پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی

اطلاعات نشریه

صاحب امتیاز: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

سردبير: دکتر سید فضل اله موسوی

شاپا چاپی: ۱۶۰۵-۹۲۱۲

شاپا الكترونيكی: ۲۳۸۳-۱۳۰۸

ايميل:  criticalstudies@ihcs.ac.ir

وبسایت:  criticalstudy.ihcs.ac.ir

تعداد شماره ها: 54

تعداد مقالات: 763

تاریخ به رور رسانی:  1398/12/28

شماره جاری

نقد کتاب اصول و روش تحقیق در زبان‌شناسی کاربردی

محمد احمدی صفا

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 1-24

کتاب درسی از عناصر ضروری در فرایند آموزشی به‌شمار می‌رود و در بسیاری از محیط‌های آموزشی رسمی درکنار عناصر دیگر از قبیل معلم و فراگیر نقش‌محوری را بر‌عهده دارد. بی‌تردید ارزیابی و نقد این منبع آموزشی تأثیری مستقیم در آموزش و ارتقای کیفی آن خواهد داشت. پژوهش حاضر به نقد کتاب اصول و روش تحقیق در زبان‌شناسی کاربردی پرداخته است و با رویکردی توصیفی ـ انتقادی ابعاد شکلی و محتوایی این کتاب را درمعرض نقد قرار می‌دهد. درکنار مزیت‌هایی از قبیل تنوع فعالیت‌های مختلف طراحی‌شده، گسترۀ منابع مورد‌استفاده، و رعایت اصول و قواعد نگارشی، از مهم‌ترین نقاط ضعف آن می‌توان به پوشش ندادن کامل اهداف تعیین‌شده در محتوای کتاب، نوسان در سطح دشواری زبانی، و نیز پای‌بندنبودن محتوا به سرفصل مقطع هدف اشاره کرد.

نقد مجموعه‌کتاب‌های بیایید زبان ژاپنی بیاموزیم!

سهراب آذرپرند

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 25-44

این پژوهش مجموعۀ شش جلدی آموزش زبان ژاپنی را، با عنوان بیایید زبان ژاپنی بیاموزیم!، معرفی و نقد می‌کند. مجموعۀ یادشده به‌دلیل ویژگی‌‌های هماهنگ‌‌سازی محتوای کتاب با سطوح پنج‌‌گانۀ آزمون بین‌المللی سنجش توانایی زبان ژاپنی (JLPT)، پوشش‌‌دادن توانایی زبان ژاپنی از سطح مقدماتی تا پیشرفته و تهیه و تدوین کتاب‌‌های کمک‌آموزشی مختلف به‌منظور تکمیل چهار مهارت زبانیِ گفتاری، شنیداری، خواندن، نوشتن در سال‌‌های اخیر به‌صورت کتاب درسی در بسیاری از مراکز دانشگاهی و غیر‌دانشگاهی آموزش زبان در سراسر جهان آموزش داده شده است. در گروه زبان و ادبیات ژاپنی دانشگاه تهران، از سال 1394 هم‌راه با تصویب برنامۀ درسی جدید دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات ژاپنی ازسوی دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری این مجموعه جای‌گزین مناسبی برای کتاب درسی دو جلدی ژاپنی برای همه؛ سطح مقدماتی قلمداد شده و به‌تدریج از آن بهره برده شده است. باتوجه‌به جایگاه این کتاب در آموزش زبان ژاپنی در جهان و ایران، مقالۀ حاضر می‌کوشد تا ضمن معرفی آن، به نقاط ضعف و قوتش بپردازد.

تحلیل میزان رعایت معیارهای خردساختار و کلان‌ساختار در فرهنگ‌های دوزبانۀ روسی به فارسی

هادی بهارلو; محمدرضا محمدی; مهین سلیمانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 45-65

این پژوهش میزان استانداردبودن فرهنگ‌‌های روسی به فارسی را ازنظر معیارهای خرد‌ساختار و کلان‌ساختار در فرهنگ‌‌نویسی نقد و بررسی می‌کند. در علم فرهنگ‌نگاری معاصر، این‌که یک فرهنگ چگونه باید باشد و استانداردهایی که در تدوین فرهنگ باید مدنظر قرار گیرند، معمولاً در دو سطح کلان‌ساختار و خردساختار فرهنگ‌‌ها تعریف می‌شود. در این پژوهش، نخست الزامات تدوین فرهنگ‌‌ها در این دو سطح در منابع مختلف روسی بررسی می‌شود. سپس، مجموعه الزامات پایه و معیاری را که در تدوین فرهنگ‌‌های دوزبانه باید رعایت شوند، به‌صورت فهرستی کلی برای تدوین فرهنگ‌‌های دوزبانه ارائه داده خواهد شد. در مرحلۀ نهایی این فهرست برای ارزیابی سه فرهنگ پرکاربرد روسی به فارسی به‌کار رفته است. دستاورد اصلی این کار پژوهشی امکان استفاده از فهرست تنظیمی هم در تدوین فرهنگ‌‌های دوزبانه و هم برای ارزیابی و تحلیل میزان استاندارد‌بودن فرهنگ‌‌های تدوین شده است.

بررسی و نقد کتاب تأثیر ادبیات فارسی در ادبیات انگلیسی

مصطفی حسینی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 67-87

تأثیر ادبیات فارسی در ادبیات انگلیسی نوشتۀ حسن جوادی از منابع درس کلیات ادبیات تطبیقی است. این کتاب نفوذ و تأثیر ادبیات پارسی در ادبیات انگلیسی را، از اواخر سده‌های میانه تا پایان قرن بیستم میلادی، بررسی و تحلیل می‌کند. کتاب حاضر در چهارچوب ادبیات تطبیقی، به‌ویژه مکتب فرانسوی، قرار می‌گیرد، زیرا جوادی براساس منابع معتبر و درجۀ اول تک‌تک این موارد را برشمرده و شواهد و مستندات کافی عرضه کرده است. از مهم‌‌ترین حوزه‌‌های پژوهشی مکتب تطبیقیِ فرانسوی، بررسی روابط ادبی، به‌ویژه اثرگذاری و اثرپذیری نویسندگان و شاعران، در زبان و ادبیات کشورهای گوناگون است. مقالۀ حاضر به بررسی این کتاب در قلمرو ادبیات تطبیقی می‌‌پردازد و سه بخش اصلی دارد: بخش اول اثر و نویسندۀ آن و جایگاه این کتاب را در مقایسه با کتاب‌‌های مشابه معرفی می‌کند و نقاط قوت و ضعف آن را مشخص می‌‌کند. بخش دوم دربارۀ تحلیل صوری کتاب است و نواقص و کاستی‌های آن را بر‌می‌شمرد و بخش سوم به تحلیل محتوایی این کتاب می‌پردازد.

نقد و بررسی محتوای درسی زبان انگلیسی پایۀ دهم متوسطه در ایران

ابوالفضل خدامرادی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 89-107

کتاب‌های درسی که در سطح ملی تدوین می‌شوند به‌علت طیف گستردۀ مخاطبان همواره از اهمیت بسیاری برخوردار بوده‌اند. بنابراین، بررسی کمّی و کیفی آن‌ها همیشه در اولویت کاری منتقدان بوده است. ازاین‌رو، در این مقاله نویسنده در پژوهشی انتقادی محتوای درسی تازه‌تألیف زبان انگلیسی پایۀ دهم متوسطه را مشتمل‌بر کتاب درسی، کتاب کار، و سی‌دی آموزشی نقد و بررسی کرده است. پس از بررسی تاریخ تحول محتواهای پیشین در ادوار گذشته، اثر حاضر ازمنظر مبانی نظری و ساختار کلی بررسی و تجزیه ‌و تحلیل شده است. سپس، باتوجه‌به مبانی و اصول رویکرد ارتباطی، محتوای اثر مورد نقد و بررسی قرار گرفت. بررسی و ارزیابی بخش‌های مختلف نشان داد اثر یادشده باتوجه‌به اهمیت و اثرگذاری آن در سطح ملی به بازنگری و اصلاح در ابعاد شکلی، ساختاری، و محتوایی نیاز دارد تا بتواند اهداف برنامۀ زبان‌آموزی را در برنامۀ درسی تأمین کند.

بررسی و نقد کتاب آموزش معلمان زبان خارجی برای یک جامعۀ جهانی:‌ مدل چندواحدی کسب دانش، تحلیل، شناخت، اجرا و مشاهده

علی درخشان; فرزانه شکی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 109-127

در دورانی که جهانی‌شدن اقتصادی، فرهنگی، و آموزشی روزبه‌روز درحال رشد و توسعه است، ضرورت دست‌رسی به چهارچوبی منسجم و جامع برای آماده‌سازی و آموزش معلمان به‌وضوح احساس می‌شود. در کتاب حاضر، چهارچوبی بدیع و کاملاً نو معرفی شده است که با استناد به آن معلمان آینده‌نگر را می‌توان به نیروهای متفکر راه‌بردی، پژوهش‌گران اکتشافی، و معلمان تحول‌آفرین تبدیل کرد. مهم‌ترین انگیزۀ نویسنده برای ارائۀ این مدل چندواحدی اشاره به توان‌مندی معلمان برای نظریه‌پردازی آن‌چه در عمل انجام می‌دهند و به مرحلۀ عمل‌ رساندن نظریه‌هایشان بوده است تا با استناد به آن‌ها بتوانند به شناختی کلی دربارۀ رویدادهای کلاس‌های درس زبان خارجی برسند. مؤلفه‌ها و ویژگی‌های ارزش‌مندی مثل اهداف صریح و آشکار، دانش تخصصی، قدرت تحلیل، ساختار مدون، و اصطلاح‌های مرجع، و نثر سلیس این اثر را به‌‌ منبعی مستند و معتبر در حوزۀ آموزش معلمان زبان خارجی برای مقاطع تحصیلات تکمیلی، پژوهش‌گران، دانشجویان، معلمان فعال، و مدرسان برجسته می‌کند. باوجوداین، مدل حاضر به مسائلی هم‌چون هوش هیجانی، هوش چندگانه، هوش اجتماعی، تمایل به برقراری ارتباط، نوازه، کاربردشناختی اجتماعی و کاربردشناختی زبانی، نیازهای تکنولوژی‌محور، و انگلیسی برای اهداف ویژه اشاره نکرده است. نکات دیگری درمورد جنبه‌های ظاهری، ساختاری، و محتوایی این اثر قابل‌ذکر است.

چگونگی تفسیر یک متن ادبی، راه‌نمایی پایه‌ای برای کسب مهارت‌های ادبی در آموزش اسپانیایی در دانشگاه‌های ایران

ماریا دلاس نیوس ایبانیز ایبانیز

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 129-148

در این مقاله، شایستگی استفاده از کتاب چگونگی تفسیر یک متن ادبی نوشتۀ فرناندو لازارو کارِتر و اِواریستو کورِئا، به‌‌منزلۀ راه‌نمایی پایه‌ای برای کسب مهارت‌های ادبی در واحدهای «تجزیه و تحلیل متون ادبی»، «نمونه‌های نثر و شعر»، و «ادبیات اسپانیایی 1، 2، و 3»، که در دانشگاه‌های ایران در مقطع کارشناسی تدریس می‌شوند، ازدیدگاه روش‌شناختی بررسی قرار خواهد شد. این کتاب به‌علت برتری روش‌شناختی آن به جایگاه بالایی در مقاطع آموزشی دبیرستان و دانشگاه در اسپانیا، دیگر کشورهای اسپانیایی‌زبان در قارۀ آمریکا، و در دیگر کشورهای جهان که زبان اسپانیایی به‌عنوان زبان دوم آموزش داده می‌شود، دست یافته است. اکنون در این کشورها، چگونگی تفسیر یک متن ادبی به جایگاهی درخور درمیان کتاب‌های مرجع مهم در مطالعات ادبی ادوار مختلف، نویسندگان، و جنبش‌های خاص، و تحلیل و تفسیر متون ادبی رسیده است.

ارزش‌یابی کتاب راه‌نمای نقد ادبی و نظریۀ فرهنگی راتلج به ویراستاری سایمن مالپاس و پال ویک

طاهره رضایی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 149-163

انتخاب کتاب مناسب برای درس نقد و نظریه از چالش‌های استادان است و موفقیت کلاس و حس رضایت‌مندی دانشجویان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. در ایران، در رشته‌های مختلف دانشگاهی این درس به دانشجویان ارائه می‌شود و بنابراین کتاب مناسب برای تدریس این درس از نیازهای بازار نشر دانشگاهی کشور است. در این بازار، کتاب‌های متعددی عرضه شده که اهم آن‌ها ترجمۀ متون انگلیسی‌زبان است. ازآن‌جایی‌که درس نقد و نظریه ازجمله دروس دشوار برای دانشجویان به‌حساب می‌‌آید، انتخاب کتاب مناسب می‌تواند از فشار درس بر دانشجو و استاد کم کند. در این مقاله، نویسنده کتاب راه‌نمای نقد ادبی و نظریۀ فرهنگی راتلج را با ویراستاری سایمن مالپاس و پال ویک چاپ سال 2013 م با چند نمونه کتاب نقد انگلیسیِ مورداستفاده در رشتۀ زبان و ادبیات انگلیسی مقایسه می‌کند تا نقاط ضعف و قوّت این کتاب آشکار شود و ازنظر ارزش آموزشی ارزیابی شود. هم‌چنین، پیش‌نهادهایی برای کاربردی‌کردن آن در کلاس درس ارائه می‌کند. درنهایت، نویسنده بر این اعتقاد است که راه‌نمای نقد ادبی و نظریۀ فرهنگی راتلج کتابی قابل‌اعتنا برای تدریس درس نقد و نظریه است و چنان‌چه ترجمۀ مناسبی از آن در دست باشد، می‌تواند پاسخ‌گوی نیاز دیگر رشته‌ها نیز باشد.

آموزش زبان اسپانیایی در ایران و کاربرد کتاب ادبیات اسپانیایی مطالعۀ موردی دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد تهران ـ شمال

بئاتریس سالاس; علی آرین دارستانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 165-183

نوشتۀ پیش‌ِرو مطالعه‌ای است دربارۀ آموزش ادبیات زبان اسپانیایی در دانشکدۀ زبان‌های خارجی دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد تهران‌ ـ شمال، هم‌راه با بررسی کاربرد کتاب ادبیات اسپانیایی، نوشتۀ فرناندو لازارو کاررتر و بیسنته توسُن، و مطابقت متن کتاب با شیوه‌های آموزشی موجود در این رشته برای دانشجویان ایرانی رشتۀ زبان اسپانیایی. بدین‌ منظور، این اثر کامل معرفی و بررسی خواهد شد و تمامی ‌نظریات و انتقاداتی که نتیجۀ سال‌ها تجربۀ تدریس این کتاب در دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد تهران ‌ـ شمال است، ارائه می‌شود. هم‌چنین، با طراحی فرم نظرسنجی دارای ده سؤال، کتاب در رسیدن به اهداف تعیین‌شده‌اش ارزیابی خواهد شد. نتایج شامل نظریات و پیش‌نهادهای استادان، فارغ‌التحصیلان، و دانشجویان این رشته است و نشان می‌دهد این کتاب برای مکانیسم آموزشی ایران بسیار مؤثر است و فقط لازم است تا مطالب اندکی را استادان به‌منظور هماهنگی با دیدگاه ایرانیان و به‌روزکردن مفاهیم در تکمیل آن بیفزایند.

نقد و بررسی کتاب‌ آموزش کاربردی واژه (جلدهای 1 و 2) از‌دیدگاه طرح درس تکلیف‌محور و بازبینۀ رابدی

هدی سلیمی; امیر زندمقدم

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 185-207

آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان ازجمله حوزه‌های نوپایی است که به پژوهش و بررسی از ابعاد گوناگون به‌خصوص مواد آموزشی نیاز دارد. پژوهش حاضر به بررسی جلد اول و دوم کتاب آموزش کاربردی واژه‌ و تکالیف ذکرشده آن می‌پردازد. بدین‌ منظور، از بازبینة رابْدی (Rubdy 2003) به‌‌منزلۀ مدل تحلیلی استفاده شد. هم‌چنین، دیدگاه‌های مدرسان و زبان‌آموزان درقبال کتاب یادشده با درنظرگرفتن رویکرد تکلیف‌‌‌محور بررسی شد. تحلیل نظرهای مدرسان کتاب نشان داد که این اثر در ایجاد یادگیری مشارکتی، ارائۀ تکالیف واقعی، و طبقه‌بندی مطالب موفق بوده است. هم‌چنین، مشخص شد که این کتاب در انگیزش خلاقیت در یادگیری زبان‌آموزان و افزایش قدرت نوآوری در تدریس مدرسان موفق نبوده‌ است. بنابر نظر زبان‌آموزان، کتاب آموزش کاربردی واژه در فراهم‌کردن فضای مناسب برای یادگیری مشارکتی، ارائۀ محتوای واقعی، و معرفی فرهنگ ایرانی موفق عمل کرده است، اگرچه در تقویت قدرت خلاقیت در یادگیری زبان، برآورده‌کردن نیازهای زبان‌آموزان، و ارائۀ تعداد فعالیت‌های لازم به بازنگری نیاز دارد. می‌توان گفت که هر دو جلد این کتاب نیاز به گنجاندن تکلیف‌هایی دارند که با هدف برقراری ارتباط طراحی شده‌ باشند و بتوانند یادگیرنده را به هدف ترسیم‌شده نزدیک کنند.

بررسی هنجارگریزی‌های به نگاهم خوش‌ آمدی پرویز شاپور

نجمه شبیری; فاطمه بیات‌فر

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 209-227

فرمالیست‌‌هایی چون شکلوفسکی در بررسی اثر دیدگاه فرامتنی را به کناری می‌‌نهند و باتوجه‌‌به خود متن و عناصر و مؤلفه‌‌های درون‌متنی به ادبیت متن دست می‌‌یابند و کم‌تر به تَسری عوامل فرامتنی به متن توجه دارند. اینان ویژگی «شگفتی» را در زبان ادبی قائل‌اند و به نگاه متفاوت به امور عادی باور دارند و در این مسیر، انواع هنجارگریزی را باعث آشنایی‌‌زدایی می‌‌دانند. پرویز شاپور، علاوه‌بر نگاه متفاوتش به ژانر طنز، که منتهی به خلق نوع جدیدی به‌نام کاریکلماتور شده، در کاریکلماتورهایش از برخی شگردهای آشنایی‌زدایی به‌ویژه هنجارگریزی معنایی بهره برده است تا زبانش هم‌چون ژانرش غیرتکراری، تازه، و نو بنمایاند. با استفاده از شگردهایی چون تناقض، تشخیص، تشبیه، استعاره، دلالت چندگانۀ واژگانی، حسن تعلیل، حس‌آمیزی، و وارانگی سعی داشته است تا جلوه‌ای تازه از دنیا را به خوانندگان بنمایاند و در این راه نگاه جان‌دار او به طبیعت و درپی آن درهم‌آمیختن امور عینی و ذهنی غبار عادت از این شگردها زدوده و جان دوباره‌ای به امور مألوف بخشیده است. در این پژوهش، مطابق با مفاهیمی که ذکر می‌شود، به بررسی کاریکلماتورهای کتاب به نگاهم خوش ‌آمدی پرویز شاپور پرداخته می شود تا با بررسی دقیق پرده از راز و رمز نگاه و بیان ساده اما جالب اذهان این کاریکلماتورنویس برداشته شود.

بررسی و تحلیل تطبیقی کتاب بن‌مایه‌های شرقی

زینب صادقی سهل‌آباد

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 229-248

در پژوهش حاضر، اشعار کتاب بن‌‌مایه‌‌های شرقی، اثر واسیلی لِوُویچ ویلیچکا، بررسی شده است. بیش از نیمی از این مجموعه با مفاهیم ایرانی و ادب فارسی شکل یافته است. وی به زبان فارسی تسلط داشت و در سفر به ایران و شهر اصفهان چنان شیفتۀ این سرزمین شد که لقب «اصفهانی» گرفت. هدف اصلی پژوهش حاضر، ضمن معرفی این شاعر ناشناخته در ایران، بررسی و تحلیل تطبیقی کتاب بن‌‌مایه‌‌های شرقی اوست. بررسی اشعاری مانند «از خیام»، «از انصاری»، «از حافظ»، «غزال (ترانۀ فارسی)»، «ماه و گل سرخ» حاکی از شیفتگی و گرایش بی‌‌مانند ویلیچکا به ادبیات فارسی و شاعران ایرانی و هم‌چنین مفاهیم اسلامی است و بیان‌گر ویژگی جهان‌‌شمول‌بودن مفاهیم ادبیات و حکمت ایران است. اشعار ویلیچکا ترکیب منحصربه‌‌فردی از مفاهیم ادب فارسی و روسی است و یکی از بهترین نمونه‌‌های بازتاب «خود» در آیینۀ «دیگری» است. ویلیچکا با به‌کاربردن واژگان و حکایات و جملات قصار فارسی فضایی شرقی به شعر خود بخشیده و آن را غنی ساخته است. این امر بیان‌گر پویایی ادبیات فارسی است که نه‌تنها در ایران بلکه در ادبیات جهان نیز بسیار اثرگذار بوده است.

ارزش‌یابی و نقد کمی و کیفی کتاب زبان انگلیسی پایۀ سوم دورۀ اول متوسطه (نهم)، بررسی در سطح ملی

رضا طاهرخانی; مهسا بیات; شبنم قاسمی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 249-272

مطالعۀ حاضر با استفاده از روش پژوهش ترکیبی کتاب جدید زبان انگلیسی پایۀ سوم دورۀ اول متوسطه (prospect 3) را بررسی کرده است. در این پژوهش، 83 معلم زبان انگلیسی پرسش‌نامۀ پنجاه سؤالی در مقیاس لیکرت را تکمیل و ده نفر در مصاحبه‌ای نیمه‌ساختاریافته شرکت کردند. هم‌چنین، 470 دانش‌‌آموز پایۀ نهم به پرسش‌نامۀ چهل‌سؤالی پاسخ دادند. پایایی پرسش‌نامه‌‌ها  نیز براساس شاخص بارتلت و KMO محاسبه شد و هم‌چنین آزمون بارتلت نیز برای هردو معنادار گزارش شد. داده‌‌های به‌دست‌آمده ازطریق دو آمار توصیفی جداگانه بررسی شدند تا میزان رضایت این دو گروه از جنبه‌‌های مختلف کتاب به‌دست آید. هم‌چنین، به‌منظور یافتن پیش‌بین قوی از تحلیل کتاب در پرسش‌‎نامۀ معلمان و دانش‌‌آموزان دو آزمون رگرسیون جداگانه برای هر پرسش‌نامه انجام گرفت و نتایج آن‌ها نشان دادند که برای پرسش‌نامۀ معلمان مؤلفۀ مهارت‌‌ها و برای پرسش‌نامۀ دانش‌آموزان مؤلفۀ تمرین‌ها و فعالیت‌ها پیش‌بین‌های قوی‌تری‌اند. بنابراین، می‌‌توان گفت که درنظرداشتن موارد یادشده به معلمان و کارشناسان این امکان را می‌دهد که نقد علمی بهتری از کتاب‌ها و مواد آموزشی کنند و این توانایی را به معلمان می‌دهد که هنگام تنظیم طرح درس به همۀ هدف‌ها و معیارهای آموزشی توجه کنند.

ارزیابی ویژن یک (Vision 1): کتاب آموزش زبان انگلیسی پایۀ دهم دورۀ دوم متوسطه

آیت الله فاضلی منیع; شادی دنیایی; مسلم یوسفی; ناصر رنجبر; فاطمه حافظ

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 273-297

مطالعۀ حاضر به‌منظور ارزیابی کتاب درسی زبان انگلیسی پایۀ اول دورۀ دوم متوسطه، ویژن یک (Vision 1)، انجام گرفت. بدین‌منظور، پرسش‌نامۀ برگرفته از مطالعۀ احمدی صفا و همکاران (1396) با بررسی مجدد پایایی و روایی بین 150 معلم زبان انگلیسی انتخاب‌شده براساس نمونه‌گیری در‌دست‌رس توزیع شد. به‌علاوه، مصاحبه‌ای نیمه‌ساختاریافته شامل ارزیابی کلی کتاب، مزیت کتاب تازه‌تألیف بر کتب پیشین آموزش زبان، دیدگاه معلمان درخصوص تحقق اهداف کتاب، نقاط ضعف کتاب، پیش‌نهاد‌های معلمان برای چاپ‌های آتی طراحی شد و با بیست نفر از معلمان فوق انجام گرفت. نتایج نشان داد که معلمان رضایت نسبتاً بالایی از 1) مواد کمک‌درسی و کتاب راه‌نمای معلم، 2) موارد گرامری، موارد واژگانی، و انواع نقش‌های زبانی، 3) محتوا و مهارت‌‌های زبانی، 4) فعالیت‌ها و تمرین‌‌ها، 5) طرح و قالب، 6) روش تدریس دارند. درحالی‌که در بخش کیفی مطالعه، معلمان کتاب را تلاشی ناموفق در دست‌یابی به اهداف موردنظر ارزیابی کردند.

نقد و بررسی مناره‌های والری میتروخین و انعکاس سایه‌روشن‌های باغچه‌سرای الکساندر پوشکین در آن

لودمیلا نیکالایونا کارنیوا; مرضیه یحیی پور; جان‌اله کریمی مطهر

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 299-316

در مقاله، ابتدا اشاره‌‌ای کوتاه به تاریخچۀ ژانر سونت1 و تاج گل سونت‌‌ها و چگونگی ورود آن به ادبیات روسی خواهیم داشت. درادامه، با اشاره به خاستگاه سونت در ادبیات جهان و سپس روسیه، به نقد و بررسی اثر مناره‌‌ها، تاج گل سونت‌‌های والری میتروخین، شاعری از کریمه که بر همین اساس بنا نهاده شده است، می‌‌پردازیم. پس از پوشکین، خالق منظومۀ فوارۀ باغچه‌سرای و شعر «اهدا به فوارۀ کاخ باغچه‌‌سرا»، در اشعار دیگر شاعران روسی، فضای تکرارنشدنی کریمه، استعداد، حساسیت جغرافیایی، و عشق او به کریمه ملموس است. ردپای اشعار باغچه‌سرای پوشکین در مناره‌‌های میتروخین هم مشاهده می‌شود. مصرع‌‌های اصلی مناره‌‌های میتروخین انعکاسی هنری از باغچه‌‌سرای است. موضوع اصلی در مناره‌‌های میتروخین زندگی مسالمت‌‌آمیز مردم با عقاید گوناگون و به‌عبارتی گفت‌‌و‌‌گوی ادیان در کریمه است. او با استفاده از این نوع ادبی به درون‌‌پویی جغرافیای سیاسی می‌‌پردازد. با نقد و بررسی مناره‌‌های والری میتروخین می‌‌توان به این نتیجه دست ‌‌یافت که او پای‌‌بند به وصیت پوشکین و مانند او معتقد به حفظ وحدت میان اقوام ساکن کریمه است و سمبل‌‌های تاریخی و طبیعیِ جغرافیای سیاسی کریمه بی‌‌تأثیر در آفرینش سونت‌‌های او نیست.

گفتمان‌های بیگانه و بایستگیِ برنامه‌ریزی برای نوآوری واژگانیِ فرادانشی در زبان فارسی

عباس مهرپویا; احمد معین زاده; عزیزالله دباغی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 317-339

نیم‌‌نگاهی کارسنجانه بر برخی پژوهش‌ها و نگاشته‌‌های انتشار‌‌یافته درباب «واژه‌‌گزینی فارسی»، به‌‌ویژه در برخی شماره‌‌هایِ پژوهش‌‌نامۀ نامۀ فرهنگستان، از وجودِ رویکردی بیش‌‌گرایانه به‌سویِ واژه‌‌گزینیِ دانشیک در پاسخ به سرریزِ روزافزونِ نام‌واژگانِ بیگانه، به‌ویژه انگلیسی، می‌‌گوید. از خوانش و بررسیِ این جستارها برمی‌آید که فرهنگستان زبان و ادب فارسی برجسته‌‌سازی برنامۀ «واژه‌‌گزینی علمی» از ره‌گذر کانونی‌‌سازیِ رویکرد «واژه‌‌گزینی علمی» را در دستور‌کار خود گذارده است. به‌گفتارِ‌دیگر، رویکرد بررسی‌‌ها و گفتارهای انتشاریافته ازسویِ این نهادِ برنامه‌‌گذار بَسابیش به‌سویِ کانونی‌سازی کُنشِ «واژه‌‌گزینی علمی» است. درحالی‌که برابرآوری برای درون‌دادِ فزایندۀ زبان‌‌های بیگانه تنها محدود به واژگانِ دانشیک/ علمی یا به‌بیان کارشناسانه‌‌تر اصطلاحات یا نام‌واژگانِ دانشیک‌/ علمی نمی‌‌شود. بی‌‌گمان، برابرآوریِ زبانی پهنۀ گسترده‌‌تری از زبان را پوشش می‌‌دهد؛ به ‌این ‌معنا که دربرگیرندۀ گفتمان‌‌هایِ فرادانشی یا همگانی و واژه‌‌شناسی در پیوند با آن‌ها نیز است. بررسیِ روند کانونیِ برابرآوری در زبان فارسی و چگونگی و چه‌اندازگیِ نیاز به نوآوریِ واژگانی و برابرآوریِ نوواژه‌ساختی در دیگر زمینه‌‌های گفتمانیِ فرادانشیک در مقایسه با گفتمان‌‌هایِ دانشیک پرسشی است که پژوهش پیش‌روی در دو ترازِ نظری و عملی به آن پرداخته است.

نقد کتاب اصول و روش تحقیق در زبان‌شناسی کاربردی

محمد احمدی صفا

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 1-24

کتاب درسی از عناصر ضروری در فرایند آموزشی به‌شمار می‌رود و در بسیاری از محیط‌های آموزشی رسمی درکنار عناصر دیگر از قبیل معلم و فراگیر نقش‌محوری را بر‌عهده دارد. بی‌تردید ارزیابی و نقد این منبع آموزشی تأثیری مستقیم در آموزش و ارتقای کیفی آن خواهد داشت. پژوهش حاضر به نقد کتاب اصول و روش تحقیق در زبان‌شناسی کاربردی پرداخته است و با رویکردی توصیفی ـ انتقادی ابعاد شکلی و محتوایی این کتاب را درمعرض نقد قرار می‌دهد. درکنار مزیت‌هایی از قبیل تنوع فعالیت‌های مختلف طراحی‌شده، گسترۀ منابع مورد‌استفاده، و رعایت اصول و قواعد نگارشی، از مهم‌ترین نقاط ضعف آن می‌توان به پوشش ندادن کامل اهداف تعیین‌شده در محتوای کتاب، نوسان در سطح دشواری زبانی، و نیز پای‌بندنبودن محتوا به سرفصل مقطع هدف اشاره کرد.   Â

نقد مجموعه‌کتاب‌های بیایید زبان ژاپنی بیاموزیم!

سهراب آذرپرند

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 25-44

این پژوهش مجموعۀ شش جلدی آموزش زبان ژاپنی را، با عنوان بیایید زبان ژاپنی بیاموزیم!، معرفی و نقد می‌کند. مجموعۀ یادشده به‌دلیل ویژگی‌‌های هماهنگ‌‌سازی محتوای کتاب با سطوح پنج‌‌گانۀ آزمون بین‌المللی سنجش توانایی زبان ژاپنی (JLPT)، پوشش‌‌دادن توانایی زبان ژاپنی از سطح مقدماتی تا پیشرفته و تهیه و تدوین کتاب‌‌های کمک‌آموزشی مختلف به‌منظور تکمیل چهار مهارت زبانیِ گفتاری، شنیداری، خواندن، نوشتن در سال‌‌های اخیر به‌صورت کتاب درسی در بسیاری از مراکز دانشگاهی و غیر‌دانشگاهی آموزش زبان در سراسر جهان آموزش داده شده است. در گروه زبان و ادبیات ژاپنی دانشگاه تهران، از سال 1394 هم‌راه با تصویب برنامۀ درسی جدید دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات ژاپنی ازسوی دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری این مجموعه جای‌گزین مناسبی برای کتاب درسی دو جلدی ژاپنی برای همه؛ سطح مقدماتی قلمداد شده و به‌تدریج از آن بهره برده شده است. باتوجه‌به جایگاه این کتاب در آموزش زبان ژاپنی در جهان و ایران، مقالۀ حاضر می‌کوشد تا ضمن معرفی آن، به نقاط ضعف و قوتش بپردازد.

تحلیل میزان رعایت معیارهای خردساختار و کلان‌ساختار در فرهنگ‌های دوزبانۀ روسی به فارسی

هادی بهارلو; محمدرضا محمدی; مهین سلیمانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 45-65

این پژوهش میزان استانداردبودن فرهنگ‌‌های روسی به فارسی را ازنظر معیارهای خرد‌ساختار و کلان‌ساختار در فرهنگ‌‌نویسی نقد و بررسی می‌کند. در علم فرهنگ‌نگاری معاصر، این‌که یک فرهنگ چگونه باید باشد و استانداردهایی که در تدوین فرهنگ باید مدنظر قرار گیرند، معمولاً در دو سطح کلان‌ساختار و خردساختار فرهنگ‌‌ها تعریف می‌شود. در این پژوهش، نخست الزامات تدوین فرهنگ‌‌ها در این دو سطح در منابع مختلف روسی بررسی می‌شود. سپس، مجموعه الزامات پایه و معیاری را که در تدوین فرهنگ‌‌های دوزبانه باید رعایت شوند، به‌صورت فهرستی کلی برای تدوین فرهنگ‌‌های دوزبانه ارائه داده خواهد شد. در مرحلۀ نهایی این فهرست برای ارزیابی سه فرهنگ پرکاربرد روسی به فارسی به‌کار رفته است. دستاورد اصلی این کار پژوهشی امکان استفاده از فهرست تنظیمی هم در تدوین فرهنگ‌‌های دوزبانه و هم برای ارزیابی و تحلیل میزان استاندارد‌بودن فرهنگ‌‌های تدوین شده است. Â

بررسی و نقد کتاب تأثیر ادبیات فارسی در ادبیات انگلیسی

مصطفی حسینی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 67-87

تأثیر ادبیات فارسی در ادبیات انگلیسی نوشتۀ حسن جوادی از منابع درس کلیات ادبیات تطبیقی است. این کتاب نفوذ و تأثیر ادبیات پارسی در ادبیات انگلیسی را، از اواخر سده‌های میانه تا پایان قرن بیستم میلادی، بررسی و تحلیل می‌کند. کتاب حاضر در چهارچوب ادبیات تطبیقی، به‌ویژه مکتب فرانسوی، قرار می‌گیرد، زیرا جوادی براساس منابع معتبر و درجۀ اول تک‌تک این موارد را برشمرده و شواهد و مستندات کافی عرضه کرده است. از مهم‌‌ترین حوزه‌‌های پژوهشی مکتب تطبیقیِ فرانسوی، بررسی روابط ادبی، به‌ویژه اثرگذاری و اثرپذیری نویسندگان و شاعران، در زبان و ادبیات کشورهای گوناگون است. مقالۀ حاضر به بررسی این کتاب در قلمرو ادبیات تطبیقی می‌‌پردازد و سه بخش اصلی دارد: بخش اول اثر و نویسندۀ آن و جایگاه این کتاب را در مقایسه با کتاب‌‌های مشابه معرفی می‌کند و نقاط قوت و ضعف آن را مشخص می‌‌کند. بخش دوم دربارۀ تحلیل صوری کتاب است و نواقص و کاستی‌های آن را بر‌می‌شمرد و بخش سوم به تحلیل محتوایی این کتاب می‌پردازد.

نقد و بررسی محتوای درسی زبان انگلیسی پایۀ دهم متوسطه در ایران

ابوالفضل خدامرادی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 89-107

کتاب‌های درسی که در سطح ملی تدوین می‌شوند به‌علت طیف گستردۀ مخاطبان همواره از اهمیت بسیاری برخوردار بوده‌اند. بنابراین، بررسی کمّی و کیفی آن‌ها همیشه در اولویت کاری منتقدان بوده است. ازاین‌رو، در این مقاله نویسنده در پژوهشی انتقادی محتوای درسی تازه‌تألیف زبان انگلیسی پایۀ دهم متوسطه را مشتمل‌بر کتاب درسی، کتاب کار، و سی‌دی آموزشی نقد و بررسی کرده است. پس از بررسی تاریخ تحول محتواهای پیشین در ادوار گذشته، اثر حاضر ازمنظر مبانی نظری و ساختار کلی بررسی و تجزیه ‌و تحلیل شده است. سپس، باتوجه‌به مبانی و اصول رویکرد ارتباطی، محتوای اثر مورد نقد و بررسی قرار گرفت. بررسی و ارزیابی بخش‌های مختلف نشان داد اثر یادشده باتوجه‌به اهمیت و اثرگذاری آن در سطح ملی به بازنگری و اصلاح در ابعاد شکلی، ساختاری، و محتوایی نیاز دارد تا بتواند اهداف برنامۀ زبان‌آموزی را در برنامۀ درسی تأمین کند.

بررسی و نقد کتاب آموزش معلمان زبان خارجی برای یک جامعۀ جهانی:‌ مدل چندواحدی کسب دانش، تحلیل، شناخت، اجرا و مشاهده

علی درخشان; فرزانه شکی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 109-127

در دورانی که جهانی‌شدن اقتصادی، فرهنگی، و آموزشی روزبه‌روز درحال رشد و توسعه است، ضرورت دست‌رسی به چهارچوبی منسجم و جامع برای آماده‌سازی و آموزش معلمان به‌وضوح احساس می‌شود. در کتاب حاضر، چهارچوبی بدیع و کاملاً نو معرفی شده است که با استناد به آن معلمان آینده‌نگر را می‌توان به نیروهای متفکر راه‌بردی، پژوهش‌گران اکتشافی، و معلمان تحول‌آفرین تبدیل کرد. مهم‌ترین انگیزۀ نویسنده برای ارائۀ این مدل چندواحدی اشاره به توان‌مندی معلمان برای نظریه‌پردازی آن‌چه در عمل انجام می‌دهند و به مرحلۀ عمل‌ رساندن نظریه‌هایشان بوده است تا با استناد به آن‌ها بتوانند به شناختی کلی دربارۀ رویدادهای کلاس‌های درس زبان خارجی برسند. مؤلفه‌ها و ویژگی‌های ارزش‌مندی مثل اهداف صریح و آشکار، دانش تخصصی، قدرت تحلیل، ساختار مدون، و اصطلاح‌های مرجع، و نثر سلیس این اثر را به‌‌ منبعی مستند و معتبر در حوزۀ آموزش معلمان زبان خارجی برای مقاطع تحصیلات تکمیلی، پژوهش‌گران، دانشجویان، معلمان فعال، و مدرسان برجسته می‌کند. باوجوداین، مدل حاضر به مسائلی هم‌چون هوش هیجانی، هوش چندگانه، هوش اجتماعی، تمایل به برقراری ارتباط، نوازه، کاربردشناختی اجتماعی و کاربردشناختی زبانی، نیازهای تکنولوژی‌محور، و انگلیسی برای اهداف ویژه اشاره نکرده است. نکات دیگری درمورد جنبه‌های ظاهری، ساختاری، و محتوایی این اثر قابل‌ذکر است.

چگونگی تفسیر یک متن ادبی، راه‌نمایی پایه‌ای برای کسب مهارت‌های ادبی در آموزش اسپانیایی در دانشگاه‌های ایران

ماریا دلاس نیوس ایبانیز ایبانیز

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 129-148

در این مقاله، شایستگی استفاده از کتاب چگونگی تفسیر یک متن ادبی نوشتۀ فرناندو لازارو کارِتر و اِواریستو کورِئا، به‌‌منزلۀ راه‌نمایی پایه‌ای برای کسب مهارت‌های ادبی در واحدهای «تجزیه و تحلیل متون ادبی»، «نمونه‌های نثر و شعر»، و «ادبیات اسپانیایی 1، 2، و 3»، که در دانشگاه‌های ایران در مقطع کارشناسی تدریس می‌شوند، ازدیدگاه روش‌شناختی بررسی قرار خواهد شد. این کتاب به‌علت برتری روش‌شناختی آن به جایگاه بالایی در مقاطع آموزشی دبیرستان و دانشگاه در اسپانیا، دیگر کشورهای اسپانیایی‌زبان در قارۀ آمریکا، و در دیگر کشورهای جهان که زبان اسپانیایی به‌عنوان زبان دوم آموزش داده می‌شود، دست یافته است. اکنون در این کشورها، چگونگی تفسیر یک متن ادبی به جایگاهی درخور درمیان کتاب‌های مرجع مهم در مطالعات ادبی ادوار مختلف، نویسندگان، و جنبش‌های خاص، و تحلیل و تفسیر متون ادبی رسیده است.

ارزش‌یابی کتاب راه‌نمای نقد ادبی و نظریۀ فرهنگی راتلج به ویراستاری سایمن مالپاس و پال ویک

طاهره رضایی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 149-163

انتخاب کتاب مناسب برای درس نقد و نظریه از چالش‌های استادان است و موفقیت کلاس و حس رضایت‌مندی دانشجویان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. در ایران، در رشته‌های مختلف دانشگاهی این درس به دانشجویان ارائه می‌شود و بنابراین کتاب مناسب برای تدریس این درس از نیازهای بازار نشر دانشگاهی کشور است. در این بازار، کتاب‌های متعددی عرضه شده که اهم آن‌ها ترجمۀ متون انگلیسی‌زبان است. ازآن‌جایی‌که درس نقد و نظریه ازجمله دروس دشوار برای دانشجویان به‌حساب می‌‌آید، انتخاب کتاب مناسب می‌تواند از فشار درس بر دانشجو و استاد کم کند. در این مقاله، نویسنده کتاب راه‌نمای نقد ادبی و نظریۀ فرهنگی راتلج را با ویراستاری سایمن مالپاس و پال ویک چاپ سال 2013 م با چند نمونه کتاب نقد انگلیسیِ مورداستفاده در رشتۀ زبان و ادبیات انگلیسی مقایسه می‌کند تا نقاط ضعف و قوّت این کتاب آشکار شود و ازنظر ارزش آموزشی ارزیابی شود. هم‌چنین، پیش‌نهادهایی برای کاربردی‌کردن آن در کلاس درس ارائه می‌کند. درنهایت، نویسنده بر این اعتقاد است که راه‌نمای نقد ادبی و نظریۀ فرهنگی راتلج کتابی قابل‌اعتنا برای تدریس درس نقد و نظریه است و چنان‌چه ترجمۀ مناسبی از آن در دست باشد، می‌تواند پاسخ‌گوی نیاز دیگر رشته‌ها نیز باشد.

آموزش زبان اسپانیایی در ایران و کاربرد کتاب ادبیات اسپانیایی مطالعۀ موردی دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد تهران ـ شمال

بئاتریس سالاس; علی آرین دارستانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 165-183

نوشتۀ پیش‌ِرو مطالعه‌ای است دربارۀ آموزش ادبیات زبان اسپانیایی در دانشکدۀ زبان‌های خارجی دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد تهران‌ ـ شمال، هم‌راه با بررسی کاربرد کتاب ادبیات اسپانیایی، نوشتۀ فرناندو لازارو کاررتر و بیسنته توسُن، و مطابقت متن کتاب با شیوه‌های آموزشی موجود در این رشته برای دانشجویان ایرانی رشتۀ زبان اسپانیایی. بدین‌ منظور، این اثر کامل معرفی و بررسی خواهد شد و تمامی ‌نظریات و انتقاداتی که نتیجۀ سال‌ها تجربۀ تدریس این کتاب در دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد تهران ‌ـ شمال است، ارائه می‌شود. هم‌چنین، با طراحی فرم نظرسنجی دارای ده سؤال، کتاب در رسیدن به اهداف تعیین‌شده‌اش ارزیابی خواهد شد. نتایج شامل نظریات و پیش‌نهادهای استادان، فارغ‌التحصیلان، و دانشجویان این رشته است و نشان می‌دهد این کتاب برای مکانیسم آموزشی ایران بسیار مؤثر است و فقط لازم است تا مطالب اندکی را استادان به‌منظور هماهنگی با دیدگاه ایرانیان و به‌روزکردن مفاهیم در تکمیل آن بیفزایند.

نقد و بررسی کتاب‌ آموزش کاربردی واژه (جلدهای 1 و 2) از‌دیدگاه طرح درس تکلیف‌محور و بازبینۀ رابدی

هدی سلیمی; امیر زندمقدÙ

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 185-207

آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان ازجمله حوزه‌های نوپایی است که به پژوهش و بررسی از ابعاد گوناگون به‌خصوص مواد آموزشی نیاز دارد. پژوهش حاضر به بررسی جلد اول و دوم کتاب آموزش کاربردی واژه‌ و تکالیف ذکرشده آن می‌پردازد. بدین‌ منظور، از بازبینة رابْدی (Rubdy 2003) به‌‌منزلۀ مدل تحلیلی استفاده شد. هم‌چنین، دیدگاه‌های مدرسان و زبان‌آموزان درقبال کتاب یادشده با درنظرگرفتن رویکرد تکلیف‌‌‌محور بررسی شد. تحلیل نظرهای مدرسان کتاب نشان داد که این اثر در ایجاد یادگیری مشارکتی، ارائۀ تکالیف واقعی، و طبقه‌بندی مطالب موفق بوده است. هم‌چنین، مشخص شد که این کتاب در انگیزش خلاقیت در یادگیری زبان‌آموزان و افزایش قدرت نوآوری در تدریس مدرسان موفق نبوده‌ است. بنابر نظر زبان‌آموزان، کتاب آموزش کاربردی واژه در فراهم‌کردن فضای مناسب برای یادگیری مشارکتی، ارائۀ محتوای واقعی، و معرفی فرهنگ ایرانی موفق عمل کرده است، اگرچه در تقویت قدرت خلاقیت در یادگیری زبان، برآورده‌کردن نیازهای زبان‌آموزان، و ارائۀ تعداد فعالیت‌های لازم به بازنگری نیاز دارد. می‌توان گفت که هر دو جلد این کتاب نیاز به گنجاندن تکلیف‌هایی دارند که با هدف برقراری ارتباط طراحی شده‌ باشند و بتوانند یادگیرنده را به هدف ترسیم‌شده نزدیک کنند.

بررسی هنجارگریزی‌های به نگاهم خوش‌ آمدی پرویز شاپور

نجمه شبیری; فاطمه بیات فر

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 209-227

فرمالیست‌‌هایی چون شکلوفسکی در بررسی اثر دیدگاه فرامتنی را به کناری می‌‌نهند و باتوجه‌‌به خود متن و عناصر و مؤلفه‌‌های درون‌متنی به ادبیت متن دست می‌‌یابند و کم‌تر به تَسری عوامل فرامتنی به متن توجه دارند. اینان ویژگی «شگفتی» را در زبان ادبی قائل‌اند و به نگاه متفاوت به امور عادی باور دارند و در این مسیر، انواع هنجارگریزی را باعث آشنایی‌‌زدایی می‌‌دانند. پرویز شاپور، علاوه‌بر نگاه متفاوتش به ژانر طنز، که منتهی به خلق نوع جدیدی به‌نام کاریکلماتور شده، در کاریکلماتورهایش از برخی شگردهای آشنایی‌زدایی به‌ویژه هنجارگریزی معنایی بهره برده است تا زبانش هم‌چون ژانرش غیرتکراری، تازه، و نو بنمایاند. با استفاده از شگردهایی چون تناقض، تشخیص، تشبیه، استعاره، دلالت چندگانۀ واژگانی، حسن تعلیل، حس‌آمیزی، و وارانگی سعی داشته است تا جلوه‌ای تازه از دنیا را به خوانندگان بنمایاند و در این راه نگاه جان‌دار او به طبیعت و درپی آن درهم‌آمیختن امور عینی و ذهنی غبار عادت از این شگردها زدوده و جان دوباره‌ای به امور مألوف بخشیده است. در این پژوهش، مطابق با مفاهیمی که ذکر می‌شود، به بررسی کاریکلماتورهای کتاب به نگاهم خوش ‌آمدی پرویز شاپور پرداخته می شود تا با بررسی دقیق پرده از راز و رمز نگاه و بیان ساده اما جالب اذهان این کاریکلماتورنویس برداشته شود.

بررسی و تحلیل تطبیقی کتاب بن‌مایه‌های شرقی

زینب صادقی سهل آباد

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 229-248

در پژوهش حاضر، اشعار کتاب بن‌‌مایه‌‌های شرقی، اثر واسیلی لِوُویچ ویلیچکا، بررسی شده است. بیش از نیمی از این مجموعه با مفاهیم ایرانی و ادب فارسی شکل یافته است. وی به زبان فارسی تسلط داشت و در سفر به ایران و شهر اصفهان چنان شیفتۀ این سرزمین شد که لقب «اصفهانی» گرفت. هدف اصلی پژوهش حاضر، ضمن معرفی این شاعر ناشناخته در ایران، بررسی و تحلیل تطبیقی کتاب بن‌‌مایه‌‌های شرقی اوست. بررسی اشعاری مانند «از خیام»، «از انصاری»، «از حافظ»، «غزال (ترانۀ فارسی)»، «ماه و گل سرخ» حاکی از شیفتگی و گرایش بی‌‌مانند ویلیچکا به ادبیات فارسی و شاعران ایرانی و هم‌چنین مفاهیم اسلامی است و بیان‌گر ویژگی جهان‌‌شمول‌بودن مفاهیم ادبیات و حکمت ایران است. اشعار ویلیچکا ترکیب منحصربه‌‌فردی از مفاهیم ادب فارسی و روسی است و یکی از بهترین نمونه‌‌های بازتاب «خود» در آیینۀ «دیگری» است. ویلیچکا با به‌کاربردن واژگان و حکایات و جملات قصار فارسی فضایی شرقی به شعر خود بخشیده و آن را غنی ساخته است. این امر بیان‌گر پویایی ادبیات فارسی است که نه‌تنها در ایران بلکه در ادبیات جهان نیز بسیار اثرگذار بوده است.

ارزش‌یابی و نقد کمی و کیفی کتاب زبان انگلیسی پایۀ سوم دورۀ اول متوسطه (نهم)، بررسی در سطح ملی

رضا طاهرخانی; مهسا بیات; شبن٠قاسمی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 249-272

مطالعۀ حاضر با استفاده از روش پژوهش ترکیبی کتاب جدید زبان انگلیسی پایۀ سوم دورۀ اول متوسطه (prospect 3) را بررسی کرده است. در این پژوهش، 83 معلم زبان انگلیسی پرسش‌نامۀ پنجاه سؤالی در مقیاس لیکرت را تکمیل و ده نفر در مصاحبه‌ای نیمه‌ساختاریافته شرکت کردند. هم‌چنین، 470 دانش‌‌آموز پایۀ نهم به پرسش‌نامۀ چهل‌سؤالی پاسخ دادند. پایایی پرسش‌نامه‌‌ها  نیز براساس شاخص بارتلت و KMO محاسبه شد و هم‌چنین آزمون بارتلت نیز برای هردو معنادار گزارش شد. داده‌‌های به‌دست‌آمده ازطریق دو آمار توصیفی جداگانه بررسی شدند تا میزان رضایت این دو گروه از جنبه‌‌های مختلف کتاب به‌دست آید. هم‌چنین، به‌منظور یافتن پیش‌بین قوی از تحلیل کتاب در پرسش‌‎نامۀ معلمان و دانش‌‌آموزان دو آزمون رگرسیون جداگانه برای هر پرسش‌نامه انجام گرفت و نتایج آن‌ها نشان دادند که برای پرسش‌نامۀ معلمان مؤلفۀ مهارت‌‌ها و برای پرسش‌نامۀ دانش‌آموزان مؤلفۀ تمرین‌ها و فعالیت‌ها پیش‌بین‌های قوی‌تری‌اند. بنابراین، می‌‌توان گفت که درنظرداشتن موارد یادشده به معلمان و کارشناسان این امکان را می‌دهد که نقد علمی بهتری از کتاب‌ها و مواد آموزشی کنند و این توانایی را به معلمان می‌دهد که هنگام تنظیم طرح درس به همۀ هدف‌ها و معیارهای آموزشی توجه کنند.

ارزیابی ویژن یک (Vision 1): کتاب آموزش زبان انگلیسی پایۀ دهم دورۀ دوم متوسطه

آیت الله فاضلی منیع; شادی دنیایی; مسل٠یوسفی; ناصر رنجبر; فاطمه حافظ

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 273-297

مطالعۀ حاضر به‌منظور ارزیابی کتاب درسی زبان انگلیسی پایۀ اول دورۀ دوم متوسطه، ویژن یک (Vision 1)، انجام گرفت. بدین‌منظور، پرسش‌نامۀ برگرفته از مطالعۀ احمدی صفا و همکاران (1396) با بررسی مجدد پایایی و روایی بین 150 معلم زبان انگلیسی انتخاب‌شده براساس نمونه‌گیری در‌دست‌رس توزیع شد. به‌علاوه، مصاحبه‌ای نیمه‌ساختاریافته شامل ارزیابی کلی کتاب، مزیت کتاب تازه‌تألیف بر کتب پیشین آموزش زبان، دیدگاه معلمان درخصوص تحقق اهداف کتاب، نقاط ضعف کتاب، پیش‌نهاد‌های معلمان برای چاپ‌های آتی طراحی شد و با بیست نفر از معلمان فوق انجام گرفت. نتایج نشان داد که معلمان رضایت نسبتاً بالایی از 1) مواد کمک‌درسی و کتاب راه‌نمای معلم، 2) موارد گرامری، موارد واژگانی، و انواع نقش‌های زبانی، 3) محتوا و مهارت‌‌های زبانی، 4) فعالیت‌ها و تمرین‌‌ها، 5) طرح و قالب، 6) روش تدریس دارند. درحالی‌که در بخش کیفی مطالعه، معلمان کتاب را تلاشی ناموفق در دست‌یابی به اهداف موردنظر ارزیابی کردند.

نقد و بررسی مناره‌های والری میتروخین و انعکاس سایه‌روشن‌های باغچه‌سرای الکساندر پوشکین در آن

لودمیلا نیکالایونا کارنِیوا; مرضیه یحیی‌پور; جان‌الله کریمی‌مطهر

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 299-316

در مقاله، ابتدا اشاره‌‌ای کوتاه به تاریخچۀ ژانر سونت1 و تاج گل سونت‌‌ها و چگونگی ورود آن به ادبیات روسی خواهیم داشت. درادامه، با اشاره به خاستگاه سونت در ادبیات جهان و سپس روسیه، به نقد و بررسی اثر مناره‌‌ها، تاج گل سونت‌‌های والری میتروخین، شاعری از کریمه که بر همین اساس بنا نهاده شده است، می‌‌پردازیم. پس از پوشکین، خالق منظومۀ فوارۀ باغچه‌سرای و شعر «اهدا به فوارۀ کاخ باغچه‌‌سرا»، در اشعار دیگر شاعران روسی، فضای تکرارنشدنی کریمه، استعداد، حساسیت جغرافیایی، و عشق او به کریمه ملموس است. ردپای اشعار باغچه‌سرای پوشکین در مناره‌‌های میتروخین هم مشاهده می‌شود. مصرع‌‌های اصلی مناره‌‌های میتروخین انعکاسی هنری از باغچه‌‌سرای است. موضوع اصلی در مناره‌‌های میتروخین زندگی مسالمت‌‌آمیز مردم با عقاید گوناگون و به‌عبارتی گفت‌‌و‌‌گوی ادیان در کریمه است. او با استفاده از این نوع ادبی به درون‌‌پویی جغرافیای سیاسی می‌‌پردازد. با نقد و بررسی مناره‌‌های والری میتروخین می‌‌توان به این نتیجه دست ‌‌یافت که او پای‌‌بند به وصیت پوشکین و مانند او معتقد به حفظ وحدت میان اقوام ساکن کریمه است و سمبل‌‌های تاریخی و طبیعیِ جغرافیای سیاسی کریمه بی‌‌تأثیر در آفرینش سونت‌‌های او نیست.

گفتمان‌های بیگانه و بایستگیِ برنامه‌ریزی برای نوآوری واژگانیِ فرادانشی در زبان فارسی

عباس مهرپویا; احمد معین زاده; عزیزالله دباغی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 317-339

نیم‌‌نگاهی کارسنجانه بر برخی پژوهش‌ها و نگاشته‌‌های انتشار‌‌یافته درباب «واژه‌‌گزینی فارسی»، به‌‌ویژه در برخی شماره‌‌هایِ پژوهش‌‌نامۀ نامۀ فرهنگستان، از وجودِ رویکردی بیش‌‌گرایانه به‌سویِ واژه‌‌گزینیِ دانشیک در پاسخ به سرریزِ روزافزونِ نام‌واژگانِ بیگانه، به‌ویژه انگلیسی، می‌‌گوید. از خوانش و بررسیِ این جستارها برمی‌آید که فرهنگستان زبان و ادب فارسی برجسته‌‌سازی برنامۀ «واژه‌‌گزینی علمی» از ره‌گذر کانونی‌‌سازیِ رویکرد «واژه‌‌گزینی علمی» را در دستور‌کار خود گذارده است. به‌گفتارِ‌دیگر، رویکرد بررسی‌‌ها و گفتارهای انتشاریافته ازسویِ این نهادِ برنامه‌‌گذار بَسابیش به‌سویِ کانونی‌سازی کُنشِ «واژه‌‌گزینی علمی» است. درحالی‌که برابرآوری برای درون‌دادِ فزایندۀ زبان‌‌های بیگانه تنها محدود به واژگانِ دانشیک/ علمی یا به‌بیان کارشناسانه‌‌تر اصطلاحات یا نام‌واژگانِ دانشیک‌/ علمی نمی‌‌شود. بی‌‌گمان، برابرآوریِ زبانی پهنۀ گسترده‌‌تری از زبان را پوشش می‌‌دهد؛ به ‌این ‌معنا که دربرگیرندۀ گفتمان‌‌هایِ فرادانشی یا همگانی و واژه‌‌شناسی در پیوند با آن‌ها نیز است. بررسیِ روند کانونیِ برابرآوری در زبان فارسی و چگونگی و چه‌اندازگیِ نیاز به نوآوریِ واژگانی و برابرآوریِ نوواژه‌ساختی در دیگر زمینه‌‌های گفتمانیِ فرادانشیک در مقایسه با گفتمان‌‌هایِ دانشیک پرسشی است که پژوهش پیش‌روی در دو ترازِ نظری و عملی به آن پرداخته است.

بررسی و نقد کتاب فرهنگ توصیفی آواشناسی و واج‌شناسی

مری٠نورنمائی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 341-358

هدف از نگارش این مقاله بررسی و نقد فرهنگ توصیفی دوزبانۀ فارسی به انگلیسی آواشناسی و واج‌شناسی نوشتۀ گلناز مدرسی قوامی است که در ۱۳۹۴ ش نشر علمی آن را به‌چاپ رسانید. این فرهنگ تاحدود زیادی نیاز علمی مخاطبان را در حوزۀ آشنایی با نظریه‌های غربیِ، ازجمله مکتب واج‌شناسی پراگ، واج‌شناسی زایشی معیار، واج‌شناسی طبیعی، واج‌شناسی خودواحد، واج‌شناسی وزنی، و ... که در آواشناسی و واج‌شناسی مطرح‌اند، برآورده می‌سازد. داده‌ها در نگارش این فرهنگ به شیوه‌های سنتی گردآوری شده‌اند و نویسنده از شیوه‌های نوین پیکره‌ای استفاده نکرده است. این فرهنگ از اصول کلی فرهنگ‌نویسی در کلان‌ساختار و خردساختار به‌درستی پیروی نمی‌کند و در مواردی چون نداشتن راه‌نمای تلفظی، اطلاعات کلی مدخل‌ها، متن توصیفی، شیوۀ ارجاع‌دهیِ درون‌متنی، ذکر مثال‌ها، و رعایت اصول نگارشی و ویرایشی نیازمند بازنگری و رفع کاستی‌هاست. هم‌چنین، لازم است که نویسنده در استفاده از منابع فرهنگ منابع جدیدتر و به‌روزشده را نیز مدنظر قرار دهد و اگر نویسنده بکوشد در ویراست‌های بعدی واژه‌ها و اصطلاحاتی را که در آثار زبان‌شناسان و دانشمندان اسلامی به‌کار می‌رفته است به این فرهنگ بیفزاید، اصطلاحات علمی و تاریخی آواشناسی و واج‌شناسی در زبان فارسی نیز به‌طورجامع‌ ثبت و ضبط می‌شود و حوزۀ کاربرد این فرهنگ گسترده‌تر خواهد شد.

بررسی و تحلیل زبان‌شناختی ـ ادبی ساختار مَثَل در اشعار قیصر امین‌پور

علی واسو جویباری; احمد رمضانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی, دوره 19, شماره 6, صفحه 359-378

در این مقاله نقش، جایگاه، و ساختار مَثَل در اشعار قیصر امین‌پور نقد و بررسی می‌شود. روش در این پژوهش توصیفی ــ تحلیلی است و گردآوری داده‌ها به‌شیوۀ کتاب‌خانه‌ای و مطالعۀ مجموعۀ اشعار قیصر امین‌پور انجام شده است. درادامه، ساختار مَثَل‌های شعر امین‌پور در دو حوزۀ زبانی و ادبی تحلیل شده است. او مَثَل‌ها را در چهار صورت مَثَل‌گونه، مَثَل‌آفرینی، دخل‌وتصرف در لفظ مَثَل، و مَثَل‌هایی با کاربرد دیگر (دخل و تصرف در معنا) به‌کار برده است. امین‌پور برای آشنایی‌زدایی کوشیده است که مَثَل‌ها را با صنعت ادبی بیامیزد و جنبۀ ادبی آن را اعتلا ببخشد و ازمیان صناعات ادبی به تشبیه و متناقض‌نما بیش‌ترین توجه را نشان داده است. مضمون همۀ مَثَل‌ها اخلاق و تربیت است. درنگاه امین‌پور، مَثَل شگردی زبانی و ادبی است که هم از فرهنگ جامعه و زبان محاوره گرفته می‌شود و هم در ترکیب با عناصر زبانی و ادبی جنبۀ هنری می‌پذیرد و به‌صورت کالایی فرهنگی با تغییر در ساختار و ماهیت به زبان مردم عوام برمی‌گردد. حاصل این تحول در ساختار و ماهیت رواج و گسترش ترکیبات و جملات متعددی از شعر امین‌پور درمیان مردم است.

ابر کلیدواژگان