای دست‌یابی به اهداف کلان اجتماعی، اقتصادی و کالبدی است، که نه تنها اثراتی بسیار بر سرمایه‌گذاری‌ها و تصمیمات‌عمومی می‌گذارد، بلکه نقش مهمی در میزان رشد‌شهری و کیفیت محیط‌کالبدی شهر دارد. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت کاربری اراضی مادرشهر سنندج با رویکرد توصیفی‌– تحلیلی پرداخته و برای جمع آوری داده‌ها از دو روش اسنادی و میدانی استفاده شده است. نتایج بدست آمده بیانگر این است که تمام اراضی خالی و سطح گورستان شهر جذب خدمات شهری و فضای سبز شهری گردیده است. در مطالعات طرح توسعه و عمران (جامع شهرسنندج) مشخص شد که ظرفیت جمعیتی شهر حدود 400000 ‌هزار نفر است و این شهرمجال زیادی برای توسعه افقی و بدنه‌ای در سالهای آینده نخواهد داشت و درسالهای پس از 1400 برای این شهر می‌بایست توسعه منفصل پیش‌بینی شود. شهر سنندج کنونی امکان گسترش و افزایش سطح‌، بیش از آنچه که در طرح توسعه و عمران و طرح تفصیلی پیش‌بینی شده است را ندارد و مسئولان شهر و دستگاه‌های ذیربط باید برای توسعه فراتر از محدوده زمانی طرح توسعه و عمران و تفصیلی چاره‌اندیشی کنند.

بررسی نقش واسط رضایت شغلی کارکنان در تأثیر سرمایه های فکری بر بهره وری نیروی انسانی در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های شهر تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 543-559

تحقیق حاضر با هدف برسی نقش واسط رضایت شغلی کارکنان در تأثیر سرمایه های فکری بر بهره وری نیروی انسانی در صنعت هتلداری در هتل های 3، 4و 5 ستاره استان آذربایجان شرقی درتابستان1395صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری تصادفی ساده از کارکنان هتل های 3، 4و 5 شهر تبریز و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. تحقیق حاضر، از نظر هدف،کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار Smart pls به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارکنان هتل های 3، 4و 5 ستاره شهر تبریز می باشد. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که سرمایه های فکری بر رضایت شغلی کارکنان و بهره وری نیروی انسانی تأثیر مستقیم و معناداری دارد؛ و همچنین تأثیر رضایت شغلی کارکنان بر بهره وری نیروی انسانی مستقیم و معنادار است. و متغیر سرمایه های فکری از طریق نقش واسط رضایت شغلی کارکنان بر بهره وری نیروی انسانی تأثیر غیرمستقیم و معناداری دارد.

بررسی عوامل موثر بر مشارکت شهروندان در فعالیت‌های عمرانی و خدماتی شهرداری (مطالعه‌موردی: محله ولیعصر شمالی، تهران)

سمیه بهرامی; الها٠داوری; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 559-573

مشارکت کلیه‌ی شهروندان در فعالیت‌های شهری است که می‌تواند مشروعیت، مقبولیت و رضایت‌مندی شهروندان را برای مدیریت شهری توأمان به ارمغان آورد. در این میان توجه به مشارکت مردم در اداره امور شهرها چندی است که در ایران به‌صورت علمی و عملی مطرح گردیده و اقدامات خوبی نیز در این راستا انجام گرفته اما به‌نظر می‌رسد این فعالیت‌ها آنچنان که باید نتوانسته مشارکت‌های مردمی را به‌صورت واقعی در اداره امور شهری جذب نماید. بر ‌این اساس، هدف از انجام این پژوهش، شناسایی میزان مشارکت شهروندان در طرح‌‌های توسعه عمرانی است. رویکرد حاکم بر این پژوهش توصیفی‌– تحلیلی است. در تحقیق حاضر ابزار گردآوری داده‌ها و اندازه متغیرها، پرسشنامه داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی گردآوری شده ‌است. در بخش میدانی ابزار؛ مشاهدات مستقیم، مصاحبه و توزیع پرسشنامه بوده ‌‌است. جامعه‌ی آماری پژوهش را شهروندان محله ولیعصر شمالی، تهران در سال 1396 تشکیل می‌دهند که از میان آن-ها و بر اساس فرمول نمونه‌گیری کوکران، نمونه‌ای به حجم 200 نفر سرپرست خانوار به روش تصادفی ساده انتخاب شده است. روایی ابزار تحقیق (پرسشنامه محقق‌ساخته) از طریق محاسبه آلفای کرونباخ سطح اطمینان 85% را نشان می‌دهد. در نهایت نتیجه تحقیق نشان داد که مشارکت شهروندان در فعالیت‌های عمرانی و خدماتی گویای این مطلب است که شهروندان از مشارکت بالایی برخوردار نبوده‌اند است. آزمون اسپیرمن رابطه تا سطح 99% معنادار بین میزان تحصیلات (مهمترین مؤلفه پایگاه اجتماعی) را نشان می‌دهد که این در واقع بیانگر این است که با افزایش سطح تحصیلات، میزان مشارکت شهروندان در طرح‌های عمرانی نیز بیشتر خواهد شد. ارتباط بین میزان تحصیلات شهروندان و میزان مشارکت آنها در مراحل مختلف برنامه‌ریزی طرح‌های عمران شهری تا سطح 99% معنادار می‌باشد.

اثرات گردشگری بر کاهش فقر در مناطق روستایی (مطالعه موردی، روستای ونوش)

محمد علی الهی چورن

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 574-586

فقر که خود نمودی از توسعه نیافتگی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است، ثبات سیاسی، همبستگی اجتماعی و سلامت جسمی و روحی ملتها را تهدید کرده، موجب افزایش مرگ و میر به خصوص نوزادان و مادران، کاهش متوسط طول عمر، افت کارایی انسان ها و در نهایت تنزل بهره وری اقتصادی می گردد.هدف این پژوهش بررسی نقش گردشگری و تاثیر آن بر کاهش فقر روستای ونوش از روستا های بخش مرکزی شهرستان نور می باشد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش انجام توصیفی-تحلیلی می باشد برای گرد آوری دادها از روش کتابخانه ای و میدانی(پرسشنامه، و مشاهده) استفاده شده است.جامعه آماری تحقیق در بر گیرنده روستای ونوش می باشد که طبق فرمول کوکران تعداد250نفر ارزیابی، برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش های آمار توصیفی و استنباطی (آزمون tتک نمونه ای، فریدمن و رگرسیون خطی چند متغیره )استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد بین ابعاد گردشگری و کاهش فقر رابطه معنا داری وجود دارد به طوری که در ابعاد کالبدی منجر ( به ایجاد تغییرات زیادی در ساخت و سازهای روستایی، بهبود وضعیت معابر، ...) و در ابعاد اقتصادی منجر به (ایجاد اشتغال در غیر کشاورزی و تنوع بخشی به در آمدهای خانوار و ...) و در ابعاد اجتماعی ( همدلی اهالی با گردشگران و ..) و در ابعاد محیطی منجر به تغییرات (تغییرات کاربری در مزارع و باغات و ساخت وساز های بی برنامه و ..) شده است. واژگان کلیدی: اثرات گردشگری، فقر، گردشگری روستایی، روستای ونوش  

تحلیل فضایی پایداری سکونتگاه های مناطق روستایی در استان ایلاÙ

علیرضا جمشیدی; معصومه جمشیدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 587-607

هدف از مطالعه حاضر تحلیل فضایی پایداری سکونتگاه‌های مناطق روستایی در استان ایلام با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) می‌باشد. این پژوهش از نوع مطالعات توصیفی- تحلیلی است و جهت جمع‌آوری اطلاعات از روش‌های اسنادی ـ میدانی استفاده شده است. در انجام این مطالعه ابتدا اطلاعات مورد نیاز در زمینه موضوع و منطقه جمع‌آوری و سپس بر اساس روشی سیستمی و با استفاده از رایانه، تجزیه و تحلیل و جمع‌بندی داده‌ها و همچنین تلفیق و ترکیب لایه‌های اطلاعاتی صورت گرفته و در ادامه نقش عوامل موثر بر الگوهای استقرار فضایی سکونتگاه‌های روستایی استان ایلام تحلیل شده است. نتایج نشان داد، 42/28 درصد استان ایلام (5583 کیلومتر مربع) در پهنه‌ی مساعد قرار دارد که در این پهنه، 486 سکونتگاه روستایی استقرار یافته است. پهنه‌ی نسبتاً مناسب یا متوسط، به لحاظ استقرار پایدار سکونتگاه‌های روستایی، دارای مساحتی برابر با 8902 کیلومتر مربع بوده که 423 سکونتگاه روستایی برابر با 49/39 درصد از کل سکونتگاه‌های روستایی استان ایلام است را در بر می‌گیرد. همچنین، پهنه‌ی نامناسب به لحاظ استقرار پایدار سکونتگاه‌های روستایی، 5154 کیلومتر مربع یا 24/26 درصد از مساحت کل استان را در بر می‌گیرد که شامل 162 سکونتگاه روستایی می‌شود. بنابراین ملاحظه می‌شود که ساکنان سکونتگاه‌های روستایی در گذشته به صورت تجربی و بومی به درصد بالایی از عوامل مؤثر بر پایداری استقرار سکونتگاه‌ها توجه کافی نموده‌اند.

ارزیابی رویکرد متنوع سازی فعالیت های اقتصادی در دستیابی به توسعه پایدار روستایی مطالعه موردی بخش مرکزی شهرستان دره شهر

احمد تقدیسی; سکینه کرمشاهی; محسن شایان

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 608-622

فقیرترین جوامع دنیا را اغلب افراد بدون زمین کشاورزی یا با زمین اندک تشکیل می دهند که عمدتاً در مناطق روستایی زندگی می کنند. نظر به اینکه درآمد حاصل از فعالیتهای کشاورزی در این جوامع ممکن است اشتغالی در حد معیشت ایجاد نماید، ایجاد تنوع در اقتصاد روستایی یکی از مقوله های مهمی است که توجه به آن ضروری می باشد. این مقاله کوششی است برای پاسخ دادن به این سؤال که آیا تنوع بخشی در اقتصاد روستایی می تواند ابزاری برای تحقق توسعه پایدار در مناطق روستایی باشد؟ روش تحقیق در این مقاله، روشی توصیفی-تحلیلی است، جهت گردآوری اطلاعات از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی( پرسشنامه و مصاحبه) استفاده شده است. همچنین در تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از تحلیل خوشه ای، سطوح پایداری سکونتگاه های روستایی در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی با 36 شاخص در مقیاس نسبی تعیین گردید. نتایج حاصله از 35 پرسشنامه ی روستا و 295 پرسشنامه ی خانوار نشان می دهد که فقط 8/8 درصد سکونتگاه های روستایی بررسی شده، از نظر ابعاد سه گانه پایدار بودند و 1/44 درصد آنها در گروه نیمه پایدار و 1/47 درصد در گروه ناپایدار قرار داشتند. بررسی نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه نشان می دهد که میانگین نمره ی تنوع فعالیت های اقتصادی در روستاهای پایدار 6/38 درصد، در روستاهای نیمه پایدار 7/30 درصد و در روستاهای ناپایدار 5/27 درصد است. به منظور بررسی دقیق تر رابطه ی بین پایداری و تنوع، از همبستگی پیرسون استفاده شد. بررسی ها نشان داد که رابطه ی بین پایداری و تنوع مستقیم و به میزان 77/0 درصد بود، که از نظر شدت قوی است. بر این اساس، نتایج نشان می دهد که متنوع سازی فعالیت های اقتصادی در نواحی روستایی می تواند پایداری سکونتگاه ها و در نتیجه توسعه پایدار روستایی را تقویت کند.

نقش نهادهای مردمی در حمایت از ساختارها و کارکردهای محیط شهری پایدار

جمیله توکلی نیا; فاطمه سوری; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 623-631

آگاهی و مشارکت مردم، پایه‌های اصلی تولید قدرت، ثروت، عدالت و زیربنای شهرهای پایدار می‌باشد. بدون شک مشارکت عموم جامعه مسیر دستیابی به پایداری را هموارتر ساخته و زمان آن را تقلیل خواهد داد که البته در این میان نمی‌توان فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد را نادیده گرفت. بدین ترتیب با توجه به نقش نهادهای مردمی در دریافت و انعکاس بازخورد رویکردها و سیاستهای اتخاذ شده‌، توسعه و پیشرفت کشورها جز با بهره گیری از توان، استعداد و حضور داوطلبانه مردم و مشارکت آنان امکان‌پذیر نمی‌باشد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی و تحلیلی است که با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای انجام شده است. در مطالعات کتابخانه ای انواع کتابها و اسناد مربوط به مبانی نظری تحقیق و ویژگی‌های آن مطالعه و بررسی شدند و مورد استفاده قرار گرفتند. هم اکنون نهادهای مردمی اثرگذار و به عبارت بهتر سازمانهای غیردولتی در حل مشکلات ساختاری و کارکردی شهرهای ما، جایگاه سیاسی و اجتماعی درخورتوجهی ندارند و برای دستیابی به مشارکت مردمی از توانایی پایینی برخوردار بوده اند.

بررسی روند و عوامل مؤثر در گسترش حاشیه نشینی در کلانشهر تبریز

الها٠هادی; الناز هادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 633-649

حاشیه نشینی پدیده ای است که عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، کالبدی و خدماتی و ... در پیدایش آن نقش دارند و از دو گروه بنیادی دفع کننده روستا و جذب کننده شهر نشأت می گیرد. هدف اصلی این پژوهش بررسی روند حاشیه نشینی طی دهه های اخیر و تعیین مهم ترین عوامل در گسترش حاشیه نشینی در کلانشهر تبریز می باشد. روش تحقیق مقاله ی حاضر، توصیفی-تحلیلی، نوع پژوهش کاربردی و شیوه جمع آوری داده ها و اطلاعات اسنادی و پیمایشی است. در تحقیق حاضر جهت تعیین روایی تحقیق از روش تأیید خبرگان و صاحبنظران استفاده شده است. سپس عوامل و شاخص های مؤثر بر حاشیه نشینی مشخص گردیده و با لحاظ مؤلفه های بدست آمده پرسشنامه ای برای ارزیابی و تعیین مهم ترین و تأثیرگذارترین عوامل در حاشیه نشینی تهیه گردید و در اختیار 34 نفر از خبرگان قرار گرفت. در نهایت داده ها با استفاده از روش های آماری و ضرایب همبستگی در نرم افزار SPSS تحلیل شده اند. یافته های پژوهش حاضر، نشان می دهد که مهاجرت در سالهای اخیر با افزایش روبه رو بوده است و حاشیه نشینی نیز تحت تأثیر عوامل مختلفی ( اقتصادی، اجتماعی، فیزیکی، خدماتی، فرهنگی) قرار دارد که از این بین، عامل اقتصادی با 41/29 درصد مهمترین عامل در روند حاشیه نشینی و عوامل اجتماعی، فرهنگی، خدماتی و کالبدی- فیزیکی به ترتیب با 57/23، 58/20، 70/14 و 76/11 درصد از دیگر عوامل مؤثر در روند حاشیه نشینی در شهر تبریز بوده است و عامل بیکاری که یکی ازعوامل اقتصادی است در روند مهاجرتهای بی رویه به شهر تبریز نقش بسزایی داشته است.

بازبینی مفاهیم محیط زیستی قانون اساسی ایران و فرانسه

محمد جواد حسینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 650-659

حقوق بشر خردواژه ای است که راه خود را از اسناد بین المللی به قوانین داخلی کشورها به ویژه قوانین اساسی باز نموده است و امروزه تمامی قوانین اساسی در کنار هنجارمندی قدرت ناب سیاسی، موازین حقوق بشری بسیاری را در خود گنجانده اند چه در غالب حقوق نسل اول (حقوق مدنی و سیاسی) و چه در غالب حقوق نسل دوم (حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی) اما در کنار این دو اخیرا حقوق نسل سوم (حقوق همبستگی) نیز در متن قوانین اساسی بسیاری از کشورها رخ نمایانده است که یکی از مصادیق بارز آن حق بر محیط زیست است. حقی که جز حقوق بنیادین و زمینه ساز بروز و تجلی سایر حقوق ابنای انسانی است و در بسیاری از قوانین اساسی به شیوه های گوناگونی بیان شده است. در این مقال برآنیم تا مفاهیم و بن مایه های محیط زیستی مندرج در متن قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری پنجم فرانسه را مورد مداقه بیشتر قرار دهیم تا نظاره گر بینش قانون گذاران اساسی این دو نظام حقوقی پیرامون محیط زیست، حق بر محیط زیست و عناصر مرتبط با آن ها باشیم.

تأثیر هوش هیجانی بر عملکرد شغلی کارکنان در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های 5 ستاره شهر شیراز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 660-671

در دنیای بسیار رقابتی امروز، سازمان ها در جستجوی شیوه های نوین جهت حداکثر نمودن عملکرد و تلاش کارکنان شان هستند. بزرگترین و اصلی ترین سرمایه هر سازمان، سرمایه انسانی آن است که سایر سرمایه گذاری های سازمان را تحت الشعاع قرار می دهد و دستیابی به اهداف سازمان ها تا حد زیادی در گرو عملکرد مناسب و صحیح کارکنان است. مهارت های هوش هیجانی در موفقیت شغلی و ایفای مسئولیت های حساس، بسیار مهم تلقی می شوند. روانشناسان معتقدند %20 از موفقیت های شخص به بهره هوشی(IQ ) و %80 به هوش هیجانی(EQ )بستگی دارد. تحقیق حاضر با هدف تأثیر هوش هیجانی بر عملکرد شغلی کارکنان در صنعت هتلداری در هتل های 5 ستاره استان فارس، شامل: هتل های زندیه و بین المللی پرسپولیس در تابستان 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری تصادفی ساده از کارکنان هتل های 5 ستاره شهر شیراز و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارکنان هتل های 5 ستاره شهر شیراز در نظر گرفته شده است. حجم نمونه، به شیوه فرمول تعیین حجم نمونه 169 نفر و با روش نمونه گیری تصادفی ساده تعیین گردید. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که هوش هیجانی و هر یک از ابعاد آن تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد شغلی دارند. و همچنین نشان داده شد که متغیر آگاهی اجتماعی دارای بزرگترین مقدار ضریب مسیر است و تأثیر آن نسبت به سایر متغیرها بر عملکرد شغلی بیشتر است.

رتبه‌‌بندی مناطق 22 گانه‌ی شهر تهران از نظر آسیب‌اجتماعی فراوانی افراد معتاد

رسول افضلی; احمد ایرانخواه; حسن مومنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 672-697

برای برنامه‌ریزی در جهت کنترل و کاهش آسیب‌های اجتماعی در شهر، لازم است مدیریت شهری اطلاعات دقیقی از ویژگی‌های آسیب‌های اجتماعی هر محله داشته باشد، تفکیک مناطق شهری بر اساس شاخصی خاص از آسیب‌های اجتماعی اطلاعات بسیار جزئی را از هر محله به برنامه‌ریزان ارائه می‌کند. هدف این تحقیق رتبه‌بندی مناطق شهر تهران از نظر آسیب‌اجتماعی فراوانی افراد معتاد است، که برای این منظور از روش کمی با ماهیت کیفی استفاده شده است. در تحقیق حاضر ابتدا آمار خانوارهای شهر تهران بر اساس سرشماری سال 1390 و به تفکیک بلوک در تمامی محلات مشخص شده در گام بعد حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار G*POWER بدست آمده است. یافته‌های تحقیق رتبه‌بندی مناطق 22 گانه شهر تهران با شاخص‌ فراوانی افراد معتاد، نشان داد که توزیع این شاخص‌ تصادفی نیست و از الگوهای خاصی تبعیت می‌کند. الگوهایی که در سطح فضای مناطق شکل می‌گیرند، نتیجه مجموعه‌ای از فرآیندهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و رفتاری است، که مردم ساکن این محلات از خود بروز می‌دهند. نتیجه‌ی رتبه‌بندی بدینسان است که مناطق 18 و 15 و 17 در رتبه‌های اول تا سوم از نظر فراوانی و ازدیاد شاخص فراوانی افراد معتاد قراردارند بدین معنی که این مناطق وضعیت نامطلوبی در ایمنی از نظر مسئله‌ی فراوانی افراد معتاد دارند در مقابل مناطق 1 و 5 و 6 آخرین رتبه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند که نشانگر وضعیت امن این مناطق در برابر آسیب فراوانی افراد معتاد است.

بررسی و تحلیل مسئولیت پذیری اجتماعی کارکنان شهرداری اردبیل با تاکید بر مدیریت زمان و مدیریت استراتژیک منابع انسانی

محمدحسن یزدانی; ابراهی٠علی پور; سپیده پورعبدالعلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 698-715

امروزه در برخی از بخش‌های سازمان شهرداری مواردی از کاهش مسئولیت‌پذیری و یا نقصان در پذیرش مسئولیت-های کارکنان در انجام امور محوله مشاهده می‌شود. فلذا این تحقیق جهت بررسی و تحلیل مسئولیت‌پذیری کارکنان با تاکید بر مدیریت زمان و مدیریت استراتزیک منابع انسانی به انجام رسیده است. پژوهش حاضر به لحاظ ماهیت از نوع کاربردی و از جهت نوع روش، توصیفی و همبستگی می‌باشد. جامعه پژوهش حاضر را کلیه کارکنان سازمان شهرداری اردبیل تشکیل می‌دهد که تعداد آنها برابر 1207 نفر می‌باشد. جهت تعیین حجم نمونه از جدول مورگان استفاده شده که در نتیجه آن 291 نفر به صورت تصادفی مورد پرسشگری قرار می گیرند. به منظور گردآوری داده-های مورد‌نیاز، از پرسشنامه مسئولیت‌پذیری هاریسون گاف، پرسشنامه مدیریت زمان مسیحایی و پرسشنامه مدیریت استراتژیک منابع انسانی هانگ و چانگ استفاده شد. برای تحلیل فرضیات از معادلات رگرسیون ساده و چندگانه در قالب نرم‌افزارSpss استفاده شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، مدیریت زمان و مدیریت استراتژیک منابع انسانی در میزان مسئولیت‌پذیری کارکنان تاثیر مثبت معنی‌داری دارد. همچنین ضریب بتا نشان می‌دهد که مدیریت زمان 37/0 و مدیریت استراتژیک منابع انسانی 59/0 از تغییرات مربوط به میزان مسئولیت‌پذیری کارکنان را پیش‌بینی می‌کند.

بررسی روابط ساختاری بازدید های قبلی، انگیزه ها، رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران (مطالعه موردی : شهر تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 716-732

با رشد صنعت گردشگری، اهمیت سنجش رضایت گردشگران، به‌مثابة ابزاری برای رشد و ایجاد مزیت رقابتی، مورد توجه قرار گرفته است. گردشگران سفرکرده، قابل اعتمادترین منبع اطلاعاتی برای گردشگران بالقوه‌اند و می‌توانند زبان گویای مقصد در وطن خود باشند. در واقع به دلیل این که گردشگران شاهرگ حیاتی مجموعه های گردشگری هستند، تلاش در جهت افزایش سطح رضایت آنان تاثیر بسیاری بر حسن شهرت یک مجموعه و در نتیجه افزایش تعداد مخاطبین آن دارد. گردشگران تجربیات مثبت و منفی خود از مقصد را با دیگران به اشتراک می گذارند. تحقیق حاضر با هدف بررسی روابط ساختاری بازدید های قبلی، انگیزه ها، رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران در شهر تبریز در شهریورماه 1393 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری در دسترس از گردشگران خارجی که در شهریورماه 1393 به شهر تبریز سفر کرده اند و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. ماهیت تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی می باشد. همچنین از نرم افزارهای SPSS 16 وLisrel 8.5 از روش های مختلف آمار توصیفی و استنباطی برای تجزیه تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها استفاده شده است. در این تحقیق از مدل آلگری و همکاران (2009) استفاده شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که بازدید های قبلی بر رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران تأثیر مثبت و معنا داری دارد. انگیزه ها بر رضایت و قصد بازگشت مجدد گردشگران تأثیر مثبت و معنا داری دارد. و همچنین تأثیر رضایت گردشگران از یک مقصد گردشگری بر قصد بازگشت مجدد گردشگران به آن مقصد گردشگری مثبت و معنا داراست.

بررسی رابطه بین توانمند سازی روانشناختی و تعهد سازمانی کارکنان در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران)

مهدی کروبی; سمیرا محمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 733-750

تحقیق حاضر با هدف بررسی رابطه بین توانمند سازی روانشناختی و تعهد سازمانی کارکنان در صنعت هتلداری در هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران، شامل: هتل های پارسیان آزادی رامسر (4 ستاره) و پارسیان آزادی خزر (5 ستاره) در تابستان 1395صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری تصادفی ساده از کارکنان هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار Smart pls به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه کارکنان هتل های بین المللی پارسیان استان مازندران در نظر گرفته شده است. حجم نمونه، به شیوه فرمول تعیین حجم نمونه 134 نفر و با روش نمونه گیری تصادفی ساده تعیین گردید. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که توانمند سازی روانشناختی و هر یک از ابعاد آن تأثیر مثبت و معناداری بر تعهد سازمانی کارکنان دارند. و همچنین نشان داده شد که متغیر احساس موثر بودن دارای بزرگترین مقدار ضریب مسیر است و تأثیر آن نسبت به سایر متغیرها بر تعهد سازمانی کارکنان بیشتر است.

بررسی زمینه های همکاری و پیوند برنامه ریزی شهری و بهداشت عمومی

رست٠صابری فر; الهه وفایی باغ سیاهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 751-765

با وجود آن که بهداشت عمومی و برنامه‌ریزی شهری، با هدف مشترک جلوگیری از شیوع بیماری‌ها و معضلات شهری به وجود آمدند، اما در حال حاضر پیوند‌ها و ارتباطات واقعی این دو عرصه علمی، بسیار اندک و محدود می‌باشد. جدایی و انزوای این دو رشته مشکلات متعددی را در پی داشته است. یکی از مهمترین آنها، عدم موفقیت رشته های فوق، در رفع مشکلات روزمره مردم است. یکی دیگر از پیامدهای مهم این جدایی، عدم تشخیص و درک رابطه بین محیط ساخته شده و بهداشت است. مشکلی که اکثراً به فقرا مربوط است و این گروه از پیامدهای واقعی آن متضرر می شوند. هدف این مقاله، بررسی پیوندهای تاریخی بین دو رشته برنامه ریزی شهری و بهداشت عمومی است. در ادامه سعی می‌کند تنگناهایی که بعداً بوجود آمده است را مشخص نماید. این بررسی‌ها در نهایت چالش‌هایی که در ارتباط با پیوند این رشته ها وجود دارد را تشخبصص و با شناسایی عوامل بوجود آورنده این جدایی، پیشنهاد‌هایی به منظور نزدیکی هر چه بیشتر این زمینه ها بر مبنای نظریه اجتماعی- زیستی و عدالت زیست محیطی عرضه می‌کند. در نهایت، این مجموعه چارچوب اولیه را برای پیوند دو باره این رشته‌ها در اختیار قرار می دهد. چارچوبی که بهتر می‌تواند مشکلات بهداشتی و برنامه‌ریزی شهری را مرتفع نماید. از آنجا که بیشترین مشکلات بهداشتی و برنامه‌ریزی در محلات فقیر و حاشیه‌ها دیده می‌شود، این پیوند بیشترین آثار را در این بخش به ارمغان خواهد‌آورد.

ارزیابی مراکز حساس و حیاتی به ویژه بیمارستان ها،درمانگاه ها و مرکز بهداشت ها بااصول پدافند غیر عامل (نمونه موردی شهر سبزوار)

رحمان زندی; مهدی زنگنه; فاطمه زنده دل

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 776-779

کاستن از آسیب پذیری نیروی انسانی و تاسیسات و تجهیزات حیاتی کشور در حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعالیت ها در شرایط بحرانی ناشی از جنگ، از جمله موارد ضروری در برنامه ریزی های مربوط به سکونتگاههای انسانی است که از آن عموماً تحت عنوان پدافند غیر عامل یاد می شود. در پژوهش حاضر، اصول وضرورت پدافند غیر عامل در مراکز حساس و حیاتی، درمانی شهر سبزوارمورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش روش تحقیق برای تبیین وضع موجود و یافتن پاسخی برای سؤالات تحقیق، روش توصیفی- تحلیلی است و روش جمع آوری اطلاعات بر مبنای کتابخانه ای بوده است. و معیارهای تراکم جمعیت، شعاع دسترسی، فاصله از مراکز درمانی ، پراکندگی جمعیت و محدوده شهری برای مکان یابی مراکز جدید درمانی در نرم افزار Arc Map مورد بررسی قرار گرفته است. و در نهایت یافته ها نشان می دهند که شهر سبزوار از نظر معیارهای پدافند غیر عامل در شرایط مناسبی قرار ندارد. وسرانه واستاندارد های کاربری درمانی در شهر سبزوار اختلاف معناداری حدود 0.73 متر مربع با سرانه ها و استانداردهای پیشنهادی دارد و از نظر سطح نیز معمولا یک درصد مساحت شهرها به کاربری درمانی اختصاص داده می شود که از این نظر هم سطح کاربری درمانی در شهر سبزوار معادل 0.33 درصد است که با رقم استاندارد مجددا اختلاف فاحش دارد. کاربری های درمانی این شهر بر طبق شعاع دسترسی در معرض استفاده همه‌ی افراد در زمان بحران قرار نمی‌گیرد.کاربری‌ درمانی از لحاظ پراگندگی بیشتر در مرکز شهر قرار دارد حدود 15 درصد از جمعیت سبزوار(حدود‌34500نفر) در شعاع دسترسی هیچ یک از مراکز درمانی قرار نمی‌گیرد.

بررسی نقش واسط کیفیت ادراک شده در تأثیر کیفیت رابطه با مشتری بر وفاداری مشتریان در صنعت هتلداری (مطالعه موردی : هتل های 5 ستاره شهر تبریز)

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 780-789

تحقیق حاضر با هدف بررسی نقش واسط کیفیت ادراک شده در تأثیر کیفیت رابطه با مشتری بر وفاداری مشتریان در صنعت هتلداری در هتل های 5 ستاره استان آذربایجان شرقی، شامل: هتل های پارس ائل گلی و شهریار در فروردین 1395 صورت پذیرفته است. داده های مورد نیاز برای این تحقیق با روش نمونه گیری غیر تصادفی در دسترس از میهمانان هتل های 5 ستاره شهر تبریز و با ابزار پرسشنامه جمع آوری شده است. تحقیق حاضر، ازنظر هدف، کاربردی و براساس روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار Smart pls به منظور تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه میهمانان هتل های 5 ستاره شهرتبریز در نظر گرفته شده است. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که متغیر کیفیت رابطه با مشتری بر کیفیت ادراک شده و وفاداری مشتریان تأثیر مستقیم و معناداری دارد؛ و همچنین تأثیر کیفیت ادراک شده بر وفاداری مشتریان مستقیم و معنادار است. و از سوی دیگر متغیر کیفیت رابطه با مشتری از طریق نقش واسط کیفیت ادراک شده بر وفاداری مشتریان تأثیرغیرمستقیم و معناداری دارد.

تحلیل نقش امامزاده شاهچراغ در توسعه اقتصادی جامعه بومی با استفاده از مدل Swot

مهدی کروبی; جعفر بهاری; شهلا بهاری; حامد بهاری; سمیرا محمدی; مرجان بذله

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 790-805

مکان های مقدس، صرف نظر از ویژگی های قدوسی و معنویتی که دارند، نمایشگاهی از هنر و نمادی از تمدن و فرهنگ اند که گردشگران مذهبی را به خود جذب می کنند. گردشگری مذهبی سالانه 26 درصد از کل جریان های گردشگری جهان را به خود اختصاص داده است. ایران نیز به دلیل موقعیت های مذهبی فراوان، مقصدی مناسب به جهت گردشگران مذهبی است و در این بین شهر شیراز مدفن حضرت میر سید احمد فرزند امام موسی کاظم (ع) معروف به شاه چراغ و برادر امام رضا (ع) یکی از مراکز مهم زیارتی استان فارس و سومین شهر زیارتگاهی بعد از مشهد و قم است که پتانسیل های فراوانی برای جذب گردشگری مذهبی در اختیار دارد. کارکردها و ساختارهای شئون زندگی معنوی (اجتماعی و فرهنگی) و مادی (اقتصادی و فضایی) شهر برخواسته از همین سرشت مذهبی – فرهنگی است. در این تحقیق که بر اساس مطالعات کتابخانه ای و تحلیلی بوده است سعی بر این داشتیم که به تحلیل نقش امامزاده شاهچراغ در توسعه اقتصادی جامعه بومی بپردازیم. و این تحقیق در پی پاسخ به این سوال است که امامزاده شاهچراغ چه نقشی در توسعه اقتصادی جامعه بومی دارد؟ در این تحقیق، تجزیه و تحلیل برمبنای الگوی تحلیل Swot استوار است و در نهایت با در نظر گرفتن عوامل تأثیرگذار در امامزاده شاهچراغ شامل چهار گروه نقاط ضعف، قوت، فرصت ها و تهدید ها راهبردهایی ارائه گردیده است.

ارزیابی تأثیر اندازه کرنل فیلتر Majority در افزایش صحت طبقه‌بندی تصاویر سنجش‌ازدوری

پرویز ضیائیان فیروزآبادی; حسن حسنی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 806-817

طبقه‌بندی تصاویر سنجش‌ازدوری یکی از مهم‌ترین عملیات در پردازش تصاویر است که روش‌های مختلفی به‌منظور افزایش صحت طبقه‌بندی داده‌ها ارائه‌شده است. هدف از این تحقیق ارزیابی تأثیر اندازه کرنل فیلتر Majority، در افزایش صحت طبقه‌بندی نهایی تصاویر سنجش‌ازدوری می‌باشد. برای این منظور، پنجره‌ای از تصویر سنجنده OLI، ماهواره لندست8 شهرستان اردبیل انتخاب گردید. بعد از اعمال پیش‌پردازش‌های موردنیاز، باندهای چند طیفی و پانکروماتیک این سنجنده با استفاده از روش FFT-IHS، با یکدیگر ادغام گردیدند. تصویر به‌دست‌آمده با استفاده از الگوریتم حداکثر احتمال و با 8 کلاس کاربری طبقه‌بندی گردید. صحت کلی و ضریب کاپا این طبقه‌بندی به ترتیب 88.3 و 0.87 بود. به‌منظور اعمال عملیات پس پردازش جهت افزایش صحت طبقه‌بندی، اندازه کرنل‌های 3*3، 5*5، 7*7، 9*9، 11*11 و 13*13 انتخاب گردید. نتایج تحقیق نشان داد که با افزایش اندازه کرنل تا 5*5 و 7*7، میزان صحت کلی و ضریب کاپا افزایش پیدا می‌کند و به ترتیب به 91.6، 91.8 و 0.91 برای هر دو کرنل می‌باشد. اعمال اندازه کرنل‌های بزرگ‌تر، موجب کاهش این مقدار شده و صحت کلی و ضریب کاپا را به‌شدت پایین می‌آورد به‌طوری‌که در کرنل 13*13، به ترتیب به 77.2 و 0.74 کاهش پیدا می‌کند. بنابراین اندازه کرنل‌های 5*5 و 7*7 با توجه به ماهیت تصاویر مورداستفاده، به‌عنوان کرنل بهینه معرفی می‌گردد.

بررسی تاثیر مؤلفه‌های گردشگری پایدار بر ژئوتوریسم روستاهای شهرستان بویراحمد

حسنعلی ترنج

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 818-832

روستاهای شهرستان بویراحمد به دلیل تنوع چشم‌اندازها و عوارض طبیعی و زمین‌شناختی، و اماکن سیاحتی و زیارتی و آثار بی‌نظیر هنری می‌تواند به‌صورت یکی از مناطق اژئوتوریستی دنیا مطرح شوند. هدف مقاله‌ی حاضر، بررسی تاثیر مؤلفه‌های گردشگری پایدار بر ژئوتوریسم روستاهای شهرستان بویراحمد می‌باشد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات به دو اسنادی میدانی می‌باشد در روش اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای اقدام به جمع‌آوری تعاریف، نظریات، تئوری‌ها و مستندات شده است که اغلب از طریق مطالعات میدانی قابل‌دسترسی نیست. بخش قابل‌توجهی از اطلاعات نیز از طریق پرسشنامه از شهروندان و کارشناسان خبره مربوطه ساکن در روستاهای شهرستان بویراحمد در حدود 200 نفر به‌دست‌آمده است. یافته‌های به‌دست‌آمده در این تحقیق، از طریق روش‌های آماری نرم‌افزار (SPSS) مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته است. نتایج حاکی از آن است که بین مؤلفه‌های گردشگری پایدار و ژئوتوریسم روستاهای شهرستان بویراحمد رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد، یعنی هر مقدار مؤلفه‌‌ها هماهنگ‌تر باشد و ارتباطات بیش‌تر بین گردشگری پایدار و این مؤلفه‌ها برقرار شود، به همان اندازه امکان دستیابی به توسعه‌ی گردشگری پایدار بیشتر خواهد شد. بخش زیست‌محیطی در رتبه‌ی اول قرار دارد. فزون بر آن بخش کالبدی در رتبه دوم قرار گرفت و بخش اجتماعی در رتبه سوم قرار گرفت. این در حالی بود که بخش اقتصادی در رتبه چهارم یعنی در رتبه آخر در رابطه با گردشگری پایدار قرار می‌گیرد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ژئوتوریسم در روستاهای شهرستان بویراحمد رابطه مثبت و مستقیمی با مؤلفه‌های گردشگری پایدار دارد.

سنجش میزان مسئولیت پذیری زیست محیطی گردشگران ( مطالعه موردی : شهرستان رامسر )

مازیار ابراهیمی; مهرداد رمضانی پور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 833-849

گردشگری، صنعتی است که مزایای آن از منظر اقتصادی، اجتماعی فرهنگی و زیست محیطی مورد تایید مقامات، مسئولین و پژوهشگران در تمامی دنیا قرار گرفته است، با اینحال در کنار مزایای زیادی که بهمراه دارد معایب و خساراتی را نیز متوجه مناطق گردشگرپذیر یا میزبان می کند، زباله پراکنی، تخریب جنگلها، آلودگی سواحل، الودگی صوتی و هوا و... که بخش عمده ای از آن بر عهده ی گردشگرانی است که بدلایل متعددی که بخشی از آن به عدم آگاهی و یا بی مسئولیتی آنان نسبت به محیط زیست باز می گردد، تجلی می یابد. لذا هدف از این پژوهش ارزیابی میزان مسئولیت پذیری گردشگران در قبال محیط زیست و دلایل بروز چنین رفتارهایی در نواحی گردشگری شهرستان رامسر می باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نوع تحقیقات مقطعی و پیمایشی مبتنی بر پرسشنامه است. ابزارهای مورد استفاده جهت گردآوری اطلاعات، مشاهده، پرسشنامه و مصاحبه می باشد. جامعه آماری گردشگرانی بوده اند که در تابستان سال 1397 از شهرستان رامسر دیدن نموده اند و بر مبنای فرمول کوکران تعداد 384 نفر بعنوان حجم نمونه انتخاب شدند. در پایان فرضیاتی که مطرح شده بود توسط آزمونهای آماری دی سامرز و تای بی کندال تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان دادند که متغیرهای میزان تحصیلات و سن گردشگران بر میزان مسئولیت پذیری زیست محیطی آنان تاثیر مثبت و معناداری دارد و همچنین بین پایگاه اقتصادی گردشگران با مسئولیت پذیری نیز همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد.

تحلیل شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اهواز و پیش‌بینی مسکن مورد نیاز تا افق 1400

سید علی علوی; سجاد بناری; محمد صمدی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 850-867

مسکن به عنوان یکی از اساسی‌ترین نیازهای انسان است و به عنوان یکی از مسائل حاد کشورهای در حال توسعه محسوب می‌شود. ضعف مدیریت اقتصادی، نداشتن برنامه‌ریزی مسکن و رشد شتابان جمعیت شهرنشین، تأمین مسکن را در کشور ایران به یک معضل تبدیل کرده است؛ از این رو، توجه به مسائل و مشکلات و ارتقای وضعیت کمی و کیفی مسکن می‌تواند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری را در این بخش تسهیل نماید. هدف از انجام این پژوهش، یررسی وضعیت وضعیت شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اهواز و مقایسه آن با سایر مناطق شهری کشور و همچنین پیش‌بینی زمین و مسکن مورد نیاز این شهر تا سال 1400 است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، آمار سرشماری‌های نفوس و مسکن، سالنامه آماری شهر اهواز و داده‌های میدانی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در طی دوره 1390-1345 وضعیت شاخص‌های کمی و کیفی شهر اهواز بهبود داشته است، ولی در بعضی موارد در مقایسه با سایر مناطق شهری کشور در رتبة پایین‌تری قرار دارد. همچنین در این پژوهش، جمعیت و تعداد خانوار این شهر تا سال 1400 پیش‌بینی و مشخص شده که در این مدت به 119404 واحد مسکونی جدید و 10268744 متر مربع زمین نیاز خواهد بود.

ارزیابی نقاط ضعف و قوت سیاست‌ها و خط و مشی‌های مسکن در ایران (برنامه‌های عمرانی قبل و توسعه بعد از انقلاب)

سید علی علوی; محمد صمدی; سجاد بناری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 867-889

سیاست‌های مسکن، قبل از هر چیز بیانگر نگرش‌ها، آرمان‌ها و باورهای سیاسی دولت‌هاست؛ و همین‌طور منعکس کننده خواست واقعی در جهت بهبود کیفی طبقات کم درآمد است. هدف این پژوهش ارزیابی نقاط ضعف و قوت سیاست های مسکن در برنامه های عمرانی قبل از انقلاب و برنامه های توسعه بعد از انقلاب می باشد. روش این پژوهش از نوع توصیفی و تحلیلی است که با استفاده از منابع اسنادی - کتابخانه ای داده های آن جمع آوری شده است. طبق نتایج یافته ها، مهم ترین نقاط قوت برنامه های عمرانی قبل از انقلاب ، ساخت خانه های ارزان قیمت برای زاغه نشینان ، تامین مسکن برای اقشار کم درآمد است و وارداتی بودن بسیاری از مصالح، متنوع ساخته شدن مساکن،رفع نشدن مشکل مسکن طبقه متوسط از نقاط ضعف این برنامه ها می باشد. نقاط قوت برنامه های بعد از انقلاب ، عرضه زمین و مسکن با قیمت های منطقه ای و کنترل روند افزایش قیمت زمین، افزایش ساختمانهای با دوام، توجه به مناطق نیازمند بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده، مسکن اجتماعی و...بود و شکل گیری پدیده سوداگری زمین وکالایی شدن زمین و مسکن و... از جمله نقاط ضعف این برنامه ها می باشد.

تحلیل تطبیقی شاخص های مسکن روستایی با استفاده از تکنیک VIKOR نمونه موردی: دهستان های شهرستان دهگلان

مجتبی قدیری معصوÙ; محمدرضا رضوانی; حامد قادرمرزی; افشین بهمنی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 890-908

مسکن روستایی در ایران در مرحله گذار از سنت به معاصر است و به تبع این جریان، معماری و کارکرد این مساکن نیز دستخوش تغییراتی می گردد. ارزیابی شاخص های کمی و کیفی مسکن روستایی در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و کالبدی، یکی از مهم ترین تکنیک ها جهت شناخت و تبیین سطح توسعه یافتگی مسکن روستایی است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی مهم ترین شاخص های مسکن روستایی شهرستان دهگلان و اولویت بندی آن ها به لحاظ سطح کیفی است. نوع تحقیق کاربردی و ماهیت آن توصیفی- تحلیلی است و داده ها و اطلاعات مورد نیاز به دو روش اسنادی و مطالعه میدانی گردآوری شده است. سوال اصلی تحقیق این است که کدام یک از دهستان های شهرستان دهگلان از وضعیت مسکن روستایی مطلوبتری نسبت به سایر دهستان ها برخوردارند. جهت وزن دهی به شاخص ها از مدل تحلیل سلسله مراتبی(AHP) و برای اولویت بندی و رتبه بندی دهستان ها از تکنیک VIKOR استفاده گردیده است. یافته های تحقیق نشان داده که (8/84) درصد مساکن روستایی شهرستان به صورت نیمه مقاوم و غیر مقاوم بوده و فقط (2/16) درصد از کل مساکن روستایی شهرستان از استحکام سازه ای و مقاومت مطلوب در برابر سوانح برخوردارند و به لحاظ نوع تصرف واحد مسکونی، (18/93) درصد ساکنین دارای مالکیت عرصه و اعیان می باشند. نتایج حاصل از رتبه بندی بر اساس مدل ویکور بیانگر آن است که از لحاظ کیفیت مسکن روستایی، دهستان های ئیلاق جنوبی و قوری چای به ترتیب با ضریبQ (000/0) و (133/0) مطلوب ترین و دهستان های ئیلاق شمالی و حومه دهگلان با ضریب (000/1) و (487/0)، در پایین ترین سطح کیفیت مسکونی از میان پنج شهرستان قرار گرفته اند.

نگرشی تحلیلی بر کیفیت برخی از شاخص های خدمات شهری (مطالعه موردی: منطقه ی 2 کلانشهر اهواز)

عباس معروف نژاد; امین حسن زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 909-924

بررسی و تحلیل فضایی امکانات و خدمات عمومی موجود در سطح نواحی شهری می تواند به شناخت کمبودها و تراکم بی رویه و میزان برخورداری هر یک از مناطق/ نواحی شهری دست یافت. از سویی دیگر اهداف توسعه پایدار شهری به نوعی مدیریت عملکرد با ملزومات و پیش‌نیاز آنها و طراحی و اجرای در سازمان فضایی شهرها است. هدف اصلی این پژوهش نگرشی تحلیلی بر کیفیت عملکرد برخی شاخص های خدمات - شهری و نقش آن در توسعه ی شهری در سطح منطقه 2 کلانشهر اهواز است. روش این پژوهش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه است. جامعه آماری تحقیق کل ساکنان منطقه 2 کلانشهر اهواز و حجم نمونه مورد بررسی با استفاده از فرمول کوکران 380 نفر تعیین گردید. روش نمونه‌گیری متناسب با حجم سطح نواحی به طور تصادفی است. از نرم‌افزار SPSS و آزمونF- تحلیل واریانس یکطرفه(ANOVA)برای تجزیه و تحلیل داده‌های به دست آمده از تحقیقات میدانی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد عملکرد کیفیت ارائه خدمات شهری در منطقه 2 کلانشهر اهواز نامناسب و میزان رضایت مندی شهروندان از شاخص های مختلف خدمات شهری متفاوت است.

اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری شهرستان نوشهر بر اساس پتانسیل جذب گردشگر

محمد علی الهی چورن; سروش سنایی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 925-939

اولویت بندی جاذبه های گردشگری از لحاظ پتانسیل جذب گردشگر در یک استان یا شهرستان، زمینه را برای برنامه ریزی اصولی در ایجاد زیر ساخت های گردشگری آماده می کند. به گونه ای نقاط ضعف در مکان هایی که در اولویت بندی جایگاه ضعیفی دارند مشخص شده و در جهت رفع این نقاط ضعف، گام برداشته می شود و هم چنین باعث می شود مکان هایی مناسب برای گذراندن اوقات فراغت به گردشگران معرفی و شناسایی شود و گردشگران یک آشنا اولیه نسبت به مکان های گردشگری پیدا کنند. هدف از این مقاله مقاله اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری استان مازندران می‌باشد که به روش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی تدوین‌شده و برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از ترکیب دو مدل F-AHP و F-TOPSIS استفاده گردیده است. جامعه آماری این پژوهش تعداد 25 نفر از کارشناسان بخش گردشگری است که با استفاده از ابزار پرسشنامه اطلاعات موردنیاز جمع‌آوری‌شده است. از ضریب آلفای کرون باخ برای سنجش پایایی پرسشنامه به میزان82/0 استفاده‌شده است و نتایج حاصل از مدل تاپسیس ‌فازی، مکان‌های گردشگری شهرستان نوشهر جهت بازدید گردشگران به ترتیب زیر اولویت‌بندی نمود: مجتمع تفریحی و توریستی سی سنگان، با امتیاز (530/0) رتبه یک، مجتمع تفریحی و توریستی سیترا با امتیاز (527/0) رتبه دوم، مجتمع تفریحی وتوریستی سد خاکی اویدر با امتیاز (478/0)، مجتمع تفریحی و اقامتی توسکا با امتیاز (465/0)، رتبه‌های سوم و چهارم قرار گرفتند. واژگان کلیدی: جاذبه‌های گردشگری، اولویت‌بندی، تاپسیس‌فازی، شهرستان نوشهر.

ارزیابی هفت شاخص خدمات شهری در چهار شهر شهرستان گتوند با استفاده از مدل اسکالوگراÙ

عباس معروف نژاد; اردشیر رستمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 940-956

نخستین قدم در برنامه ریزی ناحیه ای شناسایی مشکلات و کمبودها با یک دید بومی گرا می باشد که این خود مستلزم تجزیه وتحلیل بخش های مختلف اقتصادی – فرهنگی- اجتماعی و... هر ناحیه جغرافیایی می باشد. برای تحلیل تعادل و یا عدم تعادل فضایی خدمات اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی شهرستان های هر استان روش های مختلفی وجود دارد. روش پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی است. در انجام تحقیق، در بخش توصیفی، اطلاعات از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای بدست آمده است؛ جامعه آماری4 شهر شهرستان گتوند در استان خوزستان و شاخص مورد بررسی،7 شاخص انتخابی است. در بخش تحلیلی نیز، داده پردازی با استفاده از نرم افزار SPSS صورت گرفته است؛ سپس با استفاده از مدل اسکالوگرام و با محاسبه میانگین، انحراف معیار و تجزیه و تحلیل متغیرها، همچنین محاسبه ضریب پراکندگی به منظور سطح نابرابری و وضعیت توسعه در شهرهای منطقه مورد مطالعه، مشخص گردیده است. نتیجه به دست آمده از تحقیق حاکی از آن است که 4 شهر شهرستان گتوند از توزیع خدمات و امکانات مناسب برخوردار نمی باشند به صورتی که شهر صالح شهر با بیشترین سطح جمعیتی در بین 3 شهر دیگر از نظر ارائه خدمات در میزان اشتغال و میانگین متوسط درآمد افراد شاغل در رتبه سوم قرار گرفته است. شهر ترکالکی از لحاظ نرخ باسوادی و نرخ اشتغال و میزان متوسط درآمد افراد شاغل در یک سال به نسبت 3 شهر سماله، صالح شهر و جنت مکان در وضعیت و رتبه ی اول قرار دارد.

آمایش سرزمین و نقش آن در توسعه منطقه ای

علی اصغر آقامحمدی; محمد مرادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 957-968

آمایش سرزمین در واقع شامل اقدامات ساماندهی و نظام بخشی به فضای طبیعی، اجتماعی، اقتصادی در سطوح ملی و منطقه ای است که بر اساس تدوین اصلی ترین جهت گیری های توسعه پایدار در قالب تلفیق بر برنامه ریزی هایی از بالا و پایین و با تکیه بر قابلیت ها، توانمندی ها و محدودیت های منطقه ای در یک برنامه ریزی هماهنگ و بلندمدت صورت میگیرد. این رویکرد زمینه ی تعامل میان سه عنصر انسان، فضا و فعالیت و ارایه چیدمان منطقی فعالیت ها در عرصه ی سرزمین را فراهم می کند. اهداف آمایش سرزمین توسعه متوازن و توسعه عادلانه و استفاده بهینه از منابع برای توسعه و پیشرفت مناطق سرزمینی است. دستیابی به توسعه منطقه ای، متوازن و یکپارچه امری ضروری معطوف به استفاده درست از قابلیتهای سرزمین، سازماندهی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و محیط زیستی برای تحقق آینده مطلوب مناطق است، به همین منظور یک برنامه ریزی استراتژیک آمایش سرزمین با در نظرگرفتن تمامی فاکتورهای توسعه پایدار می تواند به نتیجه مطلوب بیانجامد؛ چرا که آمایش سرزمین روشی است که در برخورد با عدم تعادل در محیط طبیعی انعطاف پذیری خوبی دارد. آمایش سرزمین می تواند با بهره برداری بهینه از امکانات موجود در راستای بهبود وضعیت مادی و معنوی و در قلمرو جغرافیایی خاص در راستای توسعه منطقه ای عمل نماید. این مقاله با روشی توصیفی – تحلیلی و جمع آوری منابع به صورت کتابخانه‌ای با هدف شناسایی نقش آمایش سرزمین در توسعه منطقه ای نگاشته شده است.

نقش کار تیمی در توانمندسازی اعضای سازمان های مردم نهاد

Ù…Ø­Ø¯Ø «Ù‡ ملک پور; رامبد باران دوست; احمد اصلی زاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 968-988

یکی از معیارهایی که سازمان‌های امروزی در جهت سبقت گرفتن از رقبای خود مدنظر دارند ازیک‌طرف توجه به مدیریت منابع انسانی، به‌ویژه توانمندسازی کارکنان و اعضا در سازمان‌ها و از طرف دیگر فرهنگ گروهی و تیمی کار کردن است. بسیاری از سازمان‌ها برای انعطاف‌پذیری لازم و تطبیق خود با محیط به تیم‌های توانمند نیازمندند. امروزه کار تیمی در سازمان‌ها از اهمیت بسیاری برخوردار است و کار تیمی چندوظیفه‌ای برای موفقیت سازمان‌ها یک عامل ضروری محسوب می‌شود. در عرصه بازار متحول امروز، بدون کار تیمی، تمرکز کامل بر اعضا و توانمندسازی آنان میسر نخواهد شد. هدف از این پژوهش بررسی تأثیر کار تیمی در توانمندسازی اعضای سازمان مردم نهاد خانه نجات ایران است. روش جمع آوری اطلاعات در این تحقیق، پیمایشی مبتنی بر پرسشنامه محقق ساخته بوده است. جامعه آماری این تحقیق 7000 نفر از اعضای این سازمان در ایران می باشد که با استفاده از جدول مورگان 365 نفر برآورد و در ادامه با نرم افزار spss به تحلیل و توصیف متغیرها و فرضیه های پژوهش پرداخته شده است. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر آن است که مؤلفه های کار تیمی (اهداف مشخص، هماهنگی، ارتباطات، رهبری شایسته، پشتیبانی، همبستگی و تصمیم‌گیری) بر توانمندسازی اعضای سازمان مردم نهاد خانه نجات ایران تأثیر مثبت داشته اند.

سازماندهی بافت فرسوده شهری با تاکید بر مشارکت مردمی (مطالعه موردی شهر کنگاور)

سیما شفیعی; زهرا شفیعی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 989-1015

امروزه از مشارکت به عنوان کلید تحقق طرح‌های شهری یاد می‌شود. پروژه‌های شهری در ارتباط تنگاتنگ با کیفیت محیط زندگی، نوسانات اقتصادی، شرایط زیست محیطی و عوامل گوناگونی است که انسان‌ها و گروه‌های انسانی را در برابر منافع یا زیان‌ها قرار می دهد. از این رو در این تحقیق با استفاده از پرسشنامه سرپرست خانوار به امکان سنجی مشارکت مردمی در سازماندهی بافت فرسوده شهر کنگاور پرداخته شد. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی – تحلیلی است، در این تحقیق از انواع، ابزارهای تحقیق شامل اسناد و مد ارک، امار و پرسشنامه استفاده شده است .جامعه آماری مورد مطالعه کلیه شهروندان ساکن بخش‌های قدیمی کنگاور بودند که با استفاده روش نمونه گیری کوکران 384 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب گردید. نتایج نشان داد، مشارکت شهروندان در سازماندهی بافت فرسوده شهر کنگاور تأثیرگذار است. همچنین با داشتن پایگاه اجتماعی و فرهنگی افراد مناطق با بافت فرسوده، همچنین مناسب بودن وضعیت اشتغال و درآمد بر مشارکت آنان در سازماندهی بافت فرسوده شهری موثر خواهد بود. واژه‌های کلیدی: بافت فرسوده، سازماندهی، شهر، کنگاور، مشارکت مردمی.

اولویت‌بندی روستاهای هدف گردشگری استان خراسان جنوبی با استفاده از تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره AHP و Topsis

مفید شاطری; ساغر کاسب; مهدی خداداد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1016-1032

گردشگری روستایی یکی از اشکال گردشگری است که توانسته است گردشگران بسیار زیادی را از طریق جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی جذب نماید و اهمیت زیادی در بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نواحی روستایی دارا می‌باشد. باید اذعان نمود که همه روستاهای کشور قابلیت توسعه صنعت گردشگری را ندارند به‌همین علت سازمان میراث فرهنگی_گردشگری و صنایع‌دستی گروهی از روستاها را که دارای قابلیت گردشگری‌اند به‌عنوان روستاهای هدف گردشگری انتخاب نموده است که این دسته از روستاها دارای پتانسیل‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی برای جذب گردشگر و همچنین سرمایه‌گذاری مناسب می‌باشند. در پژوهش حاضر از روش تحقیق توصیفی _ تحلیلی استفاده‌ شده است در این پژوهش که پس از تعریف معیارها اصلی (جاذبه طبیعی‌، جاذبه انسانی، دسترسی‌، زیرساخت و خدمات و زمین‌) و همچنین مشخص نمودن زیر معیارها وزن‌دهی به آن‌ها با استفاده از نظرات کارشناسان و متخصصان وزن هرکدام از معیارها با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مشخص و سپس به اولویت‌بندی شش روستای هدف گردشگری استان خراسان جنوبی با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره TOPSIS پرداخته شد. بر این اساس نتایج تحقیق نشان داد که روستای چنشت در اولویت اول روستاهای هدف گردشگری استان به‌علت دارا بودن جاذبه‌های طبیعی و تاریخی فراوان قرار می‌گیرد و به‌علت دارا بودن پتانسیل‌های طبیعی و تاریخی در حوزه گردشگری نیازمند توجه بیشتر به امر سرمایه‌گذاری در حوزه زیرساخت‌ها می‌باشد و همچنین در این اولویت‌بندی صورت گرفته شده روستای افین در اولویت آخر (ششم) قرار گرفت. و در نهایت به‌منظور فعال‌سازی خدمات گردشگری در روستاهای هدف، راهکار ارائه‌ شده است.

افزایش توان مشارکت فضایی دانش‌آموزان دبیرستانی با تدریس «کارآفرینی و کارگاه تولید»

زهرا ترکاشوند

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1033-1047

چکیده پژوهش‌های متعددی در زمینه تاثیر آموزش کارآفرینی بر ابعاد شخصیتی و مهارت‌آموزی دانش‌جویان انجام شده است و لازم است این توجه نسبت به تاثیر آموزش کارآفرینی بر ابعاد مشارکت فضایی دانش‌آموزان صورت پذیرد. هدف: میزان تاثیر آموزش کارآفرینی بر مشارکت فضایی دانشآموزان در امور مدرسه و کمک به حل مشکلات آن بررسی شود تا میزان آمادگی دانش‌آموزان برای مشارکت در فضاهای سطوح بالاتر مانند شهرها، روستاها و محیط زیست، شناخته شود. ابزار گردآوری داده‌ها برای تحقیق، پرسشنامه در قالب طیف ۵ گزینه‌ای لیکرت می‌باشد که بین ۵۳ دانش آموز پایه یازدهم به عنوان گروه آزمایش ۴۷ دانش‌آموز پایه دهم به عنوان گروه گواه توزیع شد. پایایی پرسشنامه با روش کرونباخ با مقدار 894/0 و روایی آن را کارشناسان خبره دانشگاهی تایید نمودند. از آزمون من ویتنیU برای سنجش تفاوت دو گروه آزمایش و گواه، همچنین آزمون همبستگی برای مقایسه دو گروه در میزان تأثیر آموزش کارآفرینی بر میزان توانمندی مشارکت در امور مدرسه استفاده می‌شود. فرضیه صفریعنی: عدم وجود تفاوت بین گروه آزمایش و گواه در ۵ متغیر کار تیمی، توان بیان مشکلات و راه‌حل‌ها، توان بحث و ارزیابی، مشارکت در امور مدرسه و توان تأثیرگذاری در گروه دوستان و بر اولیای مدرسه، رد شد. نتایج از آزمون همبستگی اسپیرمن بین افزایش توانمندی‌ها و مشارکت در امور مدرسه نشان داد: گروه آزمایش در این بخش به طور معناداری بهتر از گروه گواه است و آموزش این درس بر متغیر وابسته موثر است و دانشآموزان مایل و قادرند که در مدیریت فضایی مدرسه مشارکت نمایند.

توزیع فضایی- مکانی و سطح بندی شهرهای استان کرمان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (G.I.S)

محسن کمانداری; حسین غضنفرپور; مسعود چهارراهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1048-1064

افزایش جمعیت و مهاجرت و تمرکز جمعیت در یک مکان زمینه را برای پیدایش شهرها فراهم آورد و شهرها به دلیل موقعیت ویژه ای که به دست آورده بودند محلی برای جذب جمعیت شدند و همین تمرکز، شهرها را روز به روز بزرگ تر و بیشتر کرد به طوریکه قرن بیستم قرن شهرها و قرن بیست و یکم قرن کلان شهرها نام گرفته است. سیاره روستایی جای خود را به سیاره شهری داده و شهر نشینی پدیده غالب زندگی انسان های روی زمین شده است. در مورد شهرهای استان کرمان با این سوالات مواجه هستیم. شهرهای استان چگونه در این فضای جغرافیایی قرار گرفته اند؟ توزیع فضایی مکانی آنها از چه عواملی تأثیر می پذیرد؟، آیا شهرها از سطح یکسانی برخوردارند، سطح بندی شهرها از چه عواملی تأثیر می پذیرد،یافته های تحقیق نشان می دهد توزیع فضایی شهرها ناهمگون،و شهرهای استان از سطوح و درجه مرکزیت متفاوتی برخوردارند،تعداد جمعیت ،سطوح عملکرد وحوزه نفوذ آنها متفاوت می باشد.که در این مقاله به آن پرداخته شده است.در پژوهش حاضر روش تحقیق اسنادی و میدانی است با استفاده از اطلاعات موجود و اطلاعات به دست آمده به روش میدانی داده های تحقیق جمع آوری گردیده و با استفاده از نرم افزار GIS مورد پردازش قرار گرفته و نقشه ها مورد نیاز تهیه و سپس نتیجه گیری و راهکار های لازم ارائه گردیده است.

تحلیل فضایی- مکانی و سطح بندی روستاهای استان کرمان به منظور توسعه پایدار روستایی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)

محسن کمانداری; حسین غضنفرپور

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1065-1080

استان پهناور کرمان بیش از 11000 آبادی دارد که از این تعداد 5930 روستا دارای سکنه هستند. روستاهای دارای سکنه در سطوح مختلف جمعیتی و سطوح متفاوت خدماتی قرار دارند و از توزیع فضایی – مکانی یکنواختی برخوردار نیستند. به گونه‌ای که روستاهای سطح یک با 85 روستا که43/1 درصد روستاهای استان را تشکیل می-دهند، 42/16 درصد از جمعیت استان را شامل می‌شوند در حالیکه روستاهای سطح چهار با 4133 روستا، 69 درصد از روستاهای استان را در بر می‌گیرد که 3/19 درصد از جمعیت روستایی استان را تشکیل می‌دهد. به لحاظ خدماتی نیز توزیع نامناسبی در سطح روستاهای استان دیده می‌شود بطوریکه 204 روستا از 5930 روستای استان را می‌توان به عنوان روستای مرکزی انتخاب کرد که بالاترین امتیاز خدماتی را بر اساس سنجش نهادی گاتمن بدست آورده-اند.عدم توزیع فضایی و مکانی مناسب روستاها ناشی از سطح متفاوت برخورداری مناطق مختلف استان کرمان است. بطوریکه مناطق شمالی تا غربی و مرکزی استان از مناطق برخوردار محسوب شده و بیشترین روستاهای مرکزی و پرجمعیت را در خود جای داده است و مناطق جنوبی و شرقی استان از نقاط کم برخوردار محسوب می-شود و روستاهای آن از جمعیت کمتر و سطح پایین تر خدماتی بهره‌مندند. زمانی می‌توان توسعه پایدار ایجاد کرد که توزیع فضایی و مکانی روستا را بهینه نمائیم و زمانی می‌توانیم توزیع فضایی و مکانی را بهینه نمائیم که سطح برخورداری را در نقاط مختلف استان بهینه نمائیم.هدف این مقاله بیان نابرابری های فضایی،سطوح برخورداری و جمعیتی روستاهای استان کرمان است.روش تحقیق در این مقاله توصیفی – تحلیلی،جمع آوری اطلاعات با روش اسنادی و میدانی ،ابزار تحلیل اطلاعات استفاده از GISونتیاج تحقیق نشان می دهد توزیع فضایی روستاها نامتعادل ،سطوح جمعیتی و اقتصادی ،نابرابر و ایجاد توسعه پایدار در روستاها استان با مشکلات فراونی همراه است.

ارزیابی قابلیت‌های اکوتوریسم در مناطق حفاظت شده (مطالعه موردی:منطقه‌ی شکار ممنوع وحفاظت شده امروله(استان کرمانشاه، شهرستان کنگاور)

زهرا شفیعی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1081-1090

چکیده: در حال حاضر،اکوتورسیم مورد توجه خاص محققان،دوستداران محیط زیست، برنامه ریزان و سیاست گذاران قرار گرفته است. مناطق مختلف ایران دارای جاذبه‌های طبیعی منحصر به فردی می‌باشند که پتانسیل لازم را برای توسعه‌ی اکوتوریسم به همراه دارند. منطقه‌ی حفاظت شده و شکار ممنوع(امروله) در استان کرمانشاه، (شهرستان کنگاور) یکی از مناطق بکر و باارزش ایران می‌باشد. هدف پژوهش بررسی پتانسیل‌های اکوتوریسم در مناطق حفاظت شده است. روش تحقیق؛ توصیفی-اسنادی و از نوع کاربردی می‌باشد. جمع‌آوری داده‌ها، با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای -اسنادی به همراه مطالعات میدانی بدست آورده شده است. همچنین با استفاده از پرسشنامه و پرسش از محققان و کارشناسان و مسئولان امر که با منطقه‌ی مورد مطالعه آشنایی کاملی داشتند نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید آن با استفاده از تکنیک(swot) تعیین شده. نتایج حاکی از پژوهش بیانگر لزوم توجه و اهمیت مسئولان و دولت برای حفاظت و نگه‌داری این مناطق با ارزش که به عنوان گنجینه‌های طبیعی ایران محسوب می‌شوند را برای توسعه‌ی اکوتوریسم را ضروری می‌داند. لزوم سرمایه‌گذاری دولت و بخش خصوصی، توسعه‌ی شبکه‌های ارتباطی، آموزش، استفاده از افراد خبره و متخصص در زمینه‌ی محیط زیست و (طبیعت گردی) اکوتوریسم و افزایش آگاهی اکوتوریست‌ها (طبیعت گردان‌ها) از محیط زیست، از جمله اقداماتی است که در جهت استفاده از پتانسیل‌های (منطقه امروله) باید صورت گیرد.

ارزیابی تلفیق تصاویر فراطیفی و تصاویر با قدرت تفکیک مکانی بالا

علی اصغر تراهی; سید محمد توکلی صبور; سامان جواهری

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1091-1109

مناطق شهری جهان دارای ویژگی های پیچیده فیزیکی- هندسی عناصر مختلف می باشند، که به سرعت درحال گسترشند. داشتن دانش دقیق از خصوصیات کاربری، تشخیص وشناسایی عوارض از ضروریات مدیریت برنامه ریزی سامان دهی بهینه نواحی شهری و محیط زیست می باشد. تلفیق تصاویر فراطیفی و تصاویر با قدرت تفکیک مکانی بالا می تواند کمک موثری به شناسایی، استخراج و تولید نقشه از عناصر سازنده یک محیط شهری را فراهم نماید. هدف از تحقیق حاضر، ارزیابی روش های تلفیق تصاویر در تصاویر فراطیفی و تصاویر با قدرت تفکیک مکانی بالا می باشد. در این راستا داده فراطیفی مربوط به سنجنده هایپریون، در ابتدا از لحاظ باندهای غیرقابل استفاده و نوارهای بد قائم تصحیح شد.سپس از ماژول FLAASH جهت تصحیح اتمسفری این داده استفاده شد.در ادامه تصویر هایپریون با باند پانکروماتیک سنجنده ALI تصحیح هندسی شده و با استفاده از عملیات نمونه برداری مجدد به پیکسل سایز 10 متر تبدیل شد. نهایتا با استفاده از الگوریتم های گرام اشمیت و Pc Spectral و IHS با تصویر ALI تلفیق شد. سپس با استفاده از باند پانکروماتیک تصویر Orb View دوباره تصحیح هندسی و نمونه برداری مجدد شده و به پیکسل سایز 1.5 متر تبدیل شد.در نهایت دوباره با روش های ذکر شده عملیات تلفیق با باند پانکروماتیک Orb View انجام شد، نتایج تلفیق نشان داد روش گرام اشمیت بهترین عملکرد را از نظر طیفی و مکانی داشت.

تحلیل جغرافیایی نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس(مطالعه موردی استان کهگیلویه و بویر احمد)

بهروز خشت زر

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1110-1139

     این مطالعه با هدف تحلیل جغرافیایی نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس در استان کهگیلویه و بویراحمد صورت گرفته است. مطالعه حاضر توصیفی- تحلیلی و از نوع پیمایشی بوده، جامعه آماری پژوهش را کلیه فرماندهان و بسیجیان عضو پایگاه های مقاومت بسیج استان کهگیلویه و بویراحمد تشکیل داده اند، که تعداد250 نفر بصورت تصادفی بعنوان نمونه انتخاب و پرسشنامه محقق ساخته ای که روایی و پایایی آن تایید گردید میان آنها توزیع شد، تجزیه و تحلیل آماری به کمک نرم افزار SPSS23 و تست های t تک نمونه، رتبه بندی فریدمن، t  مستقل و واریانس یکراهه صورت گرفت، نتایج نشان داد پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس(معنوی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی) نقش داشته اند(p0. 05). نتایج آزمون رتبه بندی فریدمن در خصوص نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های معنوی دفاع مقدس نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن روحیه استکبار ستیزی در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های اسلامی در رتبه پنجم قرار قرار گرفته اند(p0. 05). در خصوص نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های فرهنگی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن وطن پرستی و دفاع از میهن در مقابل بیگانگان در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های فرهنگی در رتبه پنجم قرار دارند(p0. 05). در رابطه با نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های اجتماعی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن اتحاد ملت در مقابله با بیگانگان در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهاینه کردن دفاع از تمامیت ارضی در رتبه پنجم می باشند (p0. 05). در ارتباط با نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های سیاسی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن برقراری امنیت مرزی در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن آماده سازی افکار اقوام مختلف در برابر عوامل بیگانه در رتبه پنجم قرار گرفته اند (p0. 05). در رابطه با نقش بسیج در نهادینه کردن ارزش های اقتصادی دفاع مقدس نتایج نشان داد، نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن کاهش قاچاق کالا در رتبه اول و نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ریشه کنی فقر در جامعه در رتبه پنجم قرار گرفته اند (p0. 05). یافته های مطالعه حاضر در خصوص تعیین نقش پایگاه های مقاومت بسیج در نهادینه کردن ارزش های دفاع مقدس بر اساس شهرستان محل سکونت، جنسیت، سن و نوع عضویت در بسیج معنی دار بود(p0. 05). ولی بر اساس وضعیت تاهل، تحصیلات و شغل معنی دار نبوده است(p0. 05).

پهنه بندی خطر سیلاب شهری در منطقۀ 9 شهرداری مشهد

وحید هزاره; سیدمحمد باخرزی قزالحصار

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1140-1158

زمینه و هدف: شهر، دستاورد تمدن بشری، همواره با مخاطرات بسیاری روبه‌رو بوده و زندگی ساکنان را تحت تاثیر قرار داده است که گاه خودِ انسان و توسعه‌ شهرها بر شدت مخاطرات افزوده است. سیلاب‌های شهری از مهم‌ترین مخاطراتی است که علل و عوامل انسانی و محیطی متعددی موجب بروز آن میشود. هدف از این تحقیق تهیه نقشه‌های خطر‌پذیری سیلاب در منطقه 9 شهرداری مشهد است تا بتوان براساس آن بخشی از مراحل پیش‌گیری و آمادگی یا ترکیب این دو را قبل از وقع بحران سیلاب در محیط‌های شهری اجرا نمود. روش: در این تحقیق شش عامل: فاصله از مسیل، ارتفاع، تراکم جمعیتی، شیب، جهت شیب و کاربری اراضی به عنوان عوامل موثر در نظر گرفته شده‌اند که براساس متدAHP در نرم افزار Expert choice وزن دهی شده و در محیط نرم افزار Arc GIS طبقه‌بندی و با استفاده از توابع مختلف مانند Euclidean Distance لایه‌های مورد نظر تهیه شده است. نقشه خطر پذیری نهایی با استفاده از ضرب لایه‌های نرمال سازی شده وزنی Reclassify در تابع Raster calculator بدست آمده است. یافته‌ها: طبق آن‌چه از نتایج تحقیق به دست آمد، شش عامل در نظر گفته شده فاصله از ارتفاع، مسیل، تراکم جمعیتی، شیب، جهت شیب، کاربری اراضی موثر بر خطر سیلاب شهری هستند. هم‌چنین بر اساس محاسبات 74% از مساحت منطقه در محدوده با خطر کم و خیلی کم قرار دارد و 26 % نیز در پهنه خطر متوسط تا خیلی زیاد واقع شده است. نتیجه‌گیری: توزیع جغرافیایی خطر سیلاب بیشتر در جنوب و جنوب غرب منطقه9 است، که بافت فرسوده و حاشیه نشین این منطقه نیز در پهنه با خطر متوسط رو به بالا واقع شده است. مدیران شهری در حوزه‌‌های مربوطه باید با راه‌کارهای مدیریتی مناسب در بخش‌های با ضریب خطر بالای منطقه، در جهت پیش‌گیری و آمادگی مراحل پیش از بحران آمادگی لازم را داشته باشند.

تصمیم ‏گیری برای مکان‏ یابی پارکینگ های طبقاتی با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی ( نمونه موردی کلانشهر تبریز )

سید میدیا لطیفی; ابوالفضل کماری قدیÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1140-1158

چکیده پارکینگ به عنوان یکی از مهم ترین زیرساخت های شهری نقش عمده ای در کاهش پارک حاشیه ای و روانی ترافیک ایفا می کند. مکانیابی پارکینگ‌ها، متاثر از عوامل متعددی است که بررسی همه جانبه این عوامل در توزیع مناسب پارکینگ در فضاهای شهری ضروری است. در این پژوهش، مکان بهینه برای برای استقرار پارکینگ طبقاتی در شهر تبریز و در محدوده های مورد مطالعه مشخص شد و برای این کار از روش تحلیل سلسله مراتبی AHP و برای انجام محاسبات نیز از نرم افزار EXCEL استفاده شده است. برای انجام این روش، پس از بررسی مبانی نظری و مطالعات اولیه و گردآوری اطلاعات 6 معیار به عنوان معیار نهایی و برتر انتخاب شدند که شامل معیارهای ارزش ملک (زمین)، مراکز جاذب سفر، شبکه های دسترسی، سازگاری، تراکم جمعیت و گره های ترافیکی می‌باشد. و همچنین بعد از بررسی نظر کارشناسان و صاحبان امر 3 محدوده (A، B،C) برای احداث پارکینگ های طبقاتی انتخاب شد. محدوده A شامل چهار راه ابرسان و فلکه دانشگاه، محدوده B شامل سه راهی ولیعصر و فلکه تختی و محدوده C شامل چهار راه بهار و آخونی می باشد. با توجه به محاسبات انجام شده و وزن‌های به دست آمده محدوده A با توجه به مراکز جادب سفر که در این محدوده و اطراف ان قرار دارد به عنوان مکان بهینه برای احداث پارکینگ های طبقاتی شناسایی شد. با توجه به این که در این محدوده پارکینگ غیر طبقاتی وجود دارد می توان از زمین آن برای احداث پارکینگ طبقاتی استفاده کرد.

بررسی نقش متقابل مدیریت و گردشگری برتوسعه حمل ونقل شهر(نمونه موردی: شهر زاهدان)

مری٠رضایی; حسین یغفوری; حسین دوستی مقدÙ; ملیحه دوستی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1159-1177

اغلب شهرهای دنیا محلی برای توسعه هرچه بیشتر صنعت به شمار می رفت؛ مانند رقابت های صنعتی شهرهای اروپایی در سده اخیر. امروزه، با توسعه جامعه بشری، دیدگاه ها و نظریه های علمی نیز پیرامون شهرها و نیز صنعت گردشگری دچار تغییرات شده است. بدین معنی دردوره معاصر شهرها از رقابت صنعتی به رقابت گردشگری روی آورده اند، زیرا گردشگری چنان پتانسیلی دارد که می تواندبه راحتی جایگزین شهرهای صنعتی شود و شهرهای بسیار زیبای گردشگری را به وجود آورد تا هم شهروندان و هم گردشگران از زیبایی های آن لذت ببرند .پژوهش حاضر از نوع توصیفی - تحلیلی و از نوع کاربردی می‌باشد. اطلاعات جمع‌آوری شده، طبقه بندی و در دو بخش مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در بخش اول ضمن تجزیه و تحلیل نظریات در نرم افزار تحلیل آماری SPSS ، از طریق پرسشنامه، همبستگی عوامل تاثیرگذار مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت برای مدیریت و برنامه‌ریزی گردشگری شهر زاهدان، مدل استراتژیک سُوآر(SOAR) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان دهنده تاثیرات مثبت و منفی اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و زیستمحیطی در منطقه، عدم حضور و تاثیر مستقیم جامعه محلی در برنامهریزی و تصمیمسازی در خصوص توسعه صنعت گردشگری ونشت منافع اقتصادی می باشد

بررسی و ارزیابی قابلیت‌ها و تنگناهای توسعه‌ی گردشگری روستایی( مطالعه موردی: شهرستان خاش)

مری٠رضایی; سیروس قنبری; حسین دوستی مقدÙ; زیبده پویش; ملیحه دوستی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 1, شماره 2, صفحه 1178-1202

گردشگری روستایی گرایشی نوین در صنعت گردشگری است، که از دهه 50 به بعد مطرح گردید. امروزه صنعت گردشگری روستایی به عنوان یک راهبرد می‌تواند با برنامه‌ریزی اصولی و شناسایی مزیت‌ها و محدودیت‌ها،نقش موثری در توسعه مناطق روستایی داشته باشد. این پژوهش که در شهرستان خاش در دو بخش انجام شده، بخش اول با استفاده از روش مطالعات میدانی و تعیین نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهدید‌ها به شیوه( sowt )به ارائه استراتزی و راهبرد در جهت توسعه گردشگری در مناطق روستایی شهرستان خاش پرداخته است. تجزیه و تحلیل یافته‌ها نشان داد که راهبرد تهاجمی به عنوان راهبرد اول در اولویت قرار گرفته است که با استفاده از نقاط قوت داخلی از فرصت‌هایی که از بیرون برای منطقه وجود دارد به خوبی در جهت توسعه گردشگری و جذب بیشتر گردشگر استفاده گردد.دربخش دوم بااستفاده ازمدل مدیریت گردشگری(soar) بااستفاده ازنظرات کارشناسان که تکمیل کننده مدل قبلی باشد،این مدل آینده نگری در مورد توسعه گردشگری منطقه خواهد داشت وبه نوعی مدیریت گردشگری خاش را ارائه می دهدتا بتوانیم ازظرفیت موجودبه نحواحسن استفاده کرد. گردشگری می تواند در توسعه اقتصادی- اجتماعی مناطق روستایی خاش پاسخگوی بسیار از مشکلات و معظلات اقتصادی باشد. از جمله شناسایی ظرفیتهای توسعه همه جانبه صنعت گردشگری در ابعاد ملی- منظقه ای و محلی در کنار ساماندهی و هدایت زیرساخت های توسعه گردشگری می تواند در استقرار و توسعه این صنعت موثر واقع گردد