جغرافیا و روابط انسانی

اطلاعات نشریه

صاحب امتیاز:

وبسایت:  www.gahr.ir

تعداد شماره ها: 10

تعداد مقالات: 548

تاریخ به رور رسانی:  1398/12/28

نقش گردشگری مذهبی در توسعه اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی مطالعه موردی روستاهای بخش مرکزی اردبیل

احمد مومنی; زهرا پرنو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 1-16

هدف از پژوهش حاضر نقش گردشگری مذهبی در توسعه اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی مطالعه موردی روستاهای بخش مرکزی اردبیل است. این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی که با استفاده از روش پیمایشی و کتابخانه‌ای استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش 16 روستای بخش مرکزی اردبیل است که به جهت داشتن پتانسیل‌ و کانون گردشگری که جامعه آماری تحقیق را تشکیل می‌‌دهند مراجعه شد. جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش، شامل روستاییان انتخاب شده ساکن در مناطق روستایی اردبیل مرکزی است که بر اساس سرشماری سال 1395، برابر با 16474N= نفر و 4835 خانوار است که با توجه به مشخص بودن جامعه آماری مورد مطالعه از فرمول کوکران استفاده و حجم نمونه برابر با 375n= برای دقت بیشتر حجم نمونه 380 انتخاب شد. ابزار اندازه‌گیری پرسشنامه محقق ساخته بود،روایی صوری پرسشنامه توسط پنل متخصصان مورد تائید قرارگرفت و برای تعیین پایایی کمی پرسشنامه نیز از ضریب آلفای کرونباخ، استفاده شد که مقدار آلفای ذکر شده برای قسمت‌های مختلف پرسش‌نامه 76/0 تا 85/0 محاسبه شد. به منظور به دست آوردن سنجش دیدگاه ساکنان در خصوص مؤلفه‌های ذکر شده از آزمون‌های آماری میانگین پاسخ‌ها و واریانس و آزمون T تک نمونه‌ای و آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج یافته‌های این پژوهش نشان داد که رابطه مثبت و معناداری بین گردشگری مذهبی و مؤلفه‌های اقتصادی پژوهش وجود داشته است به طوری بیشترین نقش گردشگری مذهبی در توسعه اقتصادی مناطق روستایی به این ترتیب است که درآمد (92/2)، اشتغال‌زا شدن (89/2)، بالا رفتن قیمت زمین و املاک (29/3)، سرمایه‌گذاری (91/2)، بیان‌کننده‌ای این موضوع است که گردشگری مذهبی بیشترین تأثیر را بر بالا رفتن قیمت زمین و املاک و کمترین تأثیر را بر اشتغال‌زا شدن جامعه محلی داشته است.

تحلیل وضعیت توزیع خدمات و جمعیت در مناطق روستایی استان ایلام با استفاده از ضریب جینی و منحنی لورنز

فرزاد کرمی; سکینه کرمشاهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 17-30

نحوه پراکنش خدمات روستایی نشانگر میزان رشد و توسعه یافتگی مناطق روستایی و بالطبع نحوه نگرش به ساز و کارهای برنامه ریزی غیرمتمرکز در سطح کشور می باشد. در پراکنش خدمات روستایی در مراحل اولیه توسعه یافتگی، توجه به شاخص های کالبدی، اجتماعی و اقتصادی حائز اهمیت بسیاری است. سنجش و ارزیابی نحوه توزیع موضوعات و عوامل مؤثر در توسعه و درجه برابری یا نابرابری در توزیع یکی از روش های شناسایی وضعیت جامعه و سطح توسعه آن است. پژوهش حاضر در پی آن است که به بررسی ارتباط بین پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی روستایی بپردازد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری مورد مطالعه، روستاهای استان ایلام می باشند. داده های مورد نیاز از نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال 1390 و 1395 استان ایلام به دست آمده است و با استفاده از شاخص یا ضریب جینی و منحنی لورنز به مقایسه ی وضعیت توزیع خدمات با توجه به جمعیت در مناطق روستایی استان پرداخته شده و مورد تحلیل قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهد که که در سال 1395 برابری بیشتری در توزیع خدمات با توجه به جمعیت در مناطق روستایی استان وجود داشته است و در سال 1390 برعکس( نابرابری در توزیع خدمات).

بررسی و تحلیل نقش متنوع سازی مشاغل روستایی جهت نیل به اقتصاد پایدار خانوارهای روستایی مطالعه موردی دهستان ورزق شهرستان فریدن، اصفهان

احمد مومنی; زهرا پرنو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 31-48

امروزه، اقتصاد پایدار عاملی حیاتی در ماندگاری جمعیت روستایی است. در پژوهش حاضر، ناحیه مورد مطالعه با مشکلاتی همچون درآمد محدود و ناپایدار، عدم تنوع در فعالیت‌های اقتصادی، کمبود فرصت‌های اشتغال، گسترش فقر و بیکاری و به‌تبع آن، مهاجرت‌های روستایی و فشار بر منابع اقتصادی محدود روستا مواجه است. متنوع سازی اقتصاد نواحی روستایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین راهبردهای پایداری اقتصادی تلقی شده و تأثیر بسزایی در اقتصاد منطقه دارد.. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی، روش تحقیق توصیفی _ تحلیلی بوده است. جامعه آماری تحقیق، دهستان ورزق شهرستان فریدن در استان اصفهان است که در سال 1395 برابر با (9288N=) نفر جمعیت در قالب 3757 خانوار را دارا بوده است؛ که طبق فرمول کوکران تعداد (370n=) خانوار به‌عنوان نمونه مورد مطالعه از طریق پرسشنامه مورد ارزیابی قرار گرفت. جهت تعیین ضریب اعتبار پرسش‌نامه پس از تدوین آن، بر اساس نظرسنجی از اساتید و صاحب‌نظران درباره محتوای پرسشنامه و تأیید ایشان، ابتدا تعداد 30 نفر به‌صورت آزمون اولیه مورد پرسشگری قرار گرفته که با استفاده از نرم‌افزار SPSS میزان آلفا کرونباخ برای کل پرسشنامه 873/0 محاسبه شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها به روش کمی انجام پذیرفت و ویژگی‌ها توصیفی شناسایی شد و برای تحلیل آزمون استنباطی از آزمون‌های رتبه‌ای اسپریمن، تی تک نمونه‌ای، همبستگی رگرسیون و تحلیل مسیر استفاده گردید. نتایج از این قرار است که متنوع سازی مشاغل روستایی با اقتصاد پایدار منطقه رابطه معنادار وجود دارد. بیشترین اثرات متنوع سازی مربوط به شاخص افزایش درامد با میزان (576/0) و کمترین اثرات کلی به شاخص بهبود زیرساخت‌های اولیه با میزان (008/0) می‌باشد. و با توجه به نتایج تحقیق پیشنهاد‌هایی ارائه گردید.

بررسی و تحلیل تحرکات سیاسی و قومی گروهک های شبه نظامی برامنیت جنوب شرق

محمد امین سرگزی; حسین دوستی مقدم; ملیحه دوستی مقدم; پروانه شهرکی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 49-60

ترکیب قومی و مذهبی موجود در استان‌های مرزی شرقی کشور به نحوی است که نوعی ضعف ژئوپلیتیک را در این مناطق برای نظام جمهوری اسلامی فراهم آورده است. غفلت از این موضوع از طرفی و هوشیاری دشمنان در آن سوی مرزها و بهره‌برداری آنان از موقعیت ایجاد شده، به نوعی تهدید محسوب می‌گردد. از دیدگاه وهابیت این بخش از ایران به دلیل، اکثریت اهل‌تسنن، فقر اقتصادی و فرهنگی، خروج روحانیون اهل‌تسنن برای ادامه تحصیل به کشورهای عربستان و پاکستان، و ... دارای شرایط مناسب برای تبلیغ و توسعه فرقه‌گرایی مذهبی و گسترش وهابیت است. مهمترین پیامدهای گسترش فرقه‌گرایی وهابیت، یارگیری نهادهای جاسوسی مخالف علیه نظام است که بایستی مورد توجه نهادهای اطلاعاتی و امنیتی قرار گیرد. به ویژه که، یکی از اهداف راهبردی حامیان این فرقه تأسیس یا نفوذ بر مدارس مذهبی اهل‌سنت، به ویژه در استان‌های مرزی در جهت ترویج عقاید ضد شیعی است. به نظر می‌رسد با یک برنامه‌ریزی مناسب که بیشتر می‌بایستی متکی به تغییر نگرشی بر مرز باشد می‌توان این نقاط ضعف را به نقاط قوت تبدیل نمود، سلفی‌گری از جریان‌های رادیکال مذهبی است که بیشتر از آن که ریشه داخلی داشته باشد، ریشه‌های منطقه‌ای دارد. سه کشور عربستان، پاکستان و امارات از اصلی‌ترین حامیان مالی جریان‌های سلفی هستند و استان سیستان و بلوچستان به لحاظ بافت قومی- مذهبی و مجاورت جغرافیایی با پاکستان و افغانستان از بیشترین پتانسیل فعالیت‌ گروه‌های سلفی برخوردار است

تاثیر موانع مرزی بین ایران و افغانستان بر امنیت منطقه سیستان

محسن عبداللهی; حسین دوستی مقدم; پروانه شهرکی; ملیحه دوستی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 61-71

سیستان به دلیل واقع شدن در منطقه مرزی کشوربحران زده افغانستان با مخاطرات، چال شها و تحولاتی عمده در محیط امنیتی خود رو به رواست. واقعیت است که محیط راهبردی ایران، از جمله امنیت ملی در معرض حوزه های متعدد ژئوپلیتیک بیرونی قرار دارد؛ در عین حال فضای سرزمینی ایران به سبب آن که مکمل راهبردهای جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیکی کشورها و قدرت های پیرامونی است، تهدیداتی چون مهاجرت های غیرقانونی، قاچاق مواد مخدر و سلاح های غیرمجاز، جنایات سازمان یافته، ورود کالاهای ممنوعه، ناامنی نواحی مرزی و حمله به پاسگاه های مرزبانی و غیره در کنار تحرکات قومی- مذهبی بویژه پس از جنگ افغانستان، امنیت مرزهای شرقی ایران را به مخاطره انداخته است. مناطق بی ثبات همجوار ایران به خصوص در شرق کشور باعث دغدغه ها و نگرانی های اساسی شده و فقدان رشد دموکراسی و ناپایداری دولت های پیرامونی و گسترش اقتدار قومی آنها و نیز وجود بزرگ ترین قطب تولید مواد مخدر و انواع قاچاق ها در مرزهای سیستان بر آسیب پذیری مرزهای جغرافیایی و امنیتی ایران افزوده است. معمولاً حاشیه های مرزی محل تجمع گروه های نژادی، مذهبی و زبانی است و از این نظر استان سیستان و بلوچستان از شرایط ویژه ای برخوردار است. گذشته از همه، موقعیت جغرافیایی استان و حضور تعداد کثیری از اتباع بیگانه- سبب تشدید عملیات تروریستی در این استان گردیده و در نهایت نبود ثبات و بروز چالش های امنیتی را برای منطقه سیستان و بلوچستان و کشور به ارمغان آورده است. باتوجه به هزینه زیاد طرح انسدادمرز در منطقه سیستان و عدم وجود تحقیقات علمی در خصوص شناخت اثرات مثبت و منفی اجرای احداث (دیوار بتونی )، پژوهش حاضر به این امر می پردازد

ارزیابی رضایتمندی مسکن مهربراساس شاخص ها و اصول مسکن اجتماعی (موردپژوهی: شهرجدیدپرند،شهرجدیدپردیس)

علی اصغر ملک افضلی; تقی قاسم شریفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 72-94

چکیده مسکن گروه های کم درآمدجامعه یکی ازمسائلی است که بیش ازسایرابعاد مسکن موردتوجه نظام های اجتماعی ودولت های مرکزی قرارگرفته است.سیاست های مسکن اجتماعی درتمام کشورها ازسابقه طولانی برخورداراست وبرنامه های مبتنی براین سیاست هادرطول دهه های گذشته تغییرات زیادی نموده اند.درایران ازابتدای برنامه دوم توسعه،دولت به تامین مسکن اقشارکم درآمدوفاقد مسکن توجه ویژه داشته است.دربرنامه چهارم نیزسیاست های تامین مسکن درقالب قانون ساماندهی تولیدوعرضه مسکن ودستورالعمل اجرای آن تعیین شده است. یکی ازبندهای قانون مذکور، واگذاری حق بهره برداری اززمین (اجاره 99 ساله اراضی) است که به‌عنوان طرح مسکن مهرشناخته می شود. باتصویب این قانون،عملاً احداث یک میلیون واحد مسکونی مهردرسراسرکشورآغازگردیدازاین رقم حدود250 هزارواحدبایستی درشهرهای جدید ساخته شوندکه تابه امروزعلیرغم سرمایه گذاری انجام شده توفیق چندانی درپذیرش جمعیت برخوردارنبوده اند. شهرجدیدپرندوپردیس درمحدوده شهری تهران نیزدرزمره شهرهایی قراردارندکه بیشتری حجم مساکن مهر(بالغ بر180هزارواحد مسکن)درآنها ایجاد شده است،که ارزیابی رضایت مندی برنامه درآنها درقالب گروه مداخله (پرند)وگروه کنترل (پردیس)صورت گرفته است. با توجه به اجرا و تکمیل برخی از فازهای آنها، ضروری است با روش های مختلف،میزان موفقیت آنها مورد بررسی قرار گیرد. ازاین رودراین مقاله با استفاده ازروش توصیفی وتحلیلی وتکنیک ارزیابی اثرروسی ومدل آزمون t دو نمونه ای استفاده شده است،که براساس مبانی نظری وتجربی مرتبط بابرنامه ریزی مسکن اقشارکم درآمدوبرنامه ریزی مسکن اجتماعی و ارزیابی اثر میزان رضایت مندی ساکنان دوشهرجدید مورد ارزیابی اثر قرارگرفت، یافته های پژوهش حاکی ازآن است که شاخص های اقتصادی واجتماعی درپرندمعنا داربوده ودرواقع تحت تأثیرنبودبرنامه وشکل درمقابل شاخص های کالبدی درشهرجدیدپردیس وبرنامه معنادارشده است، درواقع به عنوان اثرات خالص برنامه می توان آنهارامطرح نمود. سپس چارچوب توسعه مسکن اجتماعی برای بهبود عملکرد مسکن مهرایجاد شده مطرح شده است. درانتها ضمن مشخص نمودن چارچوب راهبردی به ارائه راهکارهای زمینه مرتبط پرداخته شد. کلید واژگان: رضایتمندی مسکن،مسکن مهر، مسکن اجتماعی، ارزیابی اثرات برنامه،مسکن مهر پرند،مسکن مهر پردیس

تحلیل عوامل تاثیرگذار در کارآفرینی زنان روستایی

بهمن خسروی پور; نرگس کریمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 95-105

کارآفرینی ابزاری برای برنامه‏ریزی است تا جوامع را به سوی توسعه هدایت نماید. از آنجا که همه‏ی جوامع یا همه‌ی افراد درون یک کشور، برای دستیابی به شرایط کارآفرینی، موقعیت مساوی و یکسان ندارند، باید شرایط را برای توسعه‏ی کارآفرینی، به گونه‏ای هدایت یا ایجاد کرد. که با توجه به اینکه نیمی از افراد هر جامعه‏ای را زنان تشکیل می‏دهند. شرکت زنان در شغل‏های مختلف برای رشد و پیشرفت جامعه لازم و ضروری است. توانمندسازی و مشارکت زنان در عرصه‎های مختلف اقتصادی، اجتماعی، فنی و غیره یکی از شاخص‏های تولید هر کشوری محسوب می‏شود. زنان کارآفرین در مناطق روستایی نقش مهمی در ایجاد و ارتقاء اشتغال و بهبود وضعیت اقتصادی جامعه و خانواده ایفا می‏کنند؛ و جایگاه خود را در روند توسعه روستای خود داشته باشند. این مقاله که به روش مروری و با استفاده از منابع مکتوب و اینترنتی تهیه شده است تلاش دارد تا عواملی که بر کارآفرینی زنان روستایی نقش آفرینی می‏کنند، را بیان کند.

بررسی نیازهای آموزشی – ترویجی زنان روستایی)موردمطالعه: شهرستان ساری استان مازندران)

بهمن خسروی پور; سیده شهربانو حسینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 106-116

اینکه زنان روستاییبه‌طور مشخص در چه مراحلی از تولید، در مورد چه محصولی، به همراه چه کسی و چگونه فعالیت می‌کنند در تدوین و اجرای یک برنامه توسعه، اهمیت خاصی دارد. توجه ویژه به نقش زنان در کشاورزی، متضمن تلاش برای شناسایی هر چه دقیق‌تر انواع و میزان آنان از یک‌سو و شناسایی و رفع موانع و مشکلات آنان در مسیر توسعه کشاورزی از سوی دیگر است. این پژوهش، باهدف بررسی نیاز آموزشی زنان روستای آکند شهرستان ساری استان مازندران انجام‌شده است. جامعه آماری شامل 143 نفر از زنان کشاورز بود که با استفاده از جدول مورگان 103 به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخت بود که روایی آن با نظر استادان دانشگاه و پایایی آن با استفاده از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (2/93 %) تائید شد. این تحقیق ازلحاظ هدف، تحقیقی کاربردی بوده و به روش پیمایشی انجام‌شده است. نتایج حاصل از تحقیق، حاکی از مشارکت زنان روستایی در مراحل مختلف فعالیت‌های زراعی و باغی است. بین متغیرهای سن، میزان زمین تحت تملک خانوار، سابقه کار کشاورزی و میزان تحصیلات، با نیاز احساس شده برای شرکت در کلاس‌های آموزشی همبستگی وجود دارد. باوجود این، نیاز زنان این روستا به برگزاری کلاس‌های آموزشی- ترویجی، اغلب در نظر گرفته نشده و اکثریت کلاس‌های برگزارشده به مردان اختصاص یافته است.

ارزیابی نقش اثرات بلند مرتبه سازی بر کاربری های شهری (مطالعه موردی: شهرستان تنکابن)

اسفندیار الهی چورن; محمد علی الهی چورن

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 117-131

یکی از طرح های که برای تامین مسکن و جلو گیری از عوارض ناشی از توسعه افقی ارائه شده است، توسعه عمودی شهرها و ساخت مسکن به صورت بلند مرتبه می باشد و به این منظور جامعه آماری تحقیق خیابان فردوسی غربی و خیابان زنگیشا محله در شهرستان تنکابن ، با استفاده از فرمول نوع دوم کوکران تعداد 214 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده است. نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است. روایی گویه‌های پرسشنامه با نظر تعدادی از محققان بررسی شده و پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ به میزان 0.74 محاسبه شده است. برای تجزیه وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های آماری t تک نمونه‌ای‌ استفاده شده است. به طوری که، از بین مولفه‌های مورد بررسی به ترتیب مولفه‌های میزان خدمات آموزشی با 90/3 با لاترین میانگین و میزان رضایت از خدمات بهداشتی با 18/3 کم ترین میانگین را دارا می باشد..

مطالعه ضرورت ها و چالش های بلند مرتبه سازی( مطالعه موردی: شهرستان چالوس)

محمد شجاعی; پیمان پولادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 132-149

رشد سریع شهر نشینی به ویژه در کشورهای در حال توسعه، باعث بروزبسیاری از مشکلات شهری از جمله رشد لجام گسیخته شهرها گردیده است یکی از راهبرد هایی که برای تامین مسکن و جلو گیری از عوارض ناشی از توسعه افقی ارئه شده است توسعه عمودی شهرها و ساخت مسکن به صورت آپارتمان می باشد هدف این پژوهش بررسی تأثیر ساختمان های بلند بر تراکم ساختمانی و مصرف زمین درمحدوده مورد مطالعه می باشد. به این منظور جامعه آماری تحقیق خیابان گلسرخی و خیابان دوستگر در شهرستان چالوس ، با استفاده از فرمول نوع دوم کوکران تعداد 214 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده است. نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است. روش تحقیق کاربردی نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است. روایی گویه-های پرسشنامه با نظر تعدادی از محققان بررسی شده و پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ به میزان 0.74 محاسبه شده است. برای تجزیه وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های آماری t تک نمونه‌ای‌ و تحلیل واریانس استفاده شده است و در نهایت از تکنیک TOPSIS برای رتبه‌بندی مولفه های بلند مرتبه سازی بهره گرفته شده است. نتایج نشان می‌دهد که به طوری که، از بین مولفه‌های مورد بررسی به ترتیب مولفه‌های میزان رضایت از کیفیت محیط زندگی (4.78)، میزان رضایت از خدمات آموزشی با (3.90) بیشترین مقادیر میانگین عددی را به خود اختصاص داده‌اند. از طرفی دیگر، مولفه‌های امنیت پیاده روی (9/2) و رضایت از کیفیت از مسکن (8/2) پایین تر میانگین طیف لیکرت به عنوان مطلوبیت عددی مورد آزمون محاسبه شده است. تحلیل فضایی بررسی تأثیر ساختمان های بلند بر تراکم ساختمانی و مصرف زمین درمحدوده

شناسایی چالشهای هویت فضاهای شهری مسکن مهرشهرجدید (موردپژوهی: شهرجدیدپردیس)

علی اصغر ملک افضلی; تقی قاسم شریفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 150-184

همه شهرها برای حفظ پویایی وزنده بودن بایستی هویت داشته باشند و آن را حفظ کنند. شهری که هویت ندارد، زندگی در آن جریان ندارد، چنین شهری وجود نخواهد داشت. شهری که فاقد هویت باشد از خصیصه‌های شهری فاصله دارد و ساکنان آن به منزله میهمانانی تلقی می‌شوند که احساس خاصی نسبت به آن نداشته و تمایلی نیز به حل مسائل آن نشان نمی‌دهند. طرح مسکن مهرشهر جدید پردیس با نوع شهرسازی بی هویت، وپایه گذار الگوهای مدرن و بی هویت درشهرهای جدید است. این مساله درشهر جدیدپردیس تبدیل به یکی از چالش‌های اساسی هویت شهرشده است. یکی ازموضوعاتی که برای ارتقاء تمدن درشهرها ایرانی همیشه مطرح است موضوع هویت ساز ایرانی اسلامی شهرسازی است که این پژوهش به دنبال نحوه بهره گیری ازشاخص‌های هویتی ایرانی اسلامی درشهرسازی شهرجدیدومناطق مسکن مهربه شناسایی میزان ونحوه به کارگیری آن درپروژه‌های مسکن مهرشهرجدید(پردیس) وچالش‌های به وجود آمده دراثر بی ملاحظاتی کردن این مهم می‌باشد. با توجه به ویژگی های کلی تحقیق که علاوه برتاکید برمکان طبیعی وتفسیرومعنا، پژوهش حاضردرپارادایم ساختارگرا قراردارد که با راهبرد روش کیفی و با تدبیر مروری بر گردآوری داده ها، تحلیل وتفسیرازتکنیک مصاحبه عمیق وتحلیل محتوا ،که براساس استدلال منطقی به دنبال کالبد شکافی موضوع رفته ایم ،که درنهایت یافته‌های تحقیق حاکی ازعدم بهره گیری مناسب ازشاخصه‌های شهرسازی ایرانی اسلامی ونیزکم توجهی به استفاده از شاخص‌های هویتی ایرانی اسلامی برای طرح وساخت مجموعه‌ای با اصالت وشایسته ایران اسلامی مشخص شده است، که برای برون رفت ازاین چالش سعی کردیم برخی ازپیشنهادات درراستای ابعاد هویت سازدرمناطق مسکن مهرشهرجدیدپردیس ارائه کنیم.

ساماندهی و سازماندهی بالاب (مطالعه موردی شهر پاوه) رنده‌ها در مناطق کوهستانی

کامران نوری; مصطفی شاهینی فر; پرشنگ حسینی منفرد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 185-201

شهر پاوه در منطقه اورامانات، استان کرمانشاه قرارگرفته است این شهر مرکز شهرستان پاوه بوده و به عنوان مرکز ثقل جمعیتی در شهرستان پاوه ایفای نقش می‌کند که این امر موجب افزایش جمعیت شهر، توسعه و گسترش فیزیکی شهر می‌شود. مهاجرت بی‌رویه از اطراف به پاوه بعدازانقلاب و جنگ، عدم بازگشت مهاجرین رشد در سالهای اخیر و عدم تعادل بین جمعیت و ساختمان‌های سنتی سبب شد که ساختمان‌های طویل شد در ساختمان-های طویل، رفت‌وآمد افرادی که دارای مشکلات جسمی می‌باشند از اهمیت ویژهای برخوردار است .جابجایی و حمل‌ونقل وسایل و تجهیزات سنگین نیز از دیگرمشکلات این ساختمان‌های می‌باشد. میتوان گفت که امروزه پله‌ها و لبه‌ها از مهمترین موانع حرکتی و همچنین کاربردیترین ارتباط دهنده بین دو سطح بوده‌اند. مزایای استفاده از پله-ها اگر کنار گذاشته شود محدودیت بزرگی را به‌خصوص افراد آسیب دیده ازجمله سالخوردگان و معلولین ایجاد می‌کند. شهرستان پاوه با داشتن جاذبه‌های فراوان در اکثر ابعاد توانایی این را دارد که به‌عنوان یک قطب گردشگری در سطح غرب کشور معرفی شود. لذا در این پژوهش سعی شده است که به بررسی فرصت‌ها و تنگناهای این منطقه به لحاظ توسعه و گردشگری پرداخته شود. روش تحقیق این پژوهش با توجه به موضوع آن کاربردی می‌باشد. برای بررسی وضع موجود ، تحلیل و ارائه راهکارها از روش توصیفی تحلیلی و پیمایشی استفاده شده است. در همین راستا و در جهت دستیابی به اهداف این پژوهش، به کمک پرسشنامه ، مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی، مصاحبه با مردم در سطح شهرستان ، داده‌ها و اطلاعات لازم در این زمینه جمع آوری گردید. با استفاده از نرم‌ افزار spssاین داده‌ها تحلیل آماری شده و فرصت‌ها و تنگناها توسعه فیزیکی و گردشگری در مبحث بالابرنده‌های شهرستان پاوه و راهکارهایی جهت توسعه آنها اولویت‌بندی و ارائه‌شده است.

برنامه ریزی راهبردی برای توسعه پایدار منطقه حفاظت شده تالاب چغاخور

شیوا سروش نیا

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 202-213

امروزه به دلیل رشد جمعیت و استفاده بیش از حد از منابع طبیعی، اکوسیستم ها و مناطق حفاظت شده مورد تخریب قابل توجهی قرار گرفته اند که در این شرایط اعمال روش های مدیریتی در این مناطق ضروری به نظر می رسد. در بین این مناطق تالاب ها به دلیل شرایط خاص و اهمیت اکولوژیکی آن ها نیاز به توجه بیشتری دارند. تالاب چغاخور به عنوان یکی از تالاب ها و مناطق حفاظت شده شاخص و ارزشمند کشور همواره با مشکلات اکولوژیک، انسان‌زاد یا طبیعی فراوانی مواجه بوده است. از این رو، به منظور حفاظت از از این تالاب، می‌بایست مدیریت بهینه منابع و سیاست های مناسب محیط زیستی اتخاذ گردد. هدف این پژوهش ارزیابی جامع توانمندی ها و تنگناهای تالاب چغاخور در راستای حفاظت و مدیریت بهینه آن با استفاده از تحلیل SWOT و ارائه راهبردهای مدیریتی به منظور بهبود وضع حفاظت موجود و تقویت نقاط قوت و استفاده از فرصت ها است. در این پژوهش ابتدا نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای تالاب شناسایی شد و به وسیله کارشناسان وزندهی شد. سپس ماتریس استخراج شده و راهبردهای مناسب ارائه گردید. با توجه به نتایج بدست آمده، جذب اعتبارات بین المللی، اشراف مناسب پاسگاه محیط بانی به منطقه به علت جانمایی مناسب پاسگاه و وجود دوربین های مدار بسته برای نظارت تالاب و برخورداری از سمن های بومی فعال مهمترین نقاط قوت تالاب به حساب می آیند. همچنین نبود زیر ساخت های مناسب گردشگری، بروز نبودن تجهیزات و ناکافی بودن، به علاوه عدم وجود مرکز پایش آنلاین مهم ترین موانع حفاظت تالاب شناخته شدند. در نهایت با توجه به اطلاعات استخراج شده، ماتریس برنامه ریزی راهبردی منطقه تهیه و تدوین شد.

واکاوی راه‏کارهای مدیریت بحران خشکسالی کشاورزی (مورد: استان لرستان)

سمیه رومیانی; سعید غلامرضایی; مهدی رحیمیان; محسن عارف نژاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 214-232

تغییرات آب ‌و هوایی بر کشاورزی و امنیت غذایی تاثیر می‌گذارد. در میان بلایای طبیعی، خشکسالی معمولاً به‌عنوان یک تهدید عمده برای سیستم‌های کشاورزی و معیشت خانواده‌های روستایی در بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک کشورهای در حال توسعه شناخته می‌شود. به‌همین‌دلیل مدیریت خشکسالی، نقش و اهمیت ویژه‌ای دارد که مدیریت بحران جزیی از مدیریت خشکسالی به شمار می آید. پژوهش حاضر به واکاوی راهکارهای مدیریت بحران خشکسالی بخش کشاورزی استان لرستان براساس مدل چرخه مدیریت ریسک و بحران ویلهایت و همکاران (2014) پرداخته است. در این مدل فرایند مدیریت بحران، شامل چهار گام ارزیابی‌اثرات، واکنش، بهبود و نوسازی می‌باشد. این تحقیق از نظر روش، ترکیبی از روش کیفی و کمی است که با استفاده از روش دلفی ‌فازی انجام گرفت. جامعه آماری پژوهش مدیران و متخصصان سازمان‌های دولتی مرتبط در استان لرستان بوده اند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند 20 نفر از آنان به عنوان اعضای نمونه انتخاب شدند. نتایج پژوهش مشتمل بر دو بخش است که در مرحله اول راهکارهای مدیریت بحران خشکسالی، شناسایی و در مرحله دوم، میزان اهمیت و اولویت راهکارها،تعیین گردید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که درگام ارزیابی ‌اثرات، تشکیل یک تیم کارشناسی برای جمع‏آوری اطلاعات مربوط به خسارت بحران، در گام واکنش، آموزش عمومی برای مقابله با خشکسالی و در گامهای بهبود و نوسازی، تغییر زمان کاشت و برداشت و بهبود دسترسی به بازار در اولویت قرار گرفتند.

بررسی نقش مسکن پایدار روستایی بر مولفه های احساس امنیت خانوارهای روستایی مطالعه موردی:دهستان خرقان غربی، شهرستان آوج

مریم محمدبیگی; بهروز محمدی یگانه; مهدی چراغی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 233-248

عدم وجود امنیت و به تبع آن ، عدم احساس امنیت در روستاها ، باعث بروز ناهنجاری هایی مثل مهاجرت آنان به شهرها، حاشیه نشینی و ایجاد حالت انفعال در مردم، از بین رفتن خلاقیت ها ، بروز بی تفاوتی ها و رفتارهای مبتنی بر بی اعتمادی ، خدشه دار شدن امنیت گردد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش مسکن پایدار روستایی در احساس امنیت خانوارهای روستایی، مطالعه موردی:دهستان خرقان غربی، شهرستان آوج طراحی و اجرا شد. پژوهش حاضر از نظر نوع تحقیق کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی و تحلیلی، روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی(مشاهده و پرسشنامه) وجامعه آماری تحقیق حاضر خانوارهای دهستان خرقان غربی واقع در شهرستان آوج می باشد. این دهستان در سرشماری سال 1395 دارای9 روستای دارای سکنه و 2699 نفر جمعیت و 933 خانوار می باشد. از بین این 9 روستا براساس نمونه گیری قضاوتی 3 روستا انتخاب و به منظور نمونه گیری از روش نمونه گیری مرحله ای طبقه بندی شده و روش قرعه کشی استفاده شد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 182 نفر به عنوان حجم نمونه تعیین شد. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از آمار توصیفی(میانگین و توزیع فراوانی) و آماری استنباطی در محیط نرم افزار spss صورت گرفته است. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که بین شاخص های مورد نظر برای احساس امنیت خانوار شاخص های احساس امنیت جانی، مالی و کالبدی بر روی آنها مسکن پایدار تاثیر مثبت و معناداری دارد و مسکن پایدار با شاخص های احساس امنیت اجتماعی و زیست محیطی رابطه معناداری ندارد. همچنین نتایج نشان دهنده آن بود که از بین شاخص ها، مسکن پایدار بر روی شاخص احساس امنیت مالی دارای بیشترین تاثیر بوده به گونه ای که 4/70 درصد از واریانس متغیر احساس امنیت مالی توسط متغیر مسکن پایدار مورد تببین قرار می گیرد.

ارزیابی میزان تحقق‌پذیری مکان‌یابی کاربری‌های آموزشی در طرح هادی با بهره‌گیری از مدل‌های (GIS)، نمونه موردی، روستای تنگ چنار

بهنام متوسلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 249-267

طرح هادی روستایی طرحی است که ضمن ساماندهی و اصلاح بافت موجود، میزان و مکان گسترش آتی و نحوه استفاده از زمین برای کاربری‌های مختلف را بر حسب مورد در قالب مصوبات طرح‌های ساماندهی فضا و سکونتگاه‌های روستایی یا طرح‌های جامع ناحیه‌ای تعیین می‌نماید یکی از مهم‌ترین کاربری‌ها طرح هادی، کاربری آموزشی می‌باشد که معمولاً با توجه به میزان جمعیت لازم التعلیم روستا و با محاسبه سطح و سرانه به دست می‌آید و در محدوده مصوب روستا مکان‌یابی می‌گردد. امروزه شیوه‌های مختلفی برای ارزیابی تحقق‌پذیری کاربری‌های پیشنهادی در طرح‌های هادی روستایی با رویکردی علمی‌ و جامع به وجود آمده است تا بتواند با شناخت نقاط ضعف و قوت، مکان‌یابی‌های طرح‌ هادی، از نتایج آن در برنامه‌ریزی آینده مدد گرفته شود تا بر قدرت و کارایی آن‌ها افزوده گردد. یکی از این شیوه‌ها، استفاده از مدل‌های سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است که در این تحقیق سعی بر استفاده از آن در ارزیابی میزان تحقق‌پذیری مکان‌یابی کاربری‌های آموزشی در طرح‌های هادی مجموعه روستایی تنگ چنار می‌باشد. روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق به صورت کتابخانه‌ای (طرح هادی روستای تنگ چنار) و میدانی (مشاهده، کنترل و تدقیق کاربری آموزشی در محل روستا با نقشه کاربری اراضی طرح هادی) و پردازش توسط مدل‌های کمی و کیفی توسط نرم‌افزار GIS می‌باشد. یافته‌های تحقیق با استفاده از مدل‌ همسایگی، مدل همجواری، مدل تعیین شعاع عملکردی و مدل تحلیل شبکه و حریم نشان می‌دهد که تحقق‌پذیری کاربری آموزشی در طرح هادی مجموعه تنگ چنار کمتر از 10 درصد بوده است که از مهم‌ترین دلایل آن می‌توان به مهاجرت ساکنان به شهر مهریز و یزد و کاهش جمعیت محصلین و همچنین کمبود ردیف اعتبارات و بودجه‌ها عمرانی ساخت مدارس اشاره نمود.

بازآفرینی فرهنگ مبنا با تاکید برتوسعه اجتماع محلی پایدار(موردپژوهی : بافت تاریخی محله راه ری قزوین)

مهرانوش مفیدی; تقی قاسم شریفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 268-301

بازآفرینی فرهنگ مبنا با تاکید برتوسعه اجتماع محلی پایدار(موردپژوهی : بافت تاریخی محله راه ری قزوین) مهرانوش مفیدی تقی قاسم شریفی چکیده شهرتاریخی قزوین با برخورداری از بافتی تاریخی واجد ارزش مرمت، حفاظت و نگهداری وبا دارا بودن پتانسیل های بسیار مناسب تاریخی وجاذبه های گردشگری، امکانات توسعه فراوانی دارد؛ با این حال، در اثر برخی سهل انگاری ها و اقدامات بی ملاحظه و نیز عدم توجه به روند فرسودگی، علی رغم وجود طرح های متعدد، مشکلات بافت درسالهای اخیرافزایش یافته است ونیازبه احیای فعالانه بافت را ضروری نشان می دهد. پژوهش حاضرضمن بررسی وتدقیق ادبیات توسعه اجتماع محلی به دنبال تبیین جایگاه آن دربازآفرینی فرهنگ مبنا است ، بدین منظور با توجه بررسی مبانی وادبیات موضوع وقرارگیری درپارادایم ساختارگرا برای راهبرد تحقیق ازروش تحقیق کیفی بهره مندشدیم وتدابیرمورد استفاده دراین روش پرسش عمیق وتحلیل محتوا می باشد که با استدلال منطقی سعی کردیم که ارتباط خوبی درمراحل تحقیق بوجود آوریم. در ادامه همچنین سازوکارچنین ارتباطی رادرقالب یک مدل مفهومی ارائه کردیم ؛ این مدل مفهومی می تواندراهبردهایی برای عملیاتی کردن رویکرد بازآفرینی فرهنگ مبنا با توسعه براجتماع محلی به عنوان رویکرد مداخله دربافت های تاریخی محله راه ری شهر قزوین (بافتهای که رهایی آن موجب مساله شده) شهری ارائه دهد. لذا هدف اصلی این مقاله بازآفرینی فرهنگ مبنا با تاکید برتوسعه اجتماع محلی بافت تاریخی محله راه ری شهر قزوین جهت ایجاد پیوند بین جاذبه های فرهنگی ازطریق توسعه اجتماع محلی و ارتقاء تعاملات فرهنگی بر مبنای ایده بازآفرینی فرهنگ مبنا است. واژگان کلیدی: بازآفرینی شهری- بازآفرینی فرهنگ مبنا- توسعه اجتماع محلی

راهکارهای مقابله با سیل

زهرا زمانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 302-307

وقوع سیل‌های بزرگ در ایران، مخصوصا در سال‌های اخیر، شناخت عوامل موثر در ایجاد، تشدید و یا کنترل سیلاب را ضروری می‌سازد. در این پژوهش که بر اساس مطالعه منابع کتابخانه‌ای، رسانه‌ای و محلی انجام شده است، به شناخت راهکارهای مفید در زمینه مقابله با این مخاطره پرداخته شده است. تبعات و خسارات مالی، روانی و اجتماعی ناشی از مخاطره سیل به حدی است که گسترش مطالعات و بهبود اقدامات در این زمینه از ضروریات حوزه پژوهش، مدیریت و اجرا محسوب می‌شود در زمینه مهار و کنترل سیلاب باید به این نکته توجه داشت که تمامی اقدامات باید به گونه‌ای باشند که کمترین تغییر را در هیدرولوژی طبیعی اعمال کنند. بهترین اقدام در جهت به حداقل رساندن دخالت در محیط هیدرولوژی، نفوذ دادن رواناب‌ها به داخل زمین‌های شهری است. در این پژوهش سعی بر آن است تا ضمن شناسایی علل و عوامل موثر در ایجاد یا تشدید سیلاب، راهکارهایی جهت کنترل و تقلیل خسارات و همچنین بهره‌برداری و استفاده صحیح از آب‌های مازاد منجر به سیل ارائه گردد.

بررسی احساس امنیت زنان در فضاهای شهری (مطالعه موردی: پارک بعثت منطقه 16 شهرداری تهران)

مریم بیرانوندزاده; یعقوب ابدالی; مهتاب مومنی چلکی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 308-321

امنیت به عنوان نیازی اساسی، در اجتماعات انسانی از جایگاه خاصی برخوردار است. برنامه ریزان و طراحان فضاهای اجتماعی، به ویژه شهرها، تلاش می کنند تا با شناسایی عوامل تهدید کننده امنیت به ویژه در فضاهای عمومی، امنیت را برای استفاده کنندگان از آن فضاها فراهم کنند. زنان در مقام نیمی از اجتماعات انسانی، به واسطه خصوصیات بیولوژیک، مسئولیت ها و نگاه متفاوت در مقایسه با مردان، ارتباط متمایزی با فضا برقرار می کنند. آنان نیازمند تسهیلات خاصی از فضا هستند تا موجب افزایش اطمینان خاطر آنان از حضور امن در فضاهای شهری و به ویژه فضاهای عمومی مانند پارک شود. از این رو این مقاله بر آن است که به بررسی امنیت زنان در پارک بعثت (خزانه) منطقه 16 تهران بپردازد. به منظور سنجش امنیت اجتماعی زنان در این مناطق سه بعد نظارت اجتماعی، کالبدی، محیطی در ارتباط با احساس امنیت مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج تحلیل ها نشان می دهد که بین متغیرهای بررسی شده و احساس امنیت زنان در سطح بالای 95 درصد و با درجه معناداری (Sig=0/00) رابطه معناداری وجود دارد. در مجموع میزان بررسی امنیت زنان متغیر عدم نظارت اجتماعی با ضریب 682/0 بیشترین اثر را در عدم استفاده زنان از پارک بعثت دارد.

بررسی و تبیین عوامل اقتصادی موثر بر پدیده جمعیت شناور (مطالعه موردی جمعیت شناور ورودی از غرب گیلان به رشت)

روح اله نصرالهی کلرود

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 322-333

شناوری جمعیت، پدیده ای جدید در جابه جایی جمعیت است که با گسترش کلان شهرها ظاهر شده است. این پدیده، ماهیت متفاوتی با سایر جابه‌جایی‌های جمعیتی دارد. جمعیت شناور، جمعیتی است که به واسطه موقعیت منطقه و سفرهای درون شهری در محدوده منطقه حضور می یابند. مهاجرت های داخلی ایران تحت تأثیر اختلاف شدید بازده نهایی کار درنواحی شهری و روستایی و همچنین میان بخش های مختلف اقتصادی،کشاورزی، صنعتی و خدمات در داخل مناطق می باشد. تحقیق حاضر با معرفی جمعیت شناور شهر رشت به صورت افرادی که محل سکونت آنها شهر رشت نبوده و به منظور خاص به شهر رشت وارد می شوند، درصدد بررسی عوامل موثر بر شناورفرستی جمعیت می باشد. . نتایج به دست آمده از آزمون فرضیه تحقیق نشان می دهد که عوامل اقتصادی بر میزان شناور فرستی جمعیت، تأثیر گذار می باشند. این امر بدین معنی است که انگیزه های اقتصادی سبب بوجود آمدن جمعیت شناور در مکانی می گردد که در آن مکان، جمعیت شناور پاسخ نیاز های خود را می بینند و به اهداف مورد نظر خود، دسترسی پیدا می کنند.

ایجاد مدل های توپوگرافیکی در محیط Google Earth (مطالعه موردی: گنبدهای نمکی فیروزآباد، فارس)

حمید توکلی; معصومه شیرزاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 334-342

مدل های توپوگرافیکی اطلاعات مهمی را در ارتباط با عوارض و پدیده های سطحی زمین در اختیار کاربران قرار می دهند. نرم افزارGoogle Earth، شبیه ساز کره زمین، یکی از برترین نرم افزارهای شبیه سازی؛ همراه با برترین ابزارهای مشاهده به صورت سه بعدی است که نقشه‌های این برنامه با کنار هم قرار دادن تصاویر انتخاب‌شده از تصاویر ماهواره‌ای، عکس‌برداری هوایی و سامانه اطلاعات مکانی سه بعدیِ جهان به‌دست می‌آید. قابلیت ایجاد نقشه ها و مدل های سه بعدی در نرم افزارهای گوناگونی گنجانده شده است که از این دسته می توان به نرم افزارهای Surfer و ArcGIS اشاره نمود. در محیط نرم افزارهای مذکور، نقاط ارتفاعی ضروری ترین ابزار کار برای ایجاد مدل های رقومی زمینی هستند. در این مطالعه نخست نقاط ارتفاعی به شیوه ای نوین از محیط Google Earth استخراج و در مرحله بعد به کمک نرم افزارهای Surfer و ArcGIS، انواع نقشه های دو بعدی و سه بعدی ایجاد گردید. سپس در تلفیقی از نقشه های تولید شده از گنبدهای نمکی فیروزآباد، استان فارس (کُنارسیاه و جهانی) در محیط Google Earth مدل های توپوگرافیکی منحصربفردی ایجاد شد.

نقشه برداری زاویه طیفی با کمک طیف های تصویر در داده های استر (مطالعه موردی: جنوب غرب اردستان، اصفهان)

حمید توکلی; معصومه شیرزاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 343-348

بیشتر روش های سنجش از دور بر این حقیقت استوار است که تصاویر سنجش از دور در باندهای طیفی متعدد و پهنای باندی کوچک تصویربرداری شده باشند و بتوان طیف پیکسل را استخراج کرد. این طیف سپس با طیف مواد شناخته شده خالص مانند کانی، سنگ، آب، خاک و ... مقایسه می شود و پیکسل هایی که با این طیف های شناخته شده شباهت دارند مشخص می شوند. با وجود اینکه این روش ها بیشتر مختص تصاویر ابرطیفی بوده ولی در خیلی از موارد در تحلیل تصاویر چند طیفی مانند استر می توان از آنها استفاده کرد. نقشه برداری زاویه طیفی (SAM) با استفاده از طیف استخراج شده از تصاویر استر برای بارزسازی پدیده های زمین شناختی در منطقه جنوب غرب اردستان، اصفهان اجرا شد. طیف های استخراجی خالص شامل طیف گیاهان سبزینه دار، ایلیت و کلسیت می شود. حاصل پردازش؛ بارزسازی پوشش گیاهی منطقه و واحدهای سنگی رسی و کربناته شامل شیل و آهک می باشد. نتایج با نقشه زمین شناسی، مشاهدات صحرایی و میدانی مقایسه و صحت پردازش بررسی شد.

تدوین استراتژی‌های مناسب کاربری اراضی شهری با استفاده از مدل ترکیبی TOPSIS-SWOT

محمدرضا امیری فهلیانی; سجاد جوکار

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 349-368

یکی از جنبه‌های اصلی ساخت شهرها مبتنی بر برنامه‌های شهری، برنامه‌ریزی کاربرد زمین شهری است، که بر پایة دو اصل توسعه پایدار و ارتقاء کیفیت زندگی بنا نهاد ه شده است. در رابطه با تحلیل مدیریت کاربری اراضی شهری، مدل های مختلفی وجود دارد که با توجه به موضوع بررسی و ویژگی های متن فضای شهری مورد استفاده قرار می گیرند. یکی از مدل های مطلوب برای تحلیل مدیریت کاربری اراضی شهری مدل SWOT است. از این مدل در پژوهش‌های جغرافیایی متعددی در سال های اخیر استفاده شده است. از آنجایی که مدل SWOT یک مدل کیفی محسوب می‌شود برخی محدودیت هایی را سبب می شود. از این رو نگارندگان در این مقاله با تلفیق مدل SWOT با مدل TOPSIS به تحلیل مدیریت کاربری اراضی شهری و ارائه استراتژی های مناسب پرداخته اند. بر مبنای مدل فوق این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی در یک مطالعه ی موردی در شهر نورآباد ممسنی‌ به بررسی یکی از مهم‌ترین چالش پیش روی شهرهای معاصر که همان استفاده مناسب از زمین‌های شهری و مدیریت کاربری اراضی شهری پرداخته و با دیدی علمی برای توسعه متعادل کاربری زمین های شهری در شهر نورآباد استراتژی های مناسبی ارایه گردد. یافته های مقدماتی تحقیق را در مدل مدیریت استراتژیک مورد بررسی قرار داده و 10 نقطه قوت، 10 تهدید، 10 فرصت و 11 ضعف بررسی و 18 استراتژی ارائه شده و در نهایت با بهره گیری از تکنیک TOPSIS نقاط قوت، ضعف، تهدیدها و فرصت های منتج شده از دیدگاه صاحبنظران رتبه بندی شدند. نتایج تکنیک تاپسیس نشان می دهد که فرصت ها بیشترین تاثیر را در بهینه سازی و توسعه متعادل کاربری اراضی شهری دارد و در رتبه دوم تهدیدها قرار می گیرند از این رو برای بهینه سازی و توسعه متعادل کاربری اراضی در این شهر استراتژی بازنگری در اولویت قرار می گیرند.

نقش مناطق حفاظت شده در توسعه اکوتوریسم (مطالعه موردی پناهگاه حیات وحش میانکاله با استفاده از مدل SWOT)

معصومه مومنی; سیاوش ایمنی قشلاق

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 369-387

چشم اندازهای طبیعی از کانون‌ها و جاذبه‌های توریست پذیر است، اهمیت دادن به آنها در حفاظت از محیط‌زیست به منظور دستیابی به توسعه پایدار امری ضروری است. در این تحقیق به بررسی و طبقه بندی دو موضوع صنعت اکوتوریسم و حفاظت از محیط‌زیست که دارای دو رویکرد متفاوت ولی وابسته به هم هستند، پرداخته شده‌است. این‌که با چه نگاه و رویکردی به موضوع فوق پرداخته شود از اهمیت فراوانی دارد. اگر دید اقتصادگرایی و جنبه سودآوری، از منابع طبیعی برای برنامه‌ریزان مئرد اهمیت باشد، صنعت گردشگری عاملی خواهد شد برای تخریب و بهانه‌ای برای سودجویی از طبیعت.اما با نگاهی دوراندیشانه و آینده‌نگر، می‌توان نسبت به توسعه صنعت اکوتوریسم در مناطق حفاظت‌شده و مناطق طبیعی به حفظ این منابع با ارزش تلاش کرد و عامل حفاظت از محیط‌زیست را بر عامل صنعت گردشگری مقدم شمرد. برنامه‌ریزی برای اکوتوریسم بایستی به گونه ای باشد که در برنامه‌ریزی و مدیریت کم‌ترین آسیب برای تنوع زیستی را داشته باشد. سودهای حاصل از گردشگری ناپایدار و آسیب‌رسان به محیط‌های طبیعی و حتی فرهنگی، کوتاه مدت خواهد بود و صدمات جبران ناپذیری نیز به پیکره طبیعت وارد خواهد آورد. این در حالی است که می توان با بهره‌گیری از اکوتوریسم پایدار و مبتنی بر اصول زیست‌محیطی، تاثیر اقتصادی بلند مدت در سطوح ملی و محلی را لمس کرد. پناهگاه حیات‌وحش میانکاله با دارا بودن موقعیت مناسب و اکوسیستم خاص، توان بالایی در جذب گردشگران را داراست. در این پژوهش که با توصیفی و تحلیلی و بهره‌گیری از اسناد کتابخانه‌ای و هم‌چنین مشاهدات میدانی و تجزیه و تحلیل به روشSWOT صورت گرفته به بررسی ویژگی‌ها و پتانسیل‌های گردشگری پناهگاه حیات‌وحش میانکاله پرداخته شده‌است تا علاوه بر شناسایی این داشته‌ها در زمینه حفظ و پایداری اکوسیستم آن نیز تلاش شود و با توجه به نقش و اهمیت توسعه پایدار راه‌کار‌های حفاظت مطلوب آن نیز ارائه شود.

ارزیابی و پهنه بندی، نقشه مطلوبیت اقلیم نظامی استان کردستان

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 387-396

آب و هوا در تمام فعالیت‌های انسان تاثیر عمده دارد. آب‌وهوا یکی از مهم‌ترین عوامل جغرافیایی تأثیرگذار بر امور دفاعی و نظامی است که همواره باید توسط طراحان حوزه دفاعی و نظامی در انتخاب دکترین‌ها، تاکتیک‌ها و حتی در انتخاب نوع نیروهای نظامی، تجهیزات نظامی، البسه، آماد، تعمیر و نگهداری، ساخت تأسیسات مدنظر قرار گیرد. این بدان معنی است که از اصول و مفاهیم آب و هوا در چارچوب کاربردی استفاده گردد. شاخص اقلیم نظامی (MCI) به منظور ارزیابی شرایط اقلیمی برای انجام هر نوع عملیات نظامی ارائه شده است که با استفاده از آن می توان اقلیم نظامی را در ماه های مختلف برآورد کرد. در این تحقیق با استفاده از 7 متغیر اقلیمی و داده های مربوط به آن از پنج ایستگاه هم دید (سینوپتیک) استان کردستان، نخست شاخص اقلیم نظامی محاسبه گردید؛ سپس نقشه مطلوبیت اقلیم نظامی در ماه های مختلف سال با استفاده از نرم افزارهای ArcGIS و Surfer بدست آمد و نهایتا در محیط Google Earth پهنه بندی گردید.

ارزیابی و مقایسه، شرایط اقلیم نظامی استان کردستان و ایلام

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 397-406

یکی از موضوعات مهم جغرافیای نظامی، اقلیم شناسی نظامی است که اثرات آب و هوا را بر امور نظامی در سطوح مختلف عملیاتی مورد بررسی قرار می دهد. تمام عناصر آب و هوایی یک منطقه نظیر دما، رطوبت نسبی، سرعت و جهت باد، ابرناکی، میدان دید، بارش باران و برف و ... در عملیات نظامی اثر دارد. کردستان و ایلام از استان های مرزی کشور دارای شرایط ویژه اقلیمی از نظر نظامی هستند. در این تحقیق به منظور ارزیابی و مقایسه شرایط اقلیم نظامی استان های مذکور، نخست داده های مربوط به هفت ایستگاه همدید (سینوپتیک) که دارای دوره آماری مناسب (بالای ۲۰ سال) بودند انتخاب گردید و با استفاده از 7 متغیر اقلیمی؛ شاخص اقلیم نظامی در ماه های مختلف برای استان های مورد مطالعه برآورد شد. سپس نقشه مطلوبیت اقلیم نظامی در ماه های مختلف سال با استفاده از نرم افزارهای ArcGIS و Surfer بدست آمد و نهایتا در محیط Google Earth پهنه بندی گردید.

تفکیک واحدهای سنگی و کانی شناختی گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس، با استفاده از نسبت گیری باندی در داده های گرمایی ASTER

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 407-414

برخی مواد در طول موج های SWIR+VNIR به علت فرایندهای بازتاب، مشخصه ها و علائم مشابه؛ و در مقابل ویژگی های متفاوتی در باند گرمایی (TIR) از خود نشان می دهند. از این رو اطلاعات گرمایی ممکن است کمبود اطلاعات بخش های طیفی دیگر را برطرف کند. برای پردازش داده های استر (ASTER) در محدوده فروسرخ گرمایی از داده های AST_05 استفاده شد. AST_05 محصول داده های گسیلشی سطحی سنجنده استر با توان تفکیک 90 متر می باشد که فقط برای باند فروسرخ گرمایی این سنجنده تولید شده اند. نسبت گیری؛ تغییرات شیب منحنی های بازتاب طیفی بین دو باند را به تصویر می کشد. واحدهای کانی شناختی اصلی در گنبدهای نمکی شامل کلسیت، ژیپس، انیدریت، نمک و رس (ایلیت) است. بازنویسی طیفی این کانی ها در محدوده فروسرخ گرمایی باندهای استر انجام گرفت و نسبت های 13/12، 12/11، 11/12 و 11/10 به ترتیب برای بارزسازی و تفکیک هالیت (نمک)، کلسیت، ژیپس و رس در گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس (کنار سیاه و جهانی) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج با نقشه زمین شناسی، مشاهدات صحرایی و میدانی مقایسه و صحت پردازش بررسی شد.

تحلیل مولفه های اصلی داده های گرمایی ASTER در بارزسازی واحدهای سنگی و کانی شناختی گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 415-421

سازمان اداره کننده استر، سه نوع محصول، استاندارد، نیمه استاندارد و ویژه را تولید می کند. محصولات استاندارد استر که بدون تقاضای کاربران تولید شده شامل داده های سطح 1 و 2 می باشد. این سازمان داده های سطح 2 استر شامل داده های دمای سطحی و داده های گسیلشی سطحی را برای انجام پردازش در محدوده گرمایی تولید کرده و در اختیار کاربران قرار می دهد. AST_05 محصول داده های گسیلشی سطحی با توان تفکیک 90 متر می باشد که فقط برای باند فروسرخ گرمایی (TIR) سنجنده استر تولید شده است. تحلیل مولفه های اصلی (PCA) در محدوده 5 باند گرمایی این سنجنده با استفاده از داده های AST_05 انجام شده است. ویژه بردارهای حاصل از PCA برای بارزسازی واحدهای کانی شناسی و سنگ شناختی گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس (جهانی و کنار سیاه) نشان داد که بیشترین بارگذاری های ویژه بردارها در مولفه های سوم، چهارم و پنجم صورت گرفته است. نتایج با نقشه زمین شناسی، مشاهدات صحرایی و میدانی مقایسه و صحت پردازش مورد ارزیابی قرار گرفت.

تحلیل امنیتی وضعیت همسایه های خارجی ونقش سپاه پاسداران در مناطق مرزی شرق جمهوری اسلامی ایران

مریم رضایی; حسنعلی روا; حسین دوستی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 422-431

سپاه طی چند سال اخیر به واسطه مردمی بودنش و ایجاد امنیت مبتنی بر توان جامعه از جایگاه ویژه ای در سیستان و بلوچستان برخوردار است، این جایگاه به دلیل اقبال عمومی طوایف و قومیت های مختلف نشان از اثرگذاری این ارگان در امنیت پایدار دارد، امنیتی که حسب یقین طی یک برنامه میان مدت و بلند مدت در کنار هوشیاری و آگاهی معتمدان و ریش سفیدان ایجاد خواهد شد.مرزهای جنوب شرقی ایران نیز از این واقعیت جدا نبود، نیروی زمینی سپاه به محض تحویل گرفتن امنیت سیستان و بلوچستان با دارا بودن حدود هزار و ۳۰۰ کیلومتر مرز زمینی مشترک و ۳۴۵ کیلومتر مرز دریائی در سال 88، سردار شوشتری را مامور ایجاد امنیت پایدار در این خطه کرد. امنیتی که در لقای لبخند و نگاه جامع شناختی این سردار شهید به بهترین شکل با استفاده از توان بومی و محلی در نقطه نقطه استان ایجاد شد و روز به روز از نا امنی کاست.بخش اعظمی از تحقق یک امنیت پایدار در هر مکان و نقطه‌ای، محرومیت‌زدایی و رونق اقتصادی است، اما همین رونق اقتصادی و ایجاد امنیت پایدار اقتصادی، نیاز اولیه‌ای دارد و آن ایجاد چتر امنیتی مناسب در آن نقطه است

نقش نیروی دریایی سپاه راهبردی در تامین امنیت وراهبردهای دفاعی

مریم رضایی; حسین دوستی مقدم

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 432-442

پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران دچار تغییرات و تحولات اساسی شده است و این تغییرات تا حدی بوده است که امروز شاهد خودکفایی در زمینه تولید تجهزیات دریایی هستیم.طی سال های گذشته به لحاظ موقعیت حساس و ژئوپولتیکی ایران در منطقه حضور پرقدرت خلیج فارس از نظر اقتصادی، سیاسی و بین المللی از اهمیت بالایی برخوردارد بوده و بر همین اساس و نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با ارائه برنامه ای مدون به حفظ امنیت مرزهای آبی کشور و حضور در آب‌های داخلی پرداخته اند و بر اساس این برنامه ریزی مسئولیت حفظ امنیت مرزهای کشور بر عهده سپاه است .حضور نیروهای جنگی کشورهای غربی در آبهای خلیج فارس ، تحریم های اقتصادی، تهدیدهای نظامی کشورهای غربی و همچنین ناامنی در کشورهای همسایه در سال های اخیر ارائه برنامه مدون از سوی نیروی دریایی سپاه را برای حفظ منافع و مرزهای نظام جمهوری اسلامی ایران به یک امر ضروری تبدیل کرده و بر همین اساس رویکرد اصلی نیروی دریایی در سال های اخیر را می توان توسعه این نیرو برای حفظ امنیت مرزهای آبی کشور برشمرد. امنیت مرزهای آبی ایران بسیار بالا و اقتدار نیروی دریایی سپاه حتی در خارج از مرزهای ایران قابل لمس است و شناورهای سپاه در منطقه آبی ایران خواب را از چشم دشمنان ربوده‌اند.اما لازمه اصلی برقراری امنیت در مرزهای آبی کشور و حضور پرقدرت در آب های بین المللی به طور حتم داشتن تجهیزات نظامی دریایی به روز است و بر همین اساس مقامات ارشد نظام جمهوری اسلامی ایران و همچنین مسئولان نیروی دریایی سپاه همواره بر توسعه تجهیزات نظامی دریایی تاکید داشته اند.

مفهوم و کارکردهای عملیات حفظ صلح

فروغ رضازاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 443-460

عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد  ابزاری ویژه و کاربردی برای کمک به حفظ صلح و امنیت و پایداری آن در جامعهٔ بین‌المللی است. نیروهای حافظ صلح می‌کوشند از طریق برقراری صلح و روش‌های مسالمت‌آمیز به خشونت‌ها و درگیری‌های ایجاد شده در داخل یک کشور یا میان دو کشور درگیر خاتمه دهند. عملیات حفظ صلح با ایجاد یا اعاده صلح متفاوت است. روش تحقیق کتابخانه ای و مروری بوده که از منابع مختالف جهت جمع آوری اطلاعات استفاده شده است. هدف این مقاله تشریح، بررسی و ارزیابی اقداماتی است که توسط نیروهای حافظ صلح در راستای انجام ماموریت های حقوق بشری انجام و سعی شده است با تقسیم بندی موضوعی وظایف حقوق بشری و توضیح مصداقی از آن به تشریح فعالیت های انجام شده توسط این نیروها و نهایتا ارزیابی این اقدامات پرداخته شود.

نقش گردشگری مذهبی در توسعه اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی مطالعه موردی روستاهای بخش مرکزی اردبیل

احمد مومنی; زهرا پرنو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 1-16

هدف از پژوهش حاضر نقش گردشگری مذهبی در توسعه اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی مطالعه موردی روستاهای بخش مرکزی اردبیل است. این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی که با استفاده از روش پیمایشی و کتابخانه‌ای استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش 16 روستای بخش مرکزی اردبیل است که به جهت داشتن پتانسیل‌ و کانون گردشگری که جامعه آماری تحقیق را تشکیل می‌‌دهند مراجعه شد. جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش، شامل روستاییان انتخاب شده ساکن در مناطق روستایی اردبیل مرکزی است که بر اساس سرشماری سال 1395، برابر با 16474N= نفر و 4835 خانوار است که با توجه به مشخص بودن جامعه آماری مورد مطالعه از فرمول کوکران استفاده و حجم نمونه برابر با 375n= برای دقت بیشتر حجم نمونه 380 انتخاب شد. ابزار اندازه‌گیری پرسشنامه محقق ساخته بود،روایی صوری پرسشنامه توسط پنل متخصصان مورد تائید قرارگرفت و برای تعیین پایایی کمی پرسشنامه نیز از ضریب آلفای کرونباخ، استفاده شد که مقدار آلفای ذکر شده برای قسمت‌های مختلف پرسش‌نامه 76/0 تا 85/0 محاسبه شد. به منظور به دست آوردن سنجش دیدگاه ساکنان در خصوص مؤلفه‌های ذکر شده از آزمون‌های آماری میانگین پاسخ‌ها و واریانس و آزمون T تک نمونه‌ای و آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج یافته‌های این پژوهش نشان داد که رابطه مثبت و معناداری بین گردشگری مذهبی و مؤلفه‌های اقتصادی پژوهش وجود داشته است به طوری بیشترین نقش گردشگری مذهبی در توسعه اقتصادی مناطق روستایی به این ترتیب است که درآمد (92/2)، اشتغال‌زا شدن (89/2)، بالا رفتن قیمت زمین و املاک (29/3)، سرمایه‌گذاری (91/2)، بیان‌کننده‌ای این موضوع است که گردشگری مذهبی بیشترین تأثیر را بر بالا رفتن قیمت زمین و املاک و کمترین تأثیر را بر اشتغال‌زا شدن جامعه محلی داشته است.

تحلیل وضعیت توزیع خدمات و جمعیت در مناطق روستایی استان ایلام با استفاده از ضریب جینی و منحنی لورنز

فرزاد کرمی; سکینه کرمشاهی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 17-30

نحوه پراکنش خدمات روستایی نشانگر میزان رشد و توسعه یافتگی مناطق روستایی و بالطبع نحوه نگرش به ساز و کارهای برنامه ریزی غیرمتمرکز در سطح کشور می باشد. در پراکنش خدمات روستایی در مراحل اولیه توسعه یافتگی، توجه به شاخص های کالبدی، اجتماعی و اقتصادی حائز اهمیت بسیاری است. سنجش و ارزیابی نحوه توزیع موضوعات و عوامل مؤثر در توسعه و درجه برابری یا نابرابری در توزیع یکی از روش های شناسایی وضعیت جامعه و سطح توسعه آن است. پژوهش حاضر در پی آن است که به بررسی ارتباط بین پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی روستایی بپردازد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری مورد مطالعه، روستاهای استان ایلام می باشند. داده های مورد نیاز از نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال 1390 و 1395 استان ایلام به دست آمده است و با استفاده از شاخص یا ضریب جینی و منحنی لورنز به مقایسه ی وضعیت توزیع خدمات با توجه به جمعیت در مناطق روستایی استان پرداخته شده و مورد تحلیل قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهد که که در سال 1395 برابری بیشتری در توزیع خدمات با توجه به جمعیت در مناطق روستایی استان وجود داشته است و در سال 1390 برعکس( نابرابری در توزیع خدمات).

بررسی و تحلیل نقش متنوع سازی مشاغل روستایی جهت نیل به اقتصاد پایدار خانوارهای روستایی مطالعه موردی دهستان ورزق شهرستان فریدن، اصفهان

احمد مومنی; زهرا پرنو

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 31-48

امروزه، اقتصاد پایدار عاملی حیاتی در ماندگاری جمعیت روستایی است. در پژوهش حاضر، ناحیه مورد مطالعه با مشکلاتی همچون درآمد محدود و ناپایدار، عدم تنوع در فعالیت‌های اقتصادی، کمبود فرصت‌های اشتغال، گسترش فقر و بیکاری و به‌تبع آن، مهاجرت‌های روستایی و فشار بر منابع اقتصادی محدود روستا مواجه است. متنوع سازی اقتصاد نواحی روستایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین راهبردهای پایداری اقتصادی تلقی شده و تأثیر بسزایی در اقتصاد منطقه دارد.. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی، روش تحقیق توصیفی _ تحلیلی بوده است. جامعه آماری تحقیق، دهستان ورزق شهرستان فریدن در استان اصفهان است که در سال 1395 برابر با (9288N=) نفر جمعیت در قالب 3757 خانوار را دارا بوده است؛ که طبق فرمول کوکران تعداد (370n=) خانوار به‌عنوان نمونه مورد مطالعه از طریق پرسشنامه مورد ارزیابی قرار گرفت. جهت تعیین ضریب اعتبار پرسش‌نامه پس از تدوین آن، بر اساس نظرسنجی از اساتید و صاحب‌نظران درباره محتوای پرسشنامه و تأیید ایشان، ابتدا تعداد 30 نفر به‌صورت آزمون اولیه مورد پرسشگری قرار گرفته که با استفاده از نرم‌افزار SPSS میزان آلفا کرونباخ برای کل پرسشنامه 873/0 محاسبه شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها به روش کمی انجام پذیرفت و ویژگی‌ها توصیفی شناسایی شد و برای تحلیل آزمون استنباطی از آزمون‌های رتبه‌ای اسپریمن، تی تک نمونه‌ای، همبستگی رگرسیون و تحلیل مسیر استفاده گردید. نتایج از این قرار است که متنوع سازی مشاغل روستایی با اقتصاد پایدار منطقه رابطه معنادار وجود دارد. بیشترین اثرات متنوع سازی مربوط به شاخص افزایش درامد با میزان (576/0) و کمترین اثرات کلی به شاخص بهبود زیرساخت‌های اولیه با میزان (008/0) می‌باشد. و با توجه به نتایج تحقیق پیشنهاد‌هایی ارائه گردید.

بررسی و تحلیل تحرکات سیاسی و قومی گروهک های شبه نظامی برامنیت جنوب شرق

محمد امین سرگزی; حسین دوستی مقدÙ; ملیحه دوستی مقدÙ; پروانه شهرکی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 49-60

ترکیب قومی و مذهبی موجود در استان‌های مرزی شرقی کشور به نحوی است که نوعی ضعف ژئوپلیتیک را در این مناطق برای نظام جمهوری اسلامی فراهم آورده است. غفلت از این موضوع از طرفی و هوشیاری دشمنان در آن سوی مرزها و بهره‌برداری آنان از موقعیت ایجاد شده، به نوعی تهدید محسوب می‌گردد. از دیدگاه وهابیت این بخش از ایران به دلیل، اکثریت اهل‌تسنن، فقر اقتصادی و فرهنگی، خروج روحانیون اهل‌تسنن برای ادامه تحصیل به کشورهای عربستان و پاکستان، و ... دارای شرایط مناسب برای تبلیغ و توسعه فرقه‌گرایی مذهبی و گسترش وهابیت است. مهمترین پیامدهای گسترش فرقه‌گرایی وهابیت، یارگیری نهادهای جاسوسی مخالف علیه نظام است که بایستی مورد توجه نهادهای اطلاعاتی و امنیتی قرار گیرد. به ویژه که، یکی از اهداف راهبردی حامیان این فرقه تأسیس یا نفوذ بر مدارس مذهبی اهل‌سنت، به ویژه در استان‌های مرزی در جهت ترویج عقاید ضد شیعی است. به نظر می‌رسد با یک برنامه‌ریزی مناسب که بیشتر می‌بایستی متکی به تغییر نگرشی بر مرز باشد می‌توان این نقاط ضعف را به نقاط قوت تبدیل نمود، سلفی‌گری از جریان‌های رادیکال مذهبی است که بیشتر از آن که ریشه داخلی داشته باشد، ریشه‌های منطقه‌ای دارد. سه کشور عربستان، پاکستان و امارات از اصلی‌ترین حامیان مالی جریان‌های سلفی هستند و استان سیستان و بلوچستان به لحاظ بافت قومی- مذهبی و مجاورت جغرافیایی با پاکستان و افغانستان از بیشترین پتانسیل فعالیت‌ گروه‌های سلفی برخوردار است

تاثیر موانع مرزی بین ایران و افغانستان بر امنیت منطقه سیستان

محسن عبداللهی; حسین دوستی مقدÙ; پروانه شهرکی; ملیحه دوستی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 61-71

سیستان به دلیل واقع شدن در منطقه مرزی کشوربحران زده افغانستان با مخاطرات، چال شها و تحولاتی عمده در محیط امنیتی خود رو به رواست. واقعیت است که محیط راهبردی ایران، از جمله امنیت ملی در معرض حوزه های متعدد ژئوپلیتیک بیرونی قرار دارد؛ در عین حال فضای سرزمینی ایران به سبب آن که مکمل راهبردهای جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیکی کشورها و قدرت های پیرامونی است، تهدیداتی چون مهاجرت های غیرقانونی، قاچاق مواد مخدر و سلاح های غیرمجاز، جنایات سازمان یافته، ورود کالاهای ممنوعه، ناامنی نواحی مرزی و حمله به پاسگاه های مرزبانی و غیره در کنار تحرکات قومی- مذهبی بویژه پس از جنگ افغانستان، امنیت مرزهای شرقی ایران را به مخاطره انداخته است. مناطق بی ثبات همجوار ایران به خصوص در شرق کشور باعث دغدغه ها و نگرانی های اساسی شده و فقدان رشد دموکراسی و ناپایداری دولت های پیرامونی و گسترش اقتدار قومی آنها و نیز وجود بزرگ ترین قطب تولید مواد مخدر و انواع قاچاق ها در مرزهای سیستان بر آسیب پذیری مرزهای جغرافیایی و امنیتی ایران افزوده است. معمولاً حاشیه های مرزی محل تجمع گروه های نژادی، مذهبی و زبانی است و از این نظر استان سیستان و بلوچستان از شرایط ویژه ای برخوردار است. گذشته از همه، موقعیت جغرافیایی استان و حضور تعداد کثیری از اتباع بیگانه- سبب تشدید عملیات تروریستی در این استان گردیده و در نهایت نبود ثبات و بروز چالش های امنیتی را برای منطقه سیستان و بلوچستان و کشور به ارمغان آورده است. باتوجه به هزینه زیاد طرح انسدادمرز در منطقه سیستان و عدم وجود تحقیقات علمی در خصوص شناخت اثرات مثبت و منفی اجرای احداث (دیوار بتونی )، پژوهش حاضر به این امر می پردازد

ارزیابی رضایتمندی مسکن مهربراساس شاخص ها و اصول مسکن اجتماعی (موردپژوهی: شهرجدیدپرند،شهرجدیدپردیس)

علی اصغر ملک افضلی; تقی قاسم شریفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 72-94

چکیده مسکن گروه های کم درآمدجامعه یکی ازمسائلی است که بیش ازسایرابعاد مسکن موردتوجه نظام های اجتماعی ودولت های مرکزی قرارگرفته است.سیاست های مسکن اجتماعی درتمام کشورها ازسابقه طولانی برخورداراست وبرنامه های مبتنی براین سیاست هادرطول دهه های گذشته تغییرات زیادی نموده اند.درایران ازابتدای برنامه دوم توسعه،دولت به تامین مسکن اقشارکم درآمدوفاقد مسکن توجه ویژه داشته است.دربرنامه چهارم نیزسیاست های تامین مسکن درقالب قانون ساماندهی تولیدوعرضه مسکن ودستورالعمل اجرای آن تعیین شده است. یکی ازبندهای قانون مذکور، واگذاری حق بهره برداری اززمین (اجاره 99 ساله اراضی) است که به‌عنوان طرح مسکن مهرشناخته می شود. باتصویب این قانون،عملاً احداث یک میلیون واحد مسکونی مهردرسراسرکشورآغازگردیدازاین رقم حدود250 هزارواحدبایستی درشهرهای جدید ساخته شوندکه تابه امروزعلیرغم سرمایه گذاری انجام شده توفیق چندانی درپذیرش جمعیت برخوردارنبوده اند. شهرجدیدپرندوپردیس درمحدوده شهری تهران نیزدرزمره شهرهایی قراردارندکه بیشتری حجم مساکن مهر(بالغ بر180هزارواحد مسکن)درآنها ایجاد شده است،که ارزیابی رضایت مندی برنامه درآنها درقالب گروه مداخله (پرند)وگروه کنترل (پردیس)صورت گرفته است. با توجه به اجرا و تکمیل برخی از فازهای آنها، ضروری است با روش های مختلف،میزان موفقیت آنها مورد بررسی قرار گیرد. ازاین رودراین مقاله با استفاده ازروش توصیفی وتحلیلی وتکنیک ارزیابی اثرروسی ومدل آزمون t دو نمونه ای استفاده شده است،که براساس مبانی نظری وتجربی مرتبط بابرنامه ریزی مسکن اقشارکم درآمدوبرنامه ریزی مسکن اجتماعی و ارزیابی اثر میزان رضایت مندی ساکنان دوشهرجدید مورد ارزیابی اثر قرارگرفت، یافته های پژوهش حاکی ازآن است که شاخص های اقتصادی واجتماعی درپرندمعنا داربوده ودرواقع تحت تأثیرنبودبرنامه وشکل درمقابل شاخص های کالبدی درشهرجدیدپردیس وبرنامه معنادارشده است، درواقع به عنوان اثرات خالص برنامه می توان آنهارامطرح نمود. سپس چارچوب توسعه مسکن اجتماعی برای بهبود عملکرد مسکن مهرایجاد شده مطرح شده است. درانتها ضمن مشخص نمودن چارچوب راهبردی به ارائه راهکارهای زمینه مرتبط پرداخته شد. کلید واژگان: رضایتمندی مسکن،مسکن مهر، مسکن اجتماعی، ارزیابی اثرات برنامه،مسکن مهر پرند،مسکن مهر پردیس

تحلیل عوامل تاثیرگذار در کارآفرینی زنان روستایی

بهمن خسروی پور; نرگس کریمی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 95-105

کارآفرینی ابزاری برای برنامه‏ریزی است تا جوامع را به سوی توسعه هدایت نماید. از آنجا که همه‏ی جوامع یا همه‌ی افراد درون یک کشور، برای دستیابی به شرایط کارآفرینی، موقعیت مساوی و یکسان ندارند، باید شرایط را برای توسعه‏ی کارآفرینی، به گونه‏ای هدایت یا ایجاد کرد. که با توجه به اینکه نیمی از افراد هر جامعه‏ای را زنان تشکیل می‏دهند. شرکت زنان در شغل‏های مختلف برای رشد و پیشرفت جامعه لازم و ضروری است. توانمندسازی و مشارکت زنان در عرصه‎های مختلف اقتصادی، اجتماعی، فنی و غیره یکی از شاخص‏های تولید هر کشوری محسوب می‏شود. زنان کارآفرین در مناطق روستایی نقش مهمی در ایجاد و ارتقاء اشتغال و بهبود وضعیت اقتصادی جامعه و خانواده ایفا می‏کنند؛ و جایگاه خود را در روند توسعه روستای خود داشته باشند. این مقاله که به روش مروری و با استفاده از منابع مکتوب و اینترنتی تهیه شده است تلاش دارد تا عواملی که بر کارآفرینی زنان روستایی نقش آفرینی می‏کنند، را بیان کند.

بررسی نیازهای آموزشی – ترویجی زنان روستایی)موردمطالعه: شهرستان ساری استان مازندران)

بهمن خسروی پور; سیده شهربانو حسینی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 106-116

اینکه زنان روستاییبه‌طور مشخص در چه مراحلی از تولید، در مورد چه محصولی، به همراه چه کسی و چگونه فعالیت می‌کنند در تدوین و اجرای یک برنامه توسعه، اهمیت خاصی دارد. توجه ویژه به نقش زنان در کشاورزی، متضمن تلاش برای شناسایی هر چه دقیق‌تر انواع و میزان آنان از یک‌سو و شناسایی و رفع موانع و مشکلات آنان در مسیر توسعه کشاورزی از سوی دیگر است. این پژوهش، باهدف بررسی نیاز آموزشی زنان روستای آکند شهرستان ساری استان مازندران انجام‌شده است. جامعه آماری شامل 143 نفر از زنان کشاورز بود که با استفاده از جدول مورگان 103 به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخت بود که روایی آن با نظر استادان دانشگاه و پایایی آن با استفاده از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (2/93 %) تائید شد. این تحقیق ازلحاظ هدف، تحقیقی کاربردی بوده و به روش پیمایشی انجام‌شده است. نتایج حاصل از تحقیق، حاکی از مشارکت زنان روستایی در مراحل مختلف فعالیت‌های زراعی و باغی است. بین متغیرهای سن، میزان زمین تحت تملک خانوار، سابقه کار کشاورزی و میزان تحصیلات، با نیاز احساس شده برای شرکت در کلاس‌های آموزشی همبستگی وجود دارد. باوجود این، نیاز زنان این روستا به برگزاری کلاس‌های آموزشی- ترویجی، اغلب در نظر گرفته نشده و اکثریت کلاس‌های برگزارشده به مردان اختصاص یافته است.

ارزیابی نقش اثرات بلند مرتبه سازی بر کاربری های شهری (مطالعه موردی: شهرستان تنکابن)

اسفندیار الهی چورن; محمد علی الهی چورن

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 117-131

یکی از طرح های که برای تامین مسکن و جلو گیری از عوارض ناشی از توسعه افقی ارائه شده است، توسعه عمودی شهرها و ساخت مسکن به صورت بلند مرتبه می باشد و به این منظور جامعه آماری تحقیق خیابان فردوسی غربی و خیابان زنگیشا محله در شهرستان تنکابن ، با استفاده از فرمول نوع دوم کوکران تعداد 214 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده است. نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است. روایی گویه‌های پرسشنامه با نظر تعدادی از محققان بررسی شده و پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ به میزان 0.74 محاسبه شده است. برای تجزیه وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های آماری t تک نمونه‌ای‌ استفاده شده است. به طوری که، از بین مولفه‌های مورد بررسی به ترتیب مولفه‌های میزان خدمات آموزشی با 90/3 با لاترین میانگین و میزان رضایت از خدمات بهداشتی با 18/3 کم ترین میانگین را دارا می باشد..

مطالعه ضرورت ها و چالش های بلند مرتبه سازی( مطالعه موردی: شهرستان چالوس)

محمد شجاعی; پیمان پولادی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 132-149

رشد سریع شهر نشینی به ویژه در کشورهای در حال توسعه، باعث بروزبسیاری از مشکلات شهری از جمله رشد لجام گسیخته شهرها گردیده است یکی از راهبرد هایی که برای تامین مسکن و جلو گیری از عوارض ناشی از توسعه افقی ارئه شده است توسعه عمودی شهرها و ساخت مسکن به صورت آپارتمان می باشد هدف این پژوهش بررسی تأثیر ساختمان های بلند بر تراکم ساختمانی و مصرف زمین درمحدوده مورد مطالعه می باشد. به این منظور جامعه آماری تحقیق خیابان گلسرخی و خیابان دوستگر در شهرستان چالوس ، با استفاده از فرمول نوع دوم کوکران تعداد 214 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده است. نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است. روش تحقیق کاربردی نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌های مورد نیاز به صورت میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع‌آوری شده است. روایی گویه-های پرسشنامه با نظر تعدادی از محققان بررسی شده و پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ به میزان 0.74 محاسبه شده است. برای تجزیه وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های آماری t تک نمونه‌ای‌ و تحلیل واریانس استفاده شده است و در نهایت از تکنیک TOPSIS برای رتبه‌بندی مولفه های بلند مرتبه سازی بهره گرفته شده است. نتایج نشان می‌دهد که به طوری که، از بین مولفه‌های مورد بررسی به ترتیب مولفه‌های میزان رضایت از کیفیت محیط زندگی (4.78)، میزان رضایت از خدمات آموزشی با (3.90) بیشترین مقادیر میانگین عددی را به خود اختصاص داده‌اند. از طرفی دیگر، مولفه‌های امنیت پیاده روی (9/2) و رضایت از کیفیت از مسکن (8/2) پایین تر میانگین طیف لیکرت به عنوان مطلوبیت عددی مورد آزمون محاسبه شده است. تحلیل فضایی بررسی تأثیر ساختمان های بلند بر تراکم ساختمانی و مصرف زمین درمحدوده

شناسایی چالشهای هویت فضاهای شهری مسکن مهرشهرجدید (موردپژوهی: شهرجدیدپردیس)

علی اصغر ملک افضلی; تقی قاسم شریفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 150-184

همه شهرها برای حفظ پویایی وزنده بودن بایستی هویت داشته باشند و آن را حفظ کنند. شهری که هویت ندارد، زندگی در آن جریان ندارد، چنین شهری وجود نخواهد داشت. شهری که فاقد هویت باشد از خصیصه‌های شهری فاصله دارد و ساکنان آن به منزله میهمانانی تلقی می‌شوند که احساس خاصی نسبت به آن نداشته و تمایلی نیز به حل مسائل آن نشان نمی‌دهند. طرح مسکن مهرشهر جدید پردیس با نوع شهرسازی بی هویت، وپایه گذار الگوهای مدرن و بی هویت درشهرهای جدید است. این مساله درشهر جدیدپردیس تبدیل به یکی از چالش‌های اساسی هویت شهرشده است. یکی ازموضوعاتی که برای ارتقاء تمدن درشهرها ایرانی همیشه مطرح است موضوع هویت ساز ایرانی اسلامی شهرسازی است که این پژوهش به دنبال نحوه بهره گیری ازشاخص‌های هویتی ایرانی اسلامی درشهرسازی شهرجدیدومناطق مسکن مهربه شناسایی میزان ونحوه به کارگیری آن درپروژه‌های مسکن مهرشهرجدید(پردیس) وچالش‌های به وجود آمده دراثر بی ملاحظاتی کردن این مهم می‌باشد. با توجه به ویژگی های کلی تحقیق که علاوه برتاکید برمکان طبیعی وتفسیرومعنا، پژوهش حاضردرپارادایم ساختارگرا قراردارد که با راهبرد روش کیفی و با تدبیر مروری بر گردآوری داده ها، تحلیل وتفسیرازتکنیک مصاحبه عمیق وتحلیل محتوا ،که براساس استدلال منطقی به دنبال کالبد شکافی موضوع رفته ایم ،که درنهایت یافته‌های تحقیق حاکی ازعدم بهره گیری مناسب ازشاخصه‌های شهرسازی ایرانی اسلامی ونیزکم توجهی به استفاده از شاخص‌های هویتی ایرانی اسلامی برای طرح وساخت مجموعه‌ای با اصالت وشایسته ایران اسلامی مشخص شده است، که برای برون رفت ازاین چالش سعی کردیم برخی ازپیشنهادات درراستای ابعاد هویت سازدرمناطق مسکن مهرشهرجدیدپردیس ارائه کنیم.

ساماندهی و سازماندهی بالاب (مطالعه موردی شهر پاوه) رنده‌ها در مناطق کوهستانی

کامران نوری; مصطفی شاهینی فر; پرشنگ حسینی منفرد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 185-201

شهر پاوه در منطقه اورامانات، استان کرمانشاه قرارگرفته است این شهر مرکز شهرستان پاوه بوده و به عنوان مرکز ثقل جمعیتی در شهرستان پاوه ایفای نقش می‌کند که این امر موجب افزایش جمعیت شهر، توسعه و گسترش فیزیکی شهر می‌شود. مهاجرت بی‌رویه از اطراف به پاوه بعدازانقلاب و جنگ، عدم بازگشت مهاجرین رشد در سالهای اخیر و عدم تعادل بین جمعیت و ساختمان‌های سنتی سبب شد که ساختمان‌های طویل شد در ساختمان-های طویل، رفت‌وآمد افرادی که دارای مشکلات جسمی می‌باشند از اهمیت ویژهای برخوردار است .جابجایی و حمل‌ونقل وسایل و تجهیزات سنگین نیز از دیگرمشکلات این ساختمان‌های می‌باشد. میتوان گفت که امروزه پله‌ها و لبه‌ها از مهمترین موانع حرکتی و همچنین کاربردیترین ارتباط دهنده بین دو سطح بوده‌اند. مزایای استفاده از پله-ها اگر کنار گذاشته شود محدودیت بزرگی را به‌خصوص افراد آسیب دیده ازجمله سالخوردگان و معلولین ایجاد می‌کند. شهرستان پاوه با داشتن جاذبه‌های فراوان در اکثر ابعاد توانایی این را دارد که به‌عنوان یک قطب گردشگری در سطح غرب کشور معرفی شود. لذا در این پژوهش سعی شده است که به بررسی فرصت‌ها و تنگناهای این منطقه به لحاظ توسعه و گردشگری پرداخته شود. روش تحقیق این پژوهش با توجه به موضوع آن کاربردی می‌باشد. برای بررسی وضع موجود ، تحلیل و ارائه راهکارها از روش توصیفی تحلیلی و پیمایشی استفاده شده است. در همین راستا و در جهت دستیابی به اهداف این پژوهش، به کمک پرسشنامه ، مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی، مصاحبه با مردم در سطح شهرستان ، داده‌ها و اطلاعات لازم در این زمینه جمع آوری گردید. با استفاده از نرم‌ افزار spssاین داده‌ها تحلیل آماری شده و فرصت‌ها و تنگناها توسعه فیزیکی و گردشگری در مبحث بالابرنده‌های شهرستان پاوه و راهکارهایی جهت توسعه آنها اولویت‌بندی و ارائه‌شده است.

برنامه ریزی راهبردی برای توسعه پایدار منطقه حفاظت شده تالاب چغاخور

شیوا سروش نیا

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 202-213

امروزه به دلیل رشد جمعیت و استفاده بیش از حد از منابع طبیعی، اکوسیستم ها و مناطق حفاظت شده مورد تخریب قابل توجهی قرار گرفته اند که در این شرایط اعمال روش های مدیریتی در این مناطق ضروری به نظر می رسد. در بین این مناطق تالاب ها به دلیل شرایط خاص و اهمیت اکولوژیکی آن ها نیاز به توجه بیشتری دارند. تالاب چغاخور به عنوان یکی از تالاب ها و مناطق حفاظت شده شاخص و ارزشمند کشور همواره با مشکلات اکولوژیک، انسان‌زاد یا طبیعی فراوانی مواجه بوده است. از این رو، به منظور حفاظت از از این تالاب، می‌بایست مدیریت بهینه منابع و سیاست های مناسب محیط زیستی اتخاذ گردد. هدف این پژوهش ارزیابی جامع توانمندی ها و تنگناهای تالاب چغاخور در راستای حفاظت و مدیریت بهینه آن با استفاده از تحلیل SWOT و ارائه راهبردهای مدیریتی به منظور بهبود وضع حفاظت موجود و تقویت نقاط قوت و استفاده از فرصت ها است. در این پژوهش ابتدا نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای تالاب شناسایی شد و به وسیله کارشناسان وزندهی شد. سپس ماتریس استخراج شده و راهبردهای مناسب ارائه گردید. با توجه به نتایج بدست آمده، جذب اعتبارات بین المللی، اشراف مناسب پاسگاه محیط بانی به منطقه به علت جانمایی مناسب پاسگاه و وجود دوربین های مدار بسته برای نظارت تالاب و برخورداری از سمن های بومی فعال مهمترین نقاط قوت تالاب به حساب می آیند. همچنین نبود زیر ساخت های مناسب گردشگری، بروز نبودن تجهیزات و ناکافی بودن، به علاوه عدم وجود مرکز پایش آنلاین مهم ترین موانع حفاظت تالاب شناخته شدند. در نهایت با توجه به اطلاعات استخراج شده، ماتریس برنامه ریزی راهبردی منطقه تهیه و تدوین شد.

واکاوی راه‏کارهای مدیریت بحران خشکسالی کشاورزی (مورد: استان لرستان)

سمیه رومیانی; سعید غلامرضایی; مهدی رحیمیان; محسن عارف نژاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 214-232

تغییرات آب ‌و هوایی بر کشاورزی و امنیت غذایی تاثیر می‌گذارد. در میان بلایای طبیعی، خشکسالی معمولاً به‌عنوان یک تهدید عمده برای سیستم‌های کشاورزی و معیشت خانواده‌های روستایی در بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک کشورهای در حال توسعه شناخته می‌شود. به‌همین‌دلیل مدیریت خشکسالی، نقش و اهمیت ویژه‌ای دارد که مدیریت بحران جزیی از مدیریت خشکسالی به شمار می آید. پژوهش حاضر به واکاوی راهکارهای مدیریت بحران خشکسالی بخش کشاورزی استان لرستان براساس مدل چرخه مدیریت ریسک و بحران ویلهایت و همکاران (2014) پرداخته است. در این مدل فرایند مدیریت بحران، شامل چهار گام ارزیابی‌اثرات، واکنش، بهبود و نوسازی می‌باشد. این تحقیق از نظر روش، ترکیبی از روش کیفی و کمی است که با استفاده از روش دلفی ‌فازی انجام گرفت. جامعه آماری پژوهش مدیران و متخصصان سازمان‌های دولتی مرتبط در استان لرستان بوده اند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند 20 نفر از آنان به عنوان اعضای نمونه انتخاب شدند. نتایج پژوهش مشتمل بر دو بخش است که در مرحله اول راهکارهای مدیریت بحران خشکسالی، شناسایی و در مرحله دوم، میزان اهمیت و اولویت راهکارها،تعیین گردید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که درگام ارزیابی ‌اثرات، تشکیل یک تیم کارشناسی برای جمع‏آوری اطلاعات مربوط به خسارت بحران، در گام واکنش، آموزش عمومی برای مقابله با خشکسالی و در گامهای بهبود و نوسازی، تغییر زمان کاشت و برداشت و بهبود دسترسی به بازار در اولویت قرار گرفتند.

بررسی نقش مسکن پایدار روستایی بر مولفه های احساس امنیت خانوارهای روستایی مطالعه موردی:دهستان خرقان غربی، شهرستان آوج

مری٠محمدبیگی; بهروز محمدی یگانه; مهدی چراغی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 233-248

عدم وجود امنیت و به تبع آن ، عدم احساس امنیت در روستاها ، باعث بروز ناهنجاری هایی مثل مهاجرت آنان به شهرها، حاشیه نشینی و ایجاد حالت انفعال در مردم، از بین رفتن خلاقیت ها ، بروز بی تفاوتی ها و رفتارهای مبتنی بر بی اعتمادی ، خدشه دار شدن امنیت گردد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش مسکن پایدار روستایی در احساس امنیت خانوارهای روستایی، مطالعه موردی:دهستان خرقان غربی، شهرستان آوج طراحی و اجرا شد. پژوهش حاضر از نظر نوع تحقیق کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی و تحلیلی، روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی(مشاهده و پرسشنامه) وجامعه آماری تحقیق حاضر خانوارهای دهستان خرقان غربی واقع در شهرستان آوج می باشد. این دهستان در سرشماری سال 1395 دارای9 روستای دارای سکنه و 2699 نفر جمعیت و 933 خانوار می باشد. از بین این 9 روستا براساس نمونه گیری قضاوتی 3 روستا انتخاب و به منظور نمونه گیری از روش نمونه گیری مرحله ای طبقه بندی شده و روش قرعه کشی استفاده شد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 182 نفر به عنوان حجم نمونه تعیین شد. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از آمار توصیفی(میانگین و توزیع فراوانی) و آماری استنباطی در محیط نرم افزار spss صورت گرفته است. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که بین شاخص های مورد نظر برای احساس امنیت خانوار شاخص های احساس امنیت جانی، مالی و کالبدی بر روی آنها مسکن پایدار تاثیر مثبت و معناداری دارد و مسکن پایدار با شاخص های احساس امنیت اجتماعی و زیست محیطی رابطه معناداری ندارد. همچنین نتایج نشان دهنده آن بود که از بین شاخص ها، مسکن پایدار بر روی شاخص احساس امنیت مالی دارای بیشترین تاثیر بوده به گونه ای که 4/70 درصد از واریانس متغیر احساس امنیت مالی توسط متغیر مسکن پایدار مورد تببین قرار می گیرد.

ارزیابی میزان تحقق‌پذیری مکان‌یابی کاربری‌های آموزشی در طرح هادی با بهره‌گیری از مدل‌های (GIS)، نمونه موردی، روستای تنگ چنار

بهنا٠متوسلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 249-267

طرح هادی روستایی طرحی است که ضمن ساماندهی و اصلاح بافت موجود، میزان و مکان گسترش آتی و نحوه استفاده از زمین برای کاربری‌های مختلف را بر حسب مورد در قالب مصوبات طرح‌های ساماندهی فضا و سکونتگاه‌های روستایی یا طرح‌های جامع ناحیه‌ای تعیین می‌نماید یکی از مهم‌ترین کاربری‌ها طرح هادی، کاربری آموزشی می‌باشد که معمولاً با توجه به میزان جمعیت لازم التعلیم روستا و با محاسبه سطح و سرانه به دست می‌آید و در محدوده مصوب روستا مکان‌یابی می‌گردد. امروزه شیوه‌های مختلفی برای ارزیابی تحقق‌پذیری کاربری‌های پیشنهادی در طرح‌های هادی روستایی با رویکردی علمی‌ و جامع به وجود آمده است تا بتواند با شناخت نقاط ضعف و قوت، مکان‌یابی‌های طرح‌ هادی، از نتایج آن در برنامه‌ریزی آینده مدد گرفته شود تا بر قدرت و کارایی آن‌ها افزوده گردد. یکی از این شیوه‌ها، استفاده از مدل‌های سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است که در این تحقیق سعی بر استفاده از آن در ارزیابی میزان تحقق‌پذیری مکان‌یابی کاربری‌های آموزشی در طرح‌های هادی مجموعه روستایی تنگ چنار می‌باشد. روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق به صورت کتابخانه‌ای (طرح هادی روستای تنگ چنار) و میدانی (مشاهده، کنترل و تدقیق کاربری آموزشی در محل روستا با نقشه کاربری اراضی طرح هادی) و پردازش توسط مدل‌های کمی و کیفی توسط نرم‌افزار GIS می‌باشد. یافته‌های تحقیق با استفاده از مدل‌ همسایگی، مدل همجواری، مدل تعیین شعاع عملکردی و مدل تحلیل شبکه و حریم نشان می‌دهد که تحقق‌پذیری کاربری آموزشی در طرح هادی مجموعه تنگ چنار کمتر از 10 درصد بوده است که از مهم‌ترین دلایل آن می‌توان به مهاجرت ساکنان به شهر مهریز و یزد و کاهش جمعیت محصلین و همچنین کمبود ردیف اعتبارات و بودجه‌ها عمرانی ساخت مدارس اشاره نمود.

بازآفرینی فرهنگ مبنا با تاکید برتوسعه اجتماع محلی پایدار(موردپژوهی : بافت تاریخی محله راه ری قزوین)

مهرانوش مفیدی; تقی قاسم شریفی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 268-301

بازآفرینی فرهنگ مبنا با تاکید برتوسعه اجتماع محلی پایدار(موردپژوهی : بافت تاریخی محله راه ری قزوین) مهرانوش مفیدی تقی قاسم شریفی چکیده شهرتاریخی قزوین با برخورداری از بافتی تاریخی واجد ارزش مرمت، حفاظت و نگهداری وبا دارا بودن پتانسیل های بسیار مناسب تاریخی وجاذبه های گردشگری، امکانات توسعه فراوانی دارد؛ با این حال، در اثر برخی سهل انگاری ها و اقدامات بی ملاحظه و نیز عدم توجه به روند فرسودگی، علی رغم وجود طرح های متعدد، مشکلات بافت درسالهای اخیرافزایش یافته است ونیازبه احیای فعالانه بافت را ضروری نشان می دهد. پژوهش حاضرضمن بررسی وتدقیق ادبیات توسعه اجتماع محلی به دنبال تبیین جایگاه آن دربازآفرینی فرهنگ مبنا است ، بدین منظور با توجه بررسی مبانی وادبیات موضوع وقرارگیری درپارادایم ساختارگرا برای راهبرد تحقیق ازروش تحقیق کیفی بهره مندشدیم وتدابیرمورد استفاده دراین روش پرسش عمیق وتحلیل محتوا می باشد که با استدلال منطقی سعی کردیم که ارتباط خوبی درمراحل تحقیق بوجود آوریم. در ادامه همچنین سازوکارچنین ارتباطی رادرقالب یک مدل مفهومی ارائه کردیم ؛ این مدل مفهومی می تواندراهبردهایی برای عملیاتی کردن رویکرد بازآفرینی فرهنگ مبنا با توسعه براجتماع محلی به عنوان رویکرد مداخله دربافت های تاریخی محله راه ری شهر قزوین (بافتهای که رهایی آن موجب مساله شده) شهری ارائه دهد. لذا هدف اصلی این مقاله بازآفرینی فرهنگ مبنا با تاکید برتوسعه اجتماع محلی بافت تاریخی محله راه ری شهر قزوین جهت ایجاد پیوند بین جاذبه های فرهنگی ازطریق توسعه اجتماع محلی و ارتقاء تعاملات فرهنگی بر مبنای ایده بازآفرینی فرهنگ مبنا است. واژگان کلیدی: بازآفرینی شهری- بازآفرینی فرهنگ مبنا- توسعه اجتماع محلی

راهکارهای مقابله با سیل

زهرا زمانی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 302-307

وقوع سیل‌های بزرگ در ایران، مخصوصا در سال‌های اخیر، شناخت عوامل موثر در ایجاد، تشدید و یا کنترل سیلاب را ضروری می‌سازد. در این پژوهش که بر اساس مطالعه منابع کتابخانه‌ای، رسانه‌ای و محلی انجام شده است، به شناخت راهکارهای مفید در زمینه مقابله با این مخاطره پرداخته شده است. تبعات و خسارات مالی، روانی و اجتماعی ناشی از مخاطره سیل به حدی است که گسترش مطالعات و بهبود اقدامات در این زمینه از ضروریات حوزه پژوهش، مدیریت و اجرا محسوب می‌شود در زمینه مهار و کنترل سیلاب باید به این نکته توجه داشت که تمامی اقدامات باید به گونه‌ای باشند که کمترین تغییر را در هیدرولوژی طبیعی اعمال کنند. بهترین اقدام در جهت به حداقل رساندن دخالت در محیط هیدرولوژی، نفوذ دادن رواناب‌ها به داخل زمین‌های شهری است. در این پژوهش سعی بر آن است تا ضمن شناسایی علل و عوامل موثر در ایجاد یا تشدید سیلاب، راهکارهایی جهت کنترل و تقلیل خسارات و همچنین بهره‌برداری و استفاده صحیح از آب‌های مازاد منجر به سیل ارائه گردد.

بررسی احساس امنیت زنان در فضاهای شهری (مطالعه موردی: پارک بعثت منطقه 16 شهرداری تهران)

مری٠بیرانوندزاده; یعقوب ابدالی; مهتاب مومنی چلکی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 308-321

امنیت به عنوان نیازی اساسی، در اجتماعات انسانی از جایگاه خاصی برخوردار است. برنامه ریزان و طراحان فضاهای اجتماعی، به ویژه شهرها، تلاش می کنند تا با شناسایی عوامل تهدید کننده امنیت به ویژه در فضاهای عمومی، امنیت را برای استفاده کنندگان از آن فضاها فراهم کنند. زنان در مقام نیمی از اجتماعات انسانی، به واسطه خصوصیات بیولوژیک، مسئولیت ها و نگاه متفاوت در مقایسه با مردان، ارتباط متمایزی با فضا برقرار می کنند. آنان نیازمند تسهیلات خاصی از فضا هستند تا موجب افزایش اطمینان خاطر آنان از حضور امن در فضاهای شهری و به ویژه فضاهای عمومی مانند پارک شود. از این رو این مقاله بر آن است که به بررسی امنیت زنان در پارک بعثت (خزانه) منطقه 16 تهران بپردازد. به منظور سنجش امنیت اجتماعی زنان در این مناطق سه بعد نظارت اجتماعی، کالبدی، محیطی در ارتباط با احساس امنیت مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج تحلیل ها نشان می دهد که بین متغیرهای بررسی شده و احساس امنیت زنان در سطح بالای 95 درصد و با درجه معناداری (Sig=0/00) رابطه معناداری وجود دارد. در مجموع میزان بررسی امنیت زنان متغیر عدم نظارت اجتماعی با ضریب 682/0 بیشترین اثر را در عدم استفاده زنان از پارک بعثت دارد.

بررسی و تبیین عوامل اقتصادی موثر بر پدیده جمعیت شناور (مطالعه موردی جمعیت شناور ورودی از غرب گیلان به رشت)

روح اله نصرالهی کلرود

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 322-333

شناوری جمعیت، پدیده ای جدید در جابه جایی جمعیت است که با گسترش کلان شهرها ظاهر شده است. این پدیده، ماهیت متفاوتی با سایر جابه‌جایی‌های جمعیتی دارد. جمعیت شناور، جمعیتی است که به واسطه موقعیت منطقه و سفرهای درون شهری در محدوده منطقه حضور می یابند. مهاجرت های داخلی ایران تحت تأثیر اختلاف شدید بازده نهایی کار درنواحی شهری و روستایی و همچنین میان بخش های مختلف اقتصادی،کشاورزی، صنعتی و خدمات در داخل مناطق می باشد. تحقیق حاضر با معرفی جمعیت شناور شهر رشت به صورت افرادی که محل سکونت آنها شهر رشت نبوده و به منظور خاص به شهر رشت وارد می شوند، درصدد بررسی عوامل موثر بر شناورفرستی جمعیت می باشد. . نتایج به دست آمده از آزمون فرضیه تحقیق نشان می دهد که عوامل اقتصادی بر میزان شناور فرستی جمعیت، تأثیر گذار می باشند. این امر بدین معنی است که انگیزه های اقتصادی سبب بوجود آمدن جمعیت شناور در مکانی می گردد که در آن مکان، جمعیت شناور پاسخ نیاز های خود را می بینند و به اهداف مورد نظر خود، دسترسی پیدا می کنند.

ایجاد مدل های توپوگرافیکی در محیط Google Earth (مطالعه موردی: گنبدهای نمکی فیروزآباد، فارس)

حمید توکلی; معصومه شیرزاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 334-342

مدل های توپوگرافیکی اطلاعات مهمی را در ارتباط با عوارض و پدیده های سطحی زمین در اختیار کاربران قرار می دهند. نرم افزارGoogle Earth، شبیه ساز کره زمین، یکی از برترین نرم افزارهای شبیه سازی؛ همراه با برترین ابزارهای مشاهده به صورت سه بعدی است که نقشه‌های این برنامه با کنار هم قرار دادن تصاویر انتخاب‌شده از تصاویر ماهواره‌ای، عکس‌برداری هوایی و سامانه اطلاعات مکانی سه بعدیِ جهان به‌دست می‌آید. قابلیت ایجاد نقشه ها و مدل های سه بعدی در نرم افزارهای گوناگونی گنجانده شده است که از این دسته می توان به نرم افزارهای Surfer و ArcGIS اشاره نمود. در محیط نرم افزارهای مذکور، نقاط ارتفاعی ضروری ترین ابزار کار برای ایجاد مدل های رقومی زمینی هستند. در این مطالعه نخست نقاط ارتفاعی به شیوه ای نوین از محیط Google Earth استخراج و در مرحله بعد به کمک نرم افزارهای Surfer و ArcGIS، انواع نقشه های دو بعدی و سه بعدی ایجاد گردید. سپس در تلفیقی از نقشه های تولید شده از گنبدهای نمکی فیروزآباد، استان فارس (کُنارسیاه و جهانی) در محیط Google Earth مدل های توپوگرافیکی منحصربفردی ایجاد شد.

نقشه برداری زاویه طیفی با کمک طیف های تصویر در داده های استر (مطالعه موردی: جنوب غرب اردستان، اصفهان)

حمید توکلی; معصومه شیرزاد

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 343-348

بیشتر روش های سنجش از دور بر این حقیقت استوار است که تصاویر سنجش از دور در باندهای طیفی متعدد و پهنای باندی کوچک تصویربرداری شده باشند و بتوان طیف پیکسل را استخراج کرد. این طیف سپس با طیف مواد شناخته شده خالص مانند کانی، سنگ، آب، خاک و ... مقایسه می شود و پیکسل هایی که با این طیف های شناخته شده شباهت دارند مشخص می شوند. با وجود اینکه این روش ها بیشتر مختص تصاویر ابرطیفی بوده ولی در خیلی از موارد در تحلیل تصاویر چند طیفی مانند استر می توان از آنها استفاده کرد. نقشه برداری زاویه طیفی (SAM) با استفاده از طیف استخراج شده از تصاویر استر برای بارزسازی پدیده های زمین شناختی در منطقه جنوب غرب اردستان، اصفهان اجرا شد. طیف های استخراجی خالص شامل طیف گیاهان سبزینه دار، ایلیت و کلسیت می شود. حاصل پردازش؛ بارزسازی پوشش گیاهی منطقه و واحدهای سنگی رسی و کربناته شامل شیل و آهک می باشد. نتایج با نقشه زمین شناسی، مشاهدات صحرایی و میدانی مقایسه و صحت پردازش بررسی شد.

تدوین استراتژی‌های مناسب کاربری اراضی شهری با استفاده از مدل ترکیبی TOPSIS-SWOT

محمدرضا امیری فهلیانی; سجاد جوکار

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 349-368

یکی از جنبه‌های اصلی ساخت شهرها مبتنی بر برنامه‌های شهری، برنامه‌ریزی کاربرد زمین شهری است، که بر پایة دو اصل توسعه پایدار و ارتقاء کیفیت زندگی بنا نهاد ه شده است. در رابطه با تحلیل مدیریت کاربری اراضی شهری، مدل های مختلفی وجود دارد که با توجه به موضوع بررسی و ویژگی های متن فضای شهری مورد استفاده قرار می گیرند. یکی از مدل های مطلوب برای تحلیل مدیریت کاربری اراضی شهری مدل SWOT است. از این مدل در پژوهش‌های جغرافیایی متعددی در سال های اخیر استفاده شده است. از آنجایی که مدل SWOT یک مدل کیفی محسوب می‌شود برخی محدودیت هایی را سبب می شود. از این رو نگارندگان در این مقاله با تلفیق مدل SWOT با مدل TOPSIS به تحلیل مدیریت کاربری اراضی شهری و ارائه استراتژی های مناسب پرداخته اند. بر مبنای مدل فوق این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی در یک مطالعه ی موردی در شهر نورآباد ممسنی‌ به بررسی یکی از مهم‌ترین چالش پیش روی شهرهای معاصر که همان استفاده مناسب از زمین‌های شهری و مدیریت کاربری اراضی شهری پرداخته و با دیدی علمی برای توسعه متعادل کاربری زمین های شهری در شهر نورآباد استراتژی های مناسبی ارایه گردد. یافته های مقدماتی تحقیق را در مدل مدیریت استراتژیک مورد بررسی قرار داده و 10 نقطه قوت، 10 تهدید، 10 فرصت و 11 ضعف بررسی و 18 استراتژی ارائه شده و در نهایت با بهره گیری از تکنیک TOPSIS نقاط قوت، ضعف، تهدیدها و فرصت های منتج شده از دیدگاه صاحبنظران رتبه بندی شدند. نتایج تکنیک تاپسیس نشان می دهد که فرصت ها بیشترین تاثیر را در بهینه سازی و توسعه متعادل کاربری اراضی شهری دارد و در رتبه دوم تهدیدها قرار می گیرند از این رو برای بهینه سازی و توسعه متعادل کاربری اراضی در این شهر استراتژی بازنگری در اولویت قرار می گیرند.

نقش مناطق حفاظت شده در توسعه اکوتوریسم (مطالعه موردی پناهگاه حیات وحش میانکاله با استفاده از مدل SWOT)

معصومه مومنی; سیاوش ایمنی قشلاق

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 369-387

چشم اندازهای طبیعی از کانون‌ها و جاذبه‌های توریست پذیر است، اهمیت دادن به آنها در حفاظت از محیط‌زیست به منظور دستیابی به توسعه پایدار امری ضروری است. در این تحقیق به بررسی و طبقه بندی دو موضوع صنعت اکوتوریسم و حفاظت از محیط‌زیست که دارای دو رویکرد متفاوت ولی وابسته به هم هستند، پرداخته شده‌است. این‌که با چه نگاه و رویکردی به موضوع فوق پرداخته شود از اهمیت فراوانی دارد. اگر دید اقتصادگرایی و جنبه سودآوری، از منابع طبیعی برای برنامه‌ریزان مئرد اهمیت باشد، صنعت گردشگری عاملی خواهد شد برای تخریب و بهانه‌ای برای سودجویی از طبیعت.اما با نگاهی دوراندیشانه و آینده‌نگر، می‌توان نسبت به توسعه صنعت اکوتوریسم در مناطق حفاظت‌شده و مناطق طبیعی به حفظ این منابع با ارزش تلاش کرد و عامل حفاظت از محیط‌زیست را بر عامل صنعت گردشگری مقدم شمرد. برنامه‌ریزی برای اکوتوریسم بایستی به گونه ای باشد که در برنامه‌ریزی و مدیریت کم‌ترین آسیب برای تنوع زیستی را داشته باشد. سودهای حاصل از گردشگری ناپایدار و آسیب‌رسان به محیط‌های طبیعی و حتی فرهنگی، کوتاه مدت خواهد بود و صدمات جبران ناپذیری نیز به پیکره طبیعت وارد خواهد آورد. این در حالی است که می توان با بهره‌گیری از اکوتوریسم پایدار و مبتنی بر اصول زیست‌محیطی، تاثیر اقتصادی بلند مدت در سطوح ملی و محلی را لمس کرد. پناهگاه حیات‌وحش میانکاله با دارا بودن موقعیت مناسب و اکوسیستم خاص، توان بالایی در جذب گردشگران را داراست. در این پژوهش که با توصیفی و تحلیلی و بهره‌گیری از اسناد کتابخانه‌ای و هم‌چنین مشاهدات میدانی و تجزیه و تحلیل به روشSWOT صورت گرفته به بررسی ویژگی‌ها و پتانسیل‌های گردشگری پناهگاه حیات‌وحش میانکاله پرداخته شده‌است تا علاوه بر شناسایی این داشته‌ها در زمینه حفظ و پایداری اکوسیستم آن نیز تلاش شود و با توجه به نقش و اهمیت توسعه پایدار راه‌کار‌های حفاظت مطلوب آن نیز ارائه شود.

ارزیابی و پهنه بندی، نقشه مطلوبیت اقلیم نظامی استان کردستان

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 387-396

آب و هوا در تمام فعالیت‌های انسان تاثیر عمده دارد. آب‌وهوا یکی از مهم‌ترین عوامل جغرافیایی تأثیرگذار بر امور دفاعی و نظامی است که همواره باید توسط طراحان حوزه دفاعی و نظامی در انتخاب دکترین‌ها، تاکتیک‌ها و حتی در انتخاب نوع نیروهای نظامی، تجهیزات نظامی، البسه، آماد، تعمیر و نگهداری، ساخت تأسیسات مدنظر قرار گیرد. این بدان معنی است که از اصول و مفاهیم آب و هوا در چارچوب کاربردی استفاده گردد. شاخص اقلیم نظامی (MCI) به منظور ارزیابی شرایط اقلیمی برای انجام هر نوع عملیات نظامی ارائه شده است که با استفاده از آن می توان اقلیم نظامی را در ماه های مختلف برآورد کرد. در این تحقیق با استفاده از 7 متغیر اقلیمی و داده های مربوط به آن از پنج ایستگاه هم دید (سینوپتیک) استان کردستان، نخست شاخص اقلیم نظامی محاسبه گردید؛ سپس نقشه مطلوبیت اقلیم نظامی در ماه های مختلف سال با استفاده از نرم افزارهای ArcGIS و Surfer بدست آمد و نهایتا در محیط Google Earth پهنه بندی گردید.

ارزیابی و مقایسه، شرایط اقلیم نظامی استان کردستان و ایلاÙ

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 397-406

یکی از موضوعات مهم جغرافیای نظامی، اقلیم شناسی نظامی است که اثرات آب و هوا را بر امور نظامی در سطوح مختلف عملیاتی مورد بررسی قرار می دهد. تمام عناصر آب و هوایی یک منطقه نظیر دما، رطوبت نسبی، سرعت و جهت باد، ابرناکی، میدان دید، بارش باران و برف و ... در عملیات نظامی اثر دارد. کردستان و ایلام از استان های مرزی کشور دارای شرایط ویژه اقلیمی از نظر نظامی هستند. در این تحقیق به منظور ارزیابی و مقایسه شرایط اقلیم نظامی استان های مذکور، نخست داده های مربوط به هفت ایستگاه همدید (سینوپتیک) که دارای دوره آماری مناسب (بالای ۲۰ سال) بودند انتخاب گردید و با استفاده از 7 متغیر اقلیمی؛ شاخص اقلیم نظامی در ماه های مختلف برای استان های مورد مطالعه برآورد شد. سپس نقشه مطلوبیت اقلیم نظامی در ماه های مختلف سال با استفاده از نرم افزارهای ArcGIS و Surfer بدست آمد و نهایتا در محیط Google Earth پهنه بندی گردید.

تفکیک واحدهای سنگی و کانی شناختی گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس، با استفاده از نسبت گیری باندی در داده های گرمایی ASTER

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 407-414

برخی مواد در طول موج های SWIR+VNIR به علت فرایندهای بازتاب، مشخصه ها و علائم مشابه؛ و در مقابل ویژگی های متفاوتی در باند گرمایی (TIR) از خود نشان می دهند. از این رو اطلاعات گرمایی ممکن است کمبود اطلاعات بخش های طیفی دیگر را برطرف کند. برای پردازش داده های استر (ASTER) در محدوده فروسرخ گرمایی از داده های AST_05 استفاده شد. AST_05 محصول داده های گسیلشی سطحی سنجنده استر با توان تفکیک 90 متر می باشد که فقط برای باند فروسرخ گرمایی این سنجنده تولید شده اند. نسبت گیری؛ تغییرات شیب منحنی های بازتاب طیفی بین دو باند را به تصویر می کشد. واحدهای کانی شناختی اصلی در گنبدهای نمکی شامل کلسیت، ژیپس، انیدریت، نمک و رس (ایلیت) است. بازنویسی طیفی این کانی ها در محدوده فروسرخ گرمایی باندهای استر انجام گرفت و نسبت های 13/12، 12/11، 11/12 و 11/10 به ترتیب برای بارزسازی و تفکیک هالیت (نمک)، کلسیت، ژیپس و رس در گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس (کنار سیاه و جهانی) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج با نقشه زمین شناسی، مشاهدات صحرایی و میدانی مقایسه و صحت پردازش بررسی شد.

تحلیل مولفه های اصلی داده های گرمایی ASTER در بارزسازی واحدهای سنگی و کانی شناختی گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس

حمید توکلی

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 415-421

سازمان اداره کننده استر، سه نوع محصول، استاندارد، نیمه استاندارد و ویژه را تولید می کند. محصولات استاندارد استر که بدون تقاضای کاربران تولید شده شامل داده های سطح 1 و 2 می باشد. این سازمان داده های سطح 2 استر شامل داده های دمای سطحی و داده های گسیلشی سطحی را برای انجام پردازش در محدوده گرمایی تولید کرده و در اختیار کاربران قرار می دهد. AST_05 محصول داده های گسیلشی سطحی با توان تفکیک 90 متر می باشد که فقط برای باند فروسرخ گرمایی (TIR) سنجنده استر تولید شده است. تحلیل مولفه های اصلی (PCA) در محدوده 5 باند گرمایی این سنجنده با استفاده از داده های AST_05 انجام شده است. ویژه بردارهای حاصل از PCA برای بارزسازی واحدهای کانی شناسی و سنگ شناختی گنبدهای نمکی فیروز آباد فارس (جهانی و کنار سیاه) نشان داد که بیشترین بارگذاری های ویژه بردارها در مولفه های سوم، چهارم و پنجم صورت گرفته است. نتایج با نقشه زمین شناسی، مشاهدات صحرایی و میدانی مقایسه و صحت پردازش مورد ارزیابی قرار گرفت.

تحلیل امنیتی وضعیت همسایه های خارجی ونقش سپاه پاسداران در مناطق مرزی شرق جمهوری اسلامی ایران

مری٠رضایی; حسنعلی روا; حسین دوستی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 422-431

سپاه طی چند سال اخیر به واسطه مردمی بودنش و ایجاد امنیت مبتنی بر توان جامعه از جایگاه ویژه ای در سیستان و بلوچستان برخوردار است، این جایگاه به دلیل اقبال عمومی طوایف و قومیت های مختلف نشان از اثرگذاری این ارگان در امنیت پایدار دارد، امنیتی که حسب یقین طی یک برنامه میان مدت و بلند مدت در کنار هوشیاری و آگاهی معتمدان و ریش سفیدان ایجاد خواهد شد.مرزهای جنوب شرقی ایران نیز از این واقعیت جدا نبود، نیروی زمینی سپاه به محض تحویل گرفتن امنیت سیستان و بلوچستان با دارا بودن حدود هزار و ۳۰۰ کیلومتر مرز زمینی مشترک و ۳۴۵ کیلومتر مرز دریائی در سال 88، سردار شوشتری را مامور ایجاد امنیت پایدار در این خطه کرد. امنیتی که در لقای لبخند و نگاه جامع شناختی این سردار شهید به بهترین شکل با استفاده از توان بومی و محلی در نقطه نقطه استان ایجاد شد و روز به روز از نا امنی کاست.بخش اعظمی از تحقق یک امنیت پایدار در هر مکان و نقطه‌ای، محرومیت‌زدایی و رونق اقتصادی است، اما همین رونق اقتصادی و ایجاد امنیت پایدار اقتصادی، نیاز اولیه‌ای دارد و آن ایجاد چتر امنیتی مناسب در آن نقطه است

نقش نیروی دریایی سپاه راهبردی در تامین امنیت وراهبردهای دفاعی

مری٠رضایی; حسین دوستی مقدÙ

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 432-442

پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران دچار تغییرات و تحولات اساسی شده است و این تغییرات تا حدی بوده است که امروز شاهد خودکفایی در زمینه تولید تجهزیات دریایی هستیم.طی سال های گذشته به لحاظ موقعیت حساس و ژئوپولتیکی ایران در منطقه حضور پرقدرت خلیج فارس از نظر اقتصادی، سیاسی و بین المللی از اهمیت بالایی برخوردارد بوده و بر همین اساس و نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با ارائه برنامه ای مدون به حفظ امنیت مرزهای آبی کشور و حضور در آب‌های داخلی پرداخته اند و بر اساس این برنامه ریزی مسئولیت حفظ امنیت مرزهای کشور بر عهده سپاه است .حضور نیروهای جنگی کشورهای غربی در آبهای خلیج فارس ، تحریم های اقتصادی، تهدیدهای نظامی کشورهای غربی و همچنین ناامنی در کشورهای همسایه در سال های اخیر ارائه برنامه مدون از سوی نیروی دریایی سپاه را برای حفظ منافع و مرزهای نظام جمهوری اسلامی ایران به یک امر ضروری تبدیل کرده و بر همین اساس رویکرد اصلی نیروی دریایی در سال های اخیر را می توان توسعه این نیرو برای حفظ امنیت مرزهای آبی کشور برشمرد. امنیت مرزهای آبی ایران بسیار بالا و اقتدار نیروی دریایی سپاه حتی در خارج از مرزهای ایران قابل لمس است و شناورهای سپاه در منطقه آبی ایران خواب را از چشم دشمنان ربوده‌اند.اما لازمه اصلی برقراری امنیت در مرزهای آبی کشور و حضور پرقدرت در آب های بین المللی به طور حتم داشتن تجهیزات نظامی دریایی به روز است و بر همین اساس مقامات ارشد نظام جمهوری اسلامی ایران و همچنین مسئولان نیروی دریایی سپاه همواره بر توسعه تجهیزات نظامی دریایی تاکید داشته اند.

مفهوم و کارکردهای عملیات حفظ صلح

فروغ رضازاده

جغرافیا و روابط انسانی, دوره 2, شماره 1, صفحه 443-460

عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد  ابزاری ویژه و کاربردی برای کمک به حفظ صلح و امنیت و پایداری آن در جامعهٔ بین‌المللی است. نیروهای حافظ صلح می‌کوشند از طریق برقراری صلح و روش‌های مسالمت‌آمیز به خشونت‌ها و درگیری‌های ایجاد شده در داخل یک کشور یا میان دو کشور درگیر خاتمه دهند. عملیات حفظ صلح با ایجاد یا اعاده صلح متفاوت است. روش تحقیق کتابخانه ای و مروری بوده که از منابع مختالف جهت جمع آوری اطلاعات استفاده شده است. هدف این مقاله تشریح، بررسی و ارزیابی اقداماتی است که توسط نیروهای حافظ صلح در راستای انجام ماموریت های حقوق بشری انجام و سعی شده است با تقسیم بندی موضوعی وظایف حقوق بشری و توضیح مصداقی از آن به تشریح فعالیت های انجام شده توسط این نیروها و نهایتا ارزیابی این اقدامات پرداخته شود. Â