بومشناسی جنگلهای ایران

اطلاعات نشریه

صاحب امتیاز: دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

موضوع :  کشاورزی و منابع طبیعی

شاپا: ۲۴۲۳-۷۱۴۰

ايميل:  ifej@sanru.ac.ir

وبسایت:  ifej.sanru.ac.ir

تعداد شماره ها: 15

تعداد مقالات: 133

تاریخ به رور رسانی:  1398/12/28

شماره های پيشين نشریه

شماره جاری

برازش توابع توزیع احتمال ارتفاع درختان راش در توده‌های طبیعی غرب گیلان (مطالعه موردی: جنگل‌های ماسال)

ایرج حسن زاد ناورودی; اسماعیل مرادی امام قیسی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 1-9

     در این تحقیق، مدل‌سازی توزیع فراوانی ارتفاع درختان راش در توده­ های جنگل طبیعی غرب گیلان بررسی شد. بدین ‌منظور تعداد 30 قطعه نمونه دایره ­ای شکل با سطح ده آر انتخاب و به روش منظم تصادفی با ابعاد شبکه آماربرداری 200 × 150 متر اندازه‌گیری شد. در مجموع علاوه بر قطر در ارتفاع برابر سینه، ارتفاع 630 اصله درخت راش اندازه‌گیری شد. توابع توزیع احتمال مورد بررسی بتا، نرمال، وایبول، گاما و لگ­نرمال بود. مشخصه‌های هر یک از توابع، با استفاده از روش بیشینه درست‌نمایی، برآورد شد. به­ منظور برازش توابع توزیع احتمال، از آزمون­ های کولموگراف-اسمیرنوف و اندرسون-دارلینگ استفاده شد. نتایج آزمون کولموگراف- اسمیرنوف نشان داد که از بین توزیع ­های احتمال مورد بررسی، تنها توزیع بتا قابلیت برازش توزیع فراوانی ارتفاع درختان راش را دارد، درحالی­که آزمون اندرسون-دارلینگ نشان داد که سه توزیع احتمال وایبول، نرمال و بتا، قابلیت مناسبی برای تبیین توزیع فراوانی ارتفاع درختان راش را دارا می ­باشند. بنابراین توزیع بتا به­ عنوان مناسب­ ترین توزیع احتمال برای مدل­ سازی توزیع فراوانی درختان راش در منطقه مورد مطالعه، انتخاب شد.

اثر توده های مختلف جنگلی بر خصوصیات خاک، تنوع زیستی پوشش علفی کف و زادآوری در سری الندان- ساری

سیدمصطفی مسلمی سیدمحله; سیدغلامعلی جلالی; سیدمحمد حجتی; یحیی کوچ

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 10-21

     در این پژوهش اثرات توده­ های مختلف بر روی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و تنوع زیستی گیاهی در جنگل­ های سری الندان-ساری، قطعه 17 مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور 33 قطعه نمونه 400 مترمربعی در پنج کاربری توده جنگل طبیعی راشستان خالص، جنگل آمیخته، توده جنگل ­کاری­شده زبان گنجشک، توده جنگل­ کاری­شده نوئل و توده جنگل مخروبه به ­منظور بررسی وضعیت زادآوری و تنوع پوشش گیاهی زیرآشکوب پیاده شد. در هر یک از قطعات نمونه یک نمونه خاک از عمق 10-0 سانتی­متری به ­منظور بررسی مشخصه­ های فیزیکی و شیمیایی خاک برداشت شد. نتایج نشان داد که در بخش گونه ­های زیرآشکوب شاخص­ های تنوع گونه ­ای سیمپسون و شانون وینر در بین توده ­های مختلف مورد بررسی دارای اختلاف معنی ­دار است و توده­ های آمیخته و جنگل مخروبه دارای بیشترین مقادیر بودند. هم­چنین نتایج مقایسه شاخص­ های تنوع زیستی گیاهی بخش زادآوری در بین توده ­ها نشان داد که شاخص­ های غنای گونه ­ای مارگالف و منهینیک و تنوع گونه­ای سیمپسون و شانون وینر در بین توده ­ها دارای اختلاف معنی ­دار است و جنگل آمیخته دارای بیشترین مقادیر این شاخص­ ها بود. نتایج تجزیه واریانس مشخصه­ های خاک نشان داد فقط مشخصه­ های درصد رطوبت خاک، اسیدیته و درصد کربن در بین توده ­های جنگل مورد بررسی دارای اختلاف معنی­ دار هستند. به ­طورکلی نتایج تحقیق حاضر به روشنی نشان می­ دهد که کاربری جنگل آمیخته  از نظرشاخص­ های تنوع زیستی گیاهی و مشخصات فیزیکی و شیمیایی خاک نسبت به دیگر کاربری­ ها دارای بهترین عملکرد می­ باشد. 

اثرات زیست محیطی تردد اسکیدر و جهت های چوب کشی بر فشردگی خاک و وضعیت استقرار تجدید حیات طبیعی در جنگل های چوب فریم

سیدرضا مصطفی نژاد; محمد رضا پورمجیدیان; کامبیز اسپهبدی; علی اقتصادی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 22-30

فشردگی خاک جنگل در اثر به ­کارگیری ماشین ­آلات چوب­ کشی و قدرت و وزن بالای آنها بوده و سبب تغییرات در خصوصیات فیزیکی خاک می­ شود. کاهش رویش درخت در اغلب بررسی­ های انجام شده از بیشترین آثار منفی تردد ماشین چوب­ کشی است. هدف این تحقیق بررسی اثرات تعداد تردد اسکیدر در جهت­ های مختلف چوب­ کشی (چوب­ کشی رو به بالا و چوب­ کشی رو به پایین) بر فشردگی خاک و ­استقرار نهال­ های جنگلی انجام گرفت، که با  استفاده از اسکیدر چرخ لاستیکی تیمبرجک C450 در دو پارسل­ 9 و 11 سری دهمیان، شرکت سهامی و بهره­برداری چوب فریم  اجراء گردید. تعداد تردد در پنج سطح (صفر بار (شاهد) 1 تا 5، 6 تا 10، 11 تا15 و بیش از 15 بار تردد) و جهت ­های
چوب­ کشی در دو سطح (چوب­ کشی به بالا و چوب ­کشی به پایین) اندازه­ گیری شدند. بعد از عملیات چوب ­کشی، در داخل مسیر قطعات نمونه مربع ­شکل به مساحت 9 مترمربع پیاده گردید. وزن مخصوص ظاهری خاک،­ تراکم و حجم ریشه نهال نیز دراین قطعات­ در محل شاهد و رد چرخ اسکیدر بررسی گردید. نتایج نشان داد که بیشترین افزایش وزن مخصوص ظاهری درترددهای اولیه (1 تا5 تردد) اتفاق افتاده است، افزایش وزن مخصوص ظاهری خاک در اثرچوب ­کشی تا عمق 30 سانتی­متری نیزقابل توجه است. فشردگی خاک در چوب­ کشی رو به بالا بیشتر (gr/cm3 24/1) از چوب ­کشی رو به پایین  gr/cm3)19/1) است. جهت­ های چوب ­کشی رو به بالا و رو به پایین دامنه روی تراکم نهال ­ها تاثیری نداشت. تعداد تردد بیش از 10 بار در هر دو جهت چوب ­کشی (به بالا وپایین) باعث کاهش تعداد و رشد نهال گردید. تعداد تردد مجاز در چوب ­کشی رو به بالا 8-7 بار و در
چوب ­کشی رو به پایین 12-11 بار تعیین گردید.

ارزیابی و مقایسه عملکرد برخی روش‌های کنترل مکانیکی موخور ( Loranthus europeaus Jacq.) در ارتفاعات مختلف از سطح دریا (مطالعه موردی: جنگل‌های بلوط هیانان ایلام)

احمد حسینی; جواد اشرفی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 31-38

   موخور گیاه نیمه ­انگلی است که در جنگل­ های زاگرس روی درختان بلوط ایرانی زندگی می­ کند. کنترل مکانیکی از اقدامات اساسی برای مدیریت آلودگی موخور است. پژوهش پیش­رو با هدف ارزیابی عملکرد روش­ های مکانیکی چسب­ چوب، گِل، پلاستیک مشکی، رنگ طبیعی و تیمار شاهد برای کنترل موخور در ارتفاعات مختلف از سطح دریا و انتخاب مناسب­ ترین آنها، در جنگل ­های بلوط هیانان در نیمه شمالی استان ایلام انجام شد. سه رویشگاه تحقیقاتی در طبقات ارتفاعی 1800-1600، 2000-1800 و 2200-2000 متر از سطح دریا در نظر گرفته شد. در هر رویشگاه سه درخت بلوط ایرانی برای هر تیمار و در مجموع 15 درخت انتخاب گردید. اجرای تیمارها و پایش آنها طی پنج سال (1393-1389) انجام شد. نتایج نشان داد که اثر تیمارهای کنترلی بر میزان حذف موخور روی شاخه ­های تحت تیمار در سطح 5درصد معنی ­دار بود. همچنین اثر ارتفاع از سطح دریا بر فراوانی کپه ­های جدید موخور روی سایر شاخه­ های درختان تحت تیمار در سطح 5 درصد معنی ­دار بود. نتایج نشان داد که تیمارهای چسب و گِل به میزان 100% در حذف موخور موفق بودند. اما عملکرد کنترلی تیمارهای پلاستیک مشکی و رنگ طبیعی به ترتیب به میزان 30% و 0% بود. نتیجه ­گیری شد که قطع شاخه­ های آلوده به موخور و پوشاندن محل قطع آنها با گِل یا چسب موجب حذف موخور و جلوگیری از استقرار مجدد آن روی اندام قطع شده می ­شود. روش­ های کنترلی ترکیبی چسب و گِل قابل توصیه به بخش اجرا برای مبارزه با موخور هستند. 

ترکیب شیمیایی تاج‌بارش توده‌های دست‌کاشت پلت و بروسیا در شرق مازندران

محیا تفضلی; پدرام عطارد; سیدمحمد حجتی; مهرسده تفضلی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 39-47

     تغییر در کیفیت باران رسیده به بستر جنگل از مهم‌ترین پیامدهای جنگل­ کاری با گونه‌های بومی و غیر بومی جهت احیای جنگل‌های مخروبه خزری است. هدف از اجرای تحقیق حاضر، مقایسه ترکیب شیمیایی آب تاج‌بارش توده‌های دست­ کاشت پلت (Acer velutinum Bioss.) و بروسیا (Pinus brutia Ten.) در جنگل دارابکلای ساری بود. مقدار آب باران و آب تاج‌بارش از 15 اردیبهشت تا 15 اسفند ماه 1391 به ترتیب با استفاده از شش و 20 عدد جمع‌آوری­ کننده پلاستیکی جمع‌آوری شدند. جهت مقایسه غلظت عناصر پتاسیم، کلسیم و منیزیم در آب تاج‌بارش توده‌های مذکور با آب باران‏، غلظت عناصر مذکور در چهار نمونه آب تاج‌بارش از هر توده و چهار نمونه آب باران در هر ماه اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد مقدار متوسط هدایت الکتریکی آب تاج­بارش در فصل رویش در توده پلت (170 میکروزیمنس بر سانتی­متر) به‌طور معنی‌داری (05/0p) بیشتر از توده بروسیا (135 میکروزیمنس بر سانتی­متر) و آب باران (55 میکروزیمنس بر سانتی­متر) بود. متوسط غلظت در دوره اندازه‌گیری برای عناصر پتاسیم (پلت 15/6 و بروسیا 63/5 میلی­گرم بر لیتر)، کلسیم (پلت 53/0 و بروسیا 83/0 میلی­گرم بر لیتر) و منیزیم (پلت 59/0 و بروسیا 55/0 میلی­گرم بر لیتر) بین دو توده پلت و بروسیا بدون تفاوت معنی‌دار (05/0p>) اندازه‌گیری شد. متوسط غلظت عناصر پتاسیم و منیزیم در دوره مورد مطالعه در آب تاج‌بارش توده‌های پلت (پتاسیم: 15/6 و منیزیم: 59/0 میلی­گرم بر لیتر) و بروسیا (پتاسیم: 63/5 و منیزیم: 55/0 میلی­گرم بر لیتر) به‌طور معنی‌داری (05/0p) بیشتر از آب باران (پتاسیم: 24/0 و منیزیم: 32/0 میلی­گرم بر لیتر) بود. نتایج این تحقیق نشان داد که جنگل ­کاری منجر به تغییر در کیفیت آب رسیده به جنگل می‌شود. لازم است در مطالعات آینده، تأثیر سایر گونه‌های بومی و غیر بومی نیز بر ترکیب شیمیایی آب تاج‌بارش مطالعه شود.

برازش مدل های توزیع فراوانی گونه ای در جوامع مشجر گیاهی منطقه گوره دره، کوه های گچی قران اهر

اسماعیل شیدای کرکج; سجاد قنبری

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 48-57

     یکی از اهداف مهم مدیریت منابع طبیعی، حفظ تنوع گیاهی در بوم­ سازگان می ­باشد. به ­طوری که رویشگاه­ ها از حاصلخیزی و پایداری بوم ­شناختی بیشتری در برابر تغییرات برخوردار شوند. شاخص­ های تنوع مختلفی برای بررسی وضعیت تنوع گونه ­ای بوم­ سامانه ­های طبیعی ارائه گردیده­ است. یکی از این شاخص­ ها، استفاده از مدل ­های تجربی توزیع فراوانی است که هر کدام از این مدل ­ها بیانگر میزان پایداری و سلامت جوامع گیاهی می­ باشد. این تحقیق در مراتع مشجر منطقه گوره­ دره گچی­ قران در 20 کیلومتری جنوب شهر اهر به­ منظور آگاهی از میزان تخریب و پایداری جوامع گیاهی موجود در دو طبقه ارتفاعی صورت پذیرفت. بدین منظور، در دو طبقه ارتفاعی پایین­تر و بالاتر از 1800 متر از سطح دریا اقدام به مستقر نمودن 50 قطعه نمونه شد. در داخل قطعه نمونه ­ها، تعداد و درصد گونه ­های درختچه­ ای و درختی داخل قطعه نمونه ­ها برداشت شد. از شاخص­های پارامتریک شامل منحنی درجه­ بندی تنوع و مدل ­های توزیع فراوانی (عصای شکسته، لوگ­نرمال، سری لگاریتمی و سری هندسی) جهت بررسی گرافیکی تنوع گیاهی و میزان برازش آن­ها با مدل ­های تجربی مبین پایداری جوامع گیاهی استفاده شد. نتایج نشان داد که با بررسی میزان برازش داده ­های فراوانی گونه توسط استفاده آزمون برازش توزیع کای­اسکور، جامعه گیاهی هر دو طبقه ارتفاعی از مدل سری لگاریتمی در سطح پنج درصد تبعیت می­ کند. از آنجا که مدل سری لگاریتمی بیانگر جوامع ناپایدار است و جامعه گیاهی، تعداد گونه نسبتاً کمی دارد لذا می ­توان احتمال داد که این دو رویشگاه از لحاظ تنوع گونه­ ای و پایداری در سطح پایینی قرار گرفته­ اند. هر دو طبقه ارتفاعی با مدل سری هندسی برازش معنی ­دار در سطح پنج درصد داشت. بر طبق نتایج، طبقه پایین ارتفاعی دارای تنوع کمتری نسبت به طبقات ارتفاعی بالا بود. بنابراین پیشنهاد می ­شود تا حد امکان فشار دام بر مراتع توسط روستاها و عشایر محلی با ایجاد معیشت­ های جایگزین کمتر شود.

قابلیت تصویر ماهواره ای Rapid Eye در تهیه نقشه پراکنش تاج پوشش درختان منطقه جنگلی دشت برم استان فارس

محمدحسن ناصری; شعبان شتایی جویباری; جهانگیر محمدی; شهرام احمدی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 58-69

  در این تحقیق قابلیت تصاویر ماهواره‌ای  Rapid Eyeدر تهیه نقشه پراکنش تاج­پوشش درختان بلوط در جنگل‌های زاگرس، در منطقه جنگلی دشت­ برم شهرستان کازرون استان فارس مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه کیفیت داده­ ها به لحاظ هندسی و رادیومتری مورد بررسی قرار گرفت و تصحیح هندسی تصاویر با استفاده از روش چند­جمله­ای و با استفاده از نقاط کنترل زمینی با دقت مناسب انجام شد. به منظور بررسی بکارگیری باندهای مصنوعی حاصل از پردازش ­های مناسب در فرآیند طبقه ­بندی، تصاویر شاخص­های طیفی مناسب  گیاهی از طریق نسبت‌گیری باندها و تصاویر مولفه ­های اصلی با استفاده از تجزیه مؤلفه‌های اصلی ایجاد شدند. نقشه واقعیت زمینی تاج­پوشش درختان با اندازه ­گیری محدوده تاج درختان در قطعات نمونه‌ی مربعی شکل با مساحت 400 متر­مربع به‌صورت تصادفی در منطقه تهیه شد. 70 درصد از قطعات نمونه به‌عنوان نمونه تعلیمی و 30 درصد بقیه به‌عنوان نمونه آزمون به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. طبقه­ بندی به دو صورت نقطه و پلیگون با دو الگوریتم بیشینه احتمال و ماشین­بردار پشتیبان، بر روی تصویراصلی، باند­های پردازش‌شده و ترکیب تصویر اصلی با باندهای پردازش‌شده صورت گرفت. نتایج ارزیابی صحت نقشه­ ها در این مطالعه نشان داد که بالاترین صحت کلی و ضریب کاپا به ­ترتیب با مقدار 52/98 درصد و 97/0؛ در حالت نقطه‌ای با باند­های پردازش‌شده و الگوریتم ­های بیشینه احتمال و همچنین با ترکیب تصویراصلی با باندهای پردازش‌شده و الگوریتم ماشین­ بردار پشتیبان ( SVM )، بوده است. همچنین در طبقه ­بندی به‌صورت پلیگون، بالاترین صحت کلی و ضریب کاپا مربوط به نقشه­ های طبقه­ بندی شده بااستفاده از باند­های پردازش‌شده، با مقدار 50/87 درصد و 75/0 با الگوریتم بیشینه احتمال و 78/90 درصد و ضریب‌ کاپای 81/0 با الگوریتم ماشین­بردار پشتیبان بوده است. به­ طور کلی نتایج این مطالعه نشان داد که تصاویر Rapid Eyeبرای تهیه نقشه پراکنش تاج­ پوشش درختان جنگلی در جنگل­های زاگرس دارای قابلیت مناسب می­ باشد.

تأثیر ویژگی‌های فیزیوگرافیک رویشگاه بر پویایی پوسیدگی خشکه دارها در جنگل‌های اسالم

کیومرث سفیدی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 70-79

     آگاهی از روند پوسیدگی خشکه‌دارها و عوامل رویشگاهی مؤثر بر آن، نقش مهمی در تدوین برنامه‌های مدیریتی حفاظتی در طرح‌های جنگلداری دارد. همچنین بازگشت کربن طی فرآیند تجزیه یکی از مهم­ترین بخش‌های چرخه کربن در بوم‌سامانه‌های جنگلی است. این پژوهش باهدف کمی سازی تأثیر ویژگی‌های فیزیوگرافیک رویشگاه بر پوسیدگی خشکه‌دارهای راش انجام گرفت. تعداد 90 نمونه برش از خشکه‌دار (کنده) راش به­طور تصادفی در سری یک و دو طرح ناو اسالم انتخاب و برای هر نمونه قطر کنده و درجه پوسیدگی ثبت شد. تأثیر شاخص جهت دامنه (AS)، شیب دامنه (TSI) و شاخص شکل زمین (LI) بر ویژگی‌های فیزیکی چوب (دانسیته، وزن، میزان رطوبت) و ترکیبات بیوشیمیایی چوب (لیگنین، سلولز و همی سلولز) و نیز بر روند پوسیدگی بررسی شد. متوسط نرخ پوسیدگی کنده­ های راش 061/ و متوسط دانسیته چوب راش در بین نمونه­های برش 32/0 به­دست آمد که دامنه تغییرات آن بین 05/0 و 62/0 گرم در سانتی­متر مکعب محاسبه شد.  بر اساس نتایج در بین کلاسه‌های چهارگانه پوسیدگی اختلاف معنی‌داری به لحاظ دانسیته و میزان لیگنین و سلولز وجود دارد. شاخص شکل زمین مهم­ترین عامل فیزیوگرافیک مؤثر بر نرخ پوسیدگی خشکه‌دارها بود. درصد لیگنین به شکل معنی‌داری تحت تأثیر فرم زمین قرار داشت. بر این اساس توصیه می‌شود نگهداری حجم مشخصی از وزن خشک در ساختار توده‌های جنگلی با در نظر گرفتن پویایی حجم خشکه‌دارها و نیز اثر پذیری نرخ پوسیدگی از  ویژگی‌های رویشگاه به‌ویژه شرایط فیزیوگرافیک  رویشگاه باشد.

ارزیابی عملکرد رویشی درختان تبریزی (Populus nigra) بومی استان‌های کرمانشاه و زنجان در ایستگاه تحقیقاتی البرز کرج

افروز علی محمدی; فرهاد اسدی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 80-89

     به‌منظور بررسی رویش ارتفاعی و قطری Populus nigra در یک فصل رشد، از هشت توده‌ی تبریزی استان کرمانشاه و چهار توده‌ی زنجان؛ 36 درخت انتخاب و قلمه‌گیری شد و در شرایط یکسان محیطی و در قالب طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در عرصه‌ مجتمع تحقیقاتی البرز کرج کاشته شدند. در طی یک فصل رویش در شش دوره‌ی زمانی، ارتفاع و در دو دوره‌ی زمانی، قطر یقه کلیه نهال‌ها اندازه‌گیری شد و بر اساس آن رویش ارتفاعی و قطری محاسبه شد. نتایج نشان داد که بین توده‌ها از نظر میزان رویش ارتفاعی در دوره‌های زمانی مختلف در یک فصل رویش اختلاف معنی‌دار وجود ندارد، ولی بین دوره‌های زمانی تفاوت معنی‌دار دیده شد. مقایسه بین میانگین قطر توده‌های دو استان، نشان‌دهنده‌ی نبود اختلاف معنی‌دار بین توده‌های تبریزی است ولی بین دوره‌های زمانی از لحاظ میزان رویش قطری اختلاف معنی‌دار (در سطح 1%) مشاهده شد. در مجموع نتایج اندازه‌گیری پارامترهای رویشی نشان داد که گونه تبریزی در دو استان، عملکرد رویشی نسبتاً یکسانی را در طی یک فصل رشد داشتند.

.

نقش محصولات جنگلی در معیشت جوامع محلی زاگرس شمالی (مطالعه‌موردی: استان‌های کردستان و آذربایجان غربی)

جعفر عبدالله پور; حسن اکبری; احمد ولی پور; مجید لطفعلیان

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 90-100

     بهره‌برداری از محصولات جنگلی یکی از مؤلفه‌های مهم در کسب درآمد و کاهش فقر جوامع محلی شناخته می‌شود. جنگل‌های زاگرس به‌عنوان وسیع‌ترین عرصه جنگلی کشور ازلحاظ تولید محصولات غیرچوبی قابل‌خرید و فروش، اهمیت منحصربه‌فردی دارد. میزان درآمد حاصل از این محصولات جنگل در مناطق مختلف متفاوت است و در هر منطقه نوع خاصی از محصول یا محصولات منبع درآمد است. این تحقیق باهدف تعیین میزان درآمد خانوارهای بهره‌بردار از جنگل و مشخص نمودن اینکه جنگل و محصولات جنگلی چه درصدی از درآمد خالص سالیانه یک خانوار را تشکیل می‌دهد و بیشتر درآمد بهره‌برداران هر منطقه از چه محصولی است، انجام شد. برای این منظور به بررسی منابع مختلف تأمین معیشت بهره‌برداران و سهم محصولات جنگلی در زندگی خانوارهای زاگرس شمالی (شهرستان‌های مریوان، بانه و سروآباد در استان کردستان و شهرستان‌های پیرانشهر و سردشت در استان آذربایجان غربی) پرداخته شد. جمع‌آوری گزو، گال مازوج، بذر بلوط، گلازنی (قطع سرشاخه­ها برای چرای دام)، سقزگیری، زغالگیری، جمع‌آوری هیزم و گیاهان غذایی-دارویی از بهره‌برداری‌های رایج محصولات جنگلی در منطقه بود. داده‌های این مطالعه شامل درآمدها و هزینه‌های منابع مختلف به کمک مشاهده مستقیم، پرسش‌نامه نیمه ساختاریافته و مصاحبه با 220 خانوار بهره‌بردار جمع‌آوری شد. منابع تأمین معیشت روستاییان در سه گروه محصولات جنگلی، دامداری و سایر، تجزیه‌وتحلیل شد. نتایج نشان داد که از منابع معیشتی روستاییان منطقه، محصولات جنگلی، دامداری و سایر به‌ترتیب 12/15، 75/22 و 13/62 درصد سود را به خود اختصاص داده‌اند. سود سالانه حاصل از محصولات جنگلی در مریوان و سروآباد بیشتر از سود سالانه حاصل از دامداری بود، درحالی‌که در پیرانشهر، منابع جنگلی سود قابل‌توجهی نداشت. همچنین بیشترین سود خالص سالیانه جنگل در شهرستان‌های مریوان، سروآباد، بانه، سردشت و پیرانشهر به­ترتیب از شیره سقز، شیره سقز، گلازنی، شیره سقز و محصولات غذایی- دارویی جنگل بود. با توجه به عملکرد نسبی بهتر هرکدام از شهرستان‌ها در تولید یک یا دو محصول، پیشنهاد شد که برنامه‌ریزی لازم برای پایداری منابع (ازجمله تعیین امکان برداشت)، بهبود سازوکارهای بهره‌برداری، فرآوری و بازاریابی محصولات شاخص هر شهرستان صورت گیرد.

پویایی عناصر غذایی و نرخ تجزیه سوزن های نوئل (Picea abies Karst.) در رویشگاه های استراسان سوئد و لاجیم ایران

فرهاد قاسمی آقباش; بیورن برگ

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 101-110

     تغییر رویشگاه منجر به بروز تفاوت­هایی در نرخ تجزیه و پویایی عناصر غذایی لاشبرگ­ها شده و اثرات زیادی بر عوامل کنترل­ کننده فرایند تجزیه دارد. در تحقیق حاضر نرخ تجزیه و پویایی عناصر غذایی سوزن­های نوئل در دو عرصه جنگل­کاری شده رویشگاه طبیعی و غیرطبیعی (استراسان سوئد و لاجیم ایران) به­مدت 363 روز ارزیابی شد. عناصر غذایی مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، منگنز و لیگنین براساس روش­های اندازه ­گیری استاندارد و همچنین متغیرهای حد نهایی، ضریب ثابت تجزیه و ظرفیت تولید هوموس از طریق روابط مربوط در هردو رویشگاه بررسی شد. غلظت­ های عناصر غذایی و لیگنین به­ طور مجزا در هر کشور و با استفاده از روش ­های اندازه­ گیری مشابه انجام گرفت. نتایج نشان داد که کیفیت اولیه سوزن­ها، به­ غیر از کلسیم و منگنز، در رویشگاه لاجیم (غلظت­ های عناصر غذایی نیتروژن، فسفر، پتاسیم و منیزیم به ­ترتیب 63/12، 23/1، 85/9 و 51/1 میلی­ گرم در گرم ) بهتر از استراسان (غلظت­ های کلسیم و منگنز به ­ترتیب 4/13 و 38/1 میلی­ گرم در گرم) بود. الگوی پویایی عناصر غذایی سوزن­ها در دو رویشگاه در طی مدت زمان مطالعه مشابه هم بوده ولی در روز 363 از نظر غلظت­ های منگنز و فسفر اختلافات معنی ­داری در سطح اطمینان 95 درصد بین دو رویشگاه مورد بررسی مشاهده شد. میزان وزن باقی­مانده در دو رویشگاه در پایان دوره انکوباسیون اختلاف معنی­داری نشان نداد (رویشگاه لاجیم و استراسان به­ترتیب 69/77 و 92/78 درصد). ضریب ثابت تجزیه و ظرفیت تولید هوموس در رویشگاه لاجیم (به­ ترتیب 24/0 درصد در روز و 66 بخش) بیشتر از رویشگاه استراسان (به­ترتیب 1/0 درصد در روز و 55 بخش)  بود. نتایج رگرسیون گام به گام نشان داد که در رویشگاه لاجیم غلظت ­های فسفر و منگنز و در رویشگاه استراسان نیز غلظت­های لیگنین، منیزیم و کلسیم پیش­ بینی کننده نرخ تجزیه سوزن­ها هستند. در کل نتایج این پژوهش نشان داد که گونه نوئل در رویشگاه لاجیم از نظر تجزیه و پویایی عناصر غذایی سوزن­ها در مقایسه با رویشگاه طبیعی خود موفق عمل کرده و از این نظر می ­تواند در پروژه­ های جنگل­ کاری عرصه­ های کوهستانی هیرکانی مورد استفاده قرار گیرد.

ارزیابی نشانه گذاری های انجام شده در توده های انجیلی- ممرز پایین بند طرح جنگل داری بهرام نیا و تأثیر آن بر ساختار توده

اکرم حقیقت دوست; سید محمد واعظ موسوی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 111-123

     نشانه­ گذاری می ­تواند اثرات زیادی بر ساختار توده‌های جنگلی داشته باشد. این تحقیق با هدف بررسی نشانه‌گذاری‌های انجام شده و پیش ­بینی تأثیر آن بر ساختار توده در توده ­های انجیلی- ممرز پایین­ بند طرح جنگل­داری دکتر بهرام­ نیا گرگان انجام گرفت. بدین­ منظور تعداد 98 اصله درخت که در قطعه‌ی شماره نه از جنگل مذکور در سال 1396 به شیوه‌ی تک‌گزینی و براساس دستورالعمل‌های اخیر سازمان جنگل­ها، مراتع و آبخیزداری کشور نشانه‌گذاری شده بودند، قبل از قطع مورد اندازه‌گیری قرار گرفتند. نوع­ گونه، قطر (سانتی‌متر)، ارتفاع (متر)، حجم، وضعیت پوسیدگی و نیز ایستاده یا افتاده بودن درختان مذکور ثبت شد. جهت مقایسه‌ی میانگین مشخصه‌های قطر، ارتفاع و حجم بین درختان نشانه­ گذاری شده و درختان توده‌ی سرپا از آزمون تی مستقل استفاده شد. برای این منظور تعداد 16 قطعه نمونه‌ی دایره­ای شکل به مساحت 1000 مترمربع در سطح قطعه ترسیم و در داخل آنها قطر و ارتفاع کلیه درختان ثبت شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان نشانه‌گذاری از نظر تعداد و حجم در هکتار به گونه‌ی ممرز تعلق دارد (2/7 مترمکعب) درحالی­که انجیلی با درصد فراوانی 47% گونه‌ی غالب قطعه بود. این امر نشان می‌دهد که عملیات نشانه‌گذاری در جهت تغییر ترکیب گونه‌ای توده به نفع گونه‌ی انجیلی عمل نموده است. در مقایسه میانگین قطر، ارتفاع و حجم بین درختان نشانه ­گذاری شده و درختان توده مشخص شد که از نظر قطر و حجم بین درختان نشانه­ گذاری شده و کل درختان توده ‌تفاوت معنی‌داری وجود دارد (در سطح اطمینان 99 درصد). اما از نظر ارتفاع اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. در بررسی الگوی پراکنش درختان نشانه‌گذاری شده، الگوی پراکنش پایه‌های نشانه‌گذاری شده بصورت کپه‌ای به ­دست آمد. در مجموع می­توان گفت که اجرای عملیات نشانه‌گذاری با استفاده از دستورالعمل‌های اخیر مبنی بر تمرکز نشانه‌گذاری و برداشت بر درختان افتاده و شکسته و پوسیده در درازمدت موجب کاهش مقدار درختان خشکیده یا در حال پوسیدن در بوم‌سامانه جنگل و کاهش توان بوم‌شناختی این بوم‌سامانه می‌شود.
 

برازش توابع توزیع احتمال ارتفاع درختان راش در توده‌های طبیعی غرب گیلان (مطالعه موردی: جنگل‌های ماسال)

ایرج حسن زاد ناورودی; اسماعیل مرادی امام قیسی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 1-9

     در این تحقیق، مدل‌سازی توزیع فراوانی ارتفاع درختان راش در توده­ های جنگل طبیعی غرب گیلان بررسی شد. بدین ‌منظور تعداد 30 قطعه نمونه دایره ­Ø§ÛŒ شکل با سطح ده آر انتخاب و به روش منظم تصادفی با ابعاد شبکه آماربرداری 200 × 150 متر اندازه‌گیری شد. در مجموع علاوه بر قطر در ارتفاع برابر سینه، ارتفاع 630 اصله درخت راش اندازه‌گیری شد. توابع توزیع احتمال مورد بررسی بتا، نرمال، وایبول، گاما و لگ­Ù†Ø±Ù…ال بود. مشخصه‌های هر یک از توابع، با استفاده از روش بیشینه درست‌نمایی، برآورد شد. به­ منظور برازش توابع توزیع احتمال، از آزمون­ های کولموگراف-اسمیرنوف و اندرسون-دارلینگ استفاده شد. نتایج آزمون کولموگراف- اسمیرنوف نشان داد که از بین توزیع ­Ù‡Ø§ÛŒ احتمال مورد بررسی، تنها توزیع بتا قابلیت برازش توزیع فراوانی ارتفاع درختان راش را دارد، درحالی­Ú©Ù‡ آزمون اندرسون-دارلینگ نشان داد که سه توزیع احتمال وایبول، نرمال و بتا، قابلیت مناسبی برای تبیین توزیع فراوانی ارتفاع درختان راش را دارا می ­Ø¨Ø§Ø´Ù†Ø¯. بنابراین توزیع بتا به­ عنوان مناسب­ ترین توزیع احتمال برای مدل­ سازی توزیع فراوانی درختان راش در منطقه مورد مطالعه، انتخاب شد.

اثر توده های مختلف جنگلی بر خصوصیات خاک، تنوع زیستی پوشش علفی کف و زادآوری در سری الندان- ساری

سیدمصطفی مسلمی سیدمحله; سیدغلامعلی جلالی; سیدمحمد حجتی; یحیی کوچ

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 10-21

     Ø¯Ø± این پژوهش اثرات توده­ های مختلف بر روی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و تنوع زیستی گیاهی در جنگل­ های سری الندان-ساری، قطعه 17 مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور 33 قطعه نمونه 400 مترمربعی در پنج کاربری توده جنگل طبیعی راشستان خالص، جنگل آمیخته، توده جنگل ­Ú©Ø§Ø±ÛŒ­Ø´Ø¯Ù‡ زبان گنجشک، توده جنگل­ کاری­Ø´Ø¯Ù‡ نوئل و توده جنگل مخروبه به ­Ù…نظور بررسی وضعیت زادآوری و تنوع پوشش گیاهی زیرآشکوب پیاده شد. در هر یک از قطعات نمونه یک نمونه خاک از عمق 10-0 سانتی­Ù…تری به ­Ù…نظور بررسی مشخصه­ های فیزیکی و شیمیایی خاک برداشت شد. نتایج نشان داد که در بخش گونه ­Ù‡Ø§ÛŒ زیرآشکوب شاخص­ های تنوع گونه ­Ø§ÛŒ سیمپسون و شانون وینر در بین توده ­Ù‡Ø§ÛŒ مختلف مورد بررسی دارای اختلاف معنی ­Ø¯Ø§Ø± است و توده­ های آمیخته و جنگل مخروبه دارای بیشترین مقادیر بودند. هم­Ú†Ù†ÛŒÙ† نتایج مقایسه شاخص­ های تنوع زیستی گیاهی بخش زادآوری در بین توده ­Ù‡Ø§ نشان داد که شاخص­ های غنای گونه ­Ø§ÛŒ مارگالف و منهینیک و تنوع گونه­Ø§ÛŒ سیمپسون و شانون وینر در بین توده ­Ù‡Ø§ دارای اختلاف معنی ­Ø¯Ø§Ø± است و جنگل آمیخته دارای بیشترین مقادیر این شاخص­ ها بود. نتایج تجزیه واریانس مشخصه­ های خاک نشان داد فقط مشخصه­ های درصد رطوبت خاک، اسیدیته و درصد کربن در بین توده ­Ù‡Ø§ÛŒ جنگل مورد بررسی دارای اختلاف معنی­ دار هستند. به ­Ø·ÙˆØ±Ú©Ù„ÛŒ نتایج تحقیق حاضر به روشنی نشان می­ دهد که کاربری جنگل آمیخته  Ø§Ø² نظرشاخص­ های تنوع زیستی گیاهی و مشخصات فیزیکی و شیمیایی خاک نسبت به دیگر کاربری­ ها دارای بهترین عملکرد می­ باشد. 

اثرات زیست محیطی تردد اسکیدر و جهت های چوب کشی بر فشردگی خاک و وضعیت استقرار تجدید حیات طبیعی در جنگل های چوب فریÙ

سیدرضا مصطفی نژاد; محمد رضا پورمجیدیان; کامبیز اسپهبدی; علی اقتصادی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 22-30

فشردگی خاک جنگل در اثر به ­Ú©Ø§Ø±Ú¯ÛŒØ±ÛŒ ماشین ­Ø¢Ù„ات چوب­ کشی و قدرت و وزن بالای آنها بوده و سبب تغییرات در خصوصیات فیزیکی خاک می­ شود. کاهش رویش درخت در اغلب بررسی­ های انجام شده از بیشترین آثار منفی تردد ماشین چوب­ کشی است. هدف این تحقیق بررسی اثرات تعداد تردد اسکیدر در جهت­ های مختلف چوب­ کشی (چوب­ کشی رو به بالا و چوب­ کشی رو به پایین) بر فشردگی خاک و ­Ø§Ø³ØªÙ‚رار نهال­ های جنگلی انجام گرفت، که با  Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از اسکیدر چرخ لاستیکی تیمبرجک C450 در دو پارسل­ 9 و 11 سری دهمیان، شرکت سهامی و بهره­Ø¨Ø±Ø¯Ø§Ø±ÛŒ چوب فریم  Ø§Ø¬Ø±Ø§Ø¡ گردید. تعداد تردد در پنج سطح (صفر بار (شاهد) 1 تا 5، 6 تا 10، 11 تا15 و بیش از 15 بار تردد) و جهت ­Ù‡Ø§ÛŒ چوب­ کشی در دو سطح (چوب­ کشی به بالا و چوب ­Ú©Ø´ÛŒ به پایین) اندازه­ گیری شدند. بعد از عملیات چوب ­Ú©Ø´ÛŒØŒ در داخل مسیر قطعات نمونه مربع ­Ø´Ú©Ù„ به مساحت 9 مترمربع پیاده گردید. وزن مخصوص ظاهری خاک،­ تراکم و حجم ریشه نهال نیز دراین قطعات­ در محل شاهد و رد چرخ اسکیدر بررسی گردید. نتایج نشان داد که بیشترین افزایش وزن مخصوص ظاهری درترددهای اولیه (1 تا5 تردد) اتفاق افتاده است، افزایش وزن مخصوص ظاهری خاک در اثرچوب ­Ú©Ø´ÛŒ تا عمق 30 سانتی­Ù…تری نیزقابل توجه است. فشردگی خاک در چوب­ کشی رو به بالا بیشتر (gr/cm3 24/1) از چوب ­Ú©Ø´ÛŒ رو به پایین  gr/cm3)19/1) است. جهت­ های چوب ­Ú©Ø´ÛŒ رو به بالا و رو به پایین دامنه روی تراکم نهال ­Ù‡Ø§ تاثیری نداشت. تعداد تردد بیش از 10 بار در هر دو جهت چوب ­Ú©Ø´ÛŒ (به بالا وپایین) باعث کاهش تعداد و رشد نهال گردید. تعداد تردد مجاز در چوب ­Ú©Ø´ÛŒ رو به بالا 8-7 بار و در
چوب ­Ú©Ø´ÛŒ رو به پایین 12-11 بار تعیین گردید.

ارزیابی و مقایسه عملکرد برخی روش‌های کنترل مکانیکی موخور ( Loranthus europeaus Jacq.) در ارتفاعات مختلف از سطح دریا (مطالعه موردی: جنگل‌های بلوط هیانان ایلام)

احمد حسینی; جواد اشرفی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 31-38

   موخور گیاه نیمه ­Ø§Ù†Ú¯Ù„ÛŒ است که در جنگل­ های زاگرس روی درختان بلوط ایرانی زندگی می­ کند. کنترل مکانیکی از اقدامات اساسی برای مدیریت آلودگی موخور است. پژوهش پیش­Ø±Ùˆ با هدف ارزیابی عملکرد روش­ های مکانیکی چسب­ چوب، گِل، پلاستیک مشکی، رنگ طبیعی و تیمار شاهد برای کنترل موخور در ارتفاعات مختلف از سطح دریا و انتخاب مناسب­ ترین آنها، در جنگل ­Ù‡Ø§ÛŒ بلوط هیانان در نیمه شمالی استان ایلام انجام شد. سه رویشگاه تحقیقاتی در طبقات ارتفاعی 1800-1600، 2000-1800 و 2200-2000 متر از سطح دریا در نظر گرفته شد. در هر رویشگاه سه درخت بلوط ایرانی برای هر تیمار و در مجموع 15 درخت انتخاب گردید. اجرای تیمارها و پایش آنها طی پنج سال (1393-1389) انجام شد. نتایج نشان داد که اثر تیمارهای کنترلی بر میزان حذف موخور روی شاخه ­Ù‡Ø§ÛŒ تحت تیمار در سطح 5درصد معنی ­Ø¯Ø§Ø± بود. همچنین اثر ارتفاع از سطح دریا بر فراوانی کپه ­Ù‡Ø§ÛŒ جدید موخور روی سایر شاخه­ های درختان تحت تیمار در سطح 5 درصد معنی ­Ø¯Ø§Ø± بود. نتایج نشان داد که تیمارهای چسب و گِل به میزان 100% در حذف موخور موفق بودند. اما عملکرد کنترلی تیمارهای پلاستیک مشکی و رنگ طبیعی به ترتیب به میزان 30% و 0% بود. نتیجه ­Ú¯ÛŒØ±ÛŒ شد که قطع شاخه­ های آلوده به موخور و پوشاندن محل قطع آنها با گِل یا چسب موجب حذف موخور و جلوگیری از استقرار مجدد آن روی اندام قطع شده می ­Ø´ÙˆØ¯. روش­ های کنترلی ترکیبی چسب و گِل قابل توصیه به بخش اجرا برای مبارزه با موخور هستند. 

ترکیب شیمیایی تاج‌بارش توده‌های دست‌کاشت پلت و بروسیا در شرق مازندران

محیا تفضلی; پدرا٠عطارد; سیدمحمد حجتی; مهرسده تفضلی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 39-47

     تغییر در کیفیت باران رسیده به بستر جنگل از مهم‌ترین پیامدهای جنگل­ کاری با گونه‌های بومی و غیر بومی جهت احیای جنگل‌های مخروبه خزری است. هدف از اجرای تحقیق حاضر، مقایسه ترکیب شیمیایی آب تاج‌بارش توده‌های دست­ کاشت پلت (Acer velutinum Bioss.) و بروسیا (Pinus brutia Ten.) در جنگل دارابکلای ساری بود. مقدار آب باران و آب تاج‌بارش از 15 اردیبهشت تا 15 اسفند ماه 1391 به ترتیب با استفاده از شش و 20 عدد جمع‌آوری­ کننده پلاستیکی جمع‌آوری شدند. جهت مقایسه غلظت عناصر پتاسیم، کلسیم و منیزیم در آب تاج‌بارش توده‌های مذکور با آب باران‏، غلظت عناصر مذکور در چهار نمونه آب تاج‌بارش از هر توده و چهار نمونه آب باران در هر ماه اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد مقدار متوسط هدایت الکتریکی آب تاج­Ø¨Ø§Ø±Ø´ در فصل رویش در توده پلت (170 میکروزیمنس بر سانتی­Ù…تر) به‌طور معنی‌داری (05/0p) بیشتر از توده بروسیا (135 میکروزیمنس بر سانتی­Ù…تر) و آب باران (55 میکروزیمنس بر سانتی­Ù…تر) بود. متوسط غلظت در دوره اندازه‌گیری برای عناصر پتاسیم (پلت 15/6 و بروسیا 63/5 میلی­Ú¯Ø±Ù… بر لیتر)، کلسیم (پلت 53/0 و بروسیا 83/0 میلی­Ú¯Ø±Ù… بر لیتر) و منیزیم (پلت 59/0 و بروسیا 55/0 میلی­Ú¯Ø±Ù… بر لیتر) بین دو توده پلت و بروسیا بدون تفاوت معنی‌دار (05/0p>) اندازه‌گیری شد. متوسط غلظت عناصر پتاسیم و منیزیم در دوره مورد مطالعه در آب تاج‌بارش توده‌های پلت (پتاسیم: 15/6 و منیزیم: 59/0 میلی­Ú¯Ø±Ù… بر لیتر) و بروسیا (پتاسیم: 63/5 و منیزیم: 55/0 میلی­Ú¯Ø±Ù… بر لیتر) به‌طور معنی‌داری (05/0p) بیشتر از آب باران (پتاسیم: 24/0 و منیزیم: 32/0 میلی­Ú¯Ø±Ù… بر لیتر) بود. نتایج این تحقیق نشان داد که جنگل ­Ú©Ø§Ø±ÛŒ منجر به تغییر در کیفیت آب رسیده به جنگل می‌شود. لازم است در مطالعات آینده، تأثیر سایر گونه‌های بومی و غیر بومی نیز بر ترکیب شیمیایی آب تاج‌بارش مطالعه شود.

برازش مدل های توزیع فراوانی گونه ای در جوامع مشجر گیاهی منطقه گوره دره، کوه های گچی قران اهر

اسماعیل شیدای کرکج; سجاد قنبری

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 48-57

     یکی از اهداف مهم مدیریت منابع طبیعی، حفظ تنوع گیاهی در بوم­ سازگان می ­Ø¨Ø§Ø´Ø¯. به ­Ø·ÙˆØ±ÛŒ که رویشگاه­ ها از حاصلخیزی و پایداری بوم ­Ø´Ù†Ø§Ø®ØªÛŒ بیشتری در برابر تغییرات برخوردار شوند. شاخص­ های تنوع مختلفی برای بررسی وضعیت تنوع گونه ­Ø§ÛŒ بوم­ سامانه ­Ù‡Ø§ÛŒ طبیعی ارائه گردیده­ است. یکی از این شاخص­ ها، استفاده از مدل ­Ù‡Ø§ÛŒ تجربی توزیع فراوانی است که هر کدام از این مدل ­Ù‡Ø§ بیانگر میزان پایداری و سلامت جوامع گیاهی می­ باشد. این تحقیق در مراتع مشجر منطقه گوره­ دره گچی­ قران در 20 کیلومتری جنوب شهر اهر به­ منظور آگاهی از میزان تخریب و پایداری جوامع گیاهی موجود در دو طبقه ارتفاعی صورت پذیرفت. بدین منظور، در دو طبقه ارتفاعی پایین­ØªØ± و بالاتر از 1800 متر از سطح دریا اقدام به مستقر نمودن 50 قطعه نمونه شد. در داخل قطعه نمونه ­Ù‡Ø§ØŒ تعداد و درصد گونه ­Ù‡Ø§ÛŒ درختچه­ ای و درختی داخل قطعه نمونه ­Ù‡Ø§ برداشت شد. از شاخص­Ù‡Ø§ÛŒ پارامتریک شامل منحنی درجه­ بندی تنوع و مدل ­Ù‡Ø§ÛŒ توزیع فراوانی (عصای شکسته، لوگ­Ù†Ø±Ù…ال، سری لگاریتمی و سری هندسی) جهت بررسی گرافیکی تنوع گیاهی و میزان برازش آن­Ù‡Ø§ با مدل ­Ù‡Ø§ÛŒ تجربی مبین پایداری جوامع گیاهی استفاده شد. نتایج نشان داد که با بررسی میزان برازش داده ­Ù‡Ø§ÛŒ فراوانی گونه توسط استفاده آزمون برازش توزیع کای­Ø§Ø³Ú©ÙˆØ±ØŒ جامعه گیاهی هر دو طبقه ارتفاعی از مدل سری لگاریتمی در سطح پنج درصد تبعیت می­ کند. از آنجا که مدل سری لگاریتمی بیانگر جوامع ناپایدار است و جامعه گیاهی، تعداد گونه نسبتاً کمی دارد لذا می ­ØªÙˆØ§Ù† احتمال داد که این دو رویشگاه از لحاظ تنوع گونه­ ای و پایداری در سطح پایینی قرار گرفته­ اند. هر دو طبقه ارتفاعی با مدل سری هندسی برازش معنی ­Ø¯Ø§Ø± در سطح پنج درصد داشت. بر طبق نتایج، طبقه پایین ارتفاعی دارای تنوع کمتری نسبت به طبقات ارتفاعی بالا بود. بنابراین پیشنهاد می ­Ø´ÙˆØ¯ تا حد امکان فشار دام بر مراتع توسط روستاها و عشایر محلی با ایجاد معیشت­ های جایگزین کمتر شود.

قابلیت تصویر ماهواره ای Rapid Eye در تهیه نقشه پراکنش تاج پوشش درختان منطقه جنگلی دشت برم استان فارس

محمدحسن ناصری; شعبان شتایی جویباری; جهانگیر محمدی; شهرا٠احمدی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 58-69

  در این تحقیق قابلیت تصاویر ماهواره‌ای  Rapid Eyeدر تهیه نقشه پراکنش تاج­Ù¾ÙˆØ´Ø´ درختان بلوط در جنگل‌های زاگرس، در منطقه جنگلی دشت­ برم شهرستان کازرون استان فارس مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه کیفیت داده­ ها به لحاظ هندسی و رادیومتری مورد بررسی قرار گرفت و تصحیح هندسی تصاویر با استفاده از روش چند­Ø¬Ù…له­Ø§ÛŒ و با استفاده از نقاط کنترل زمینی با دقت مناسب انجام شد. به منظور بررسی بکارگیری باندهای مصنوعی حاصل از پردازش ­Ù‡Ø§ÛŒ مناسب در فرآیند طبقه ­Ø¨Ù†Ø¯ÛŒØŒ تصاویر شاخص­Ù‡Ø§ÛŒ طیفی مناسب  گیاهی از طریق نسبت‌گیری باندها و تصاویر مولفه ­Ù‡Ø§ÛŒ اصلی با استفاده از تجزیه مؤلفه‌های اصلی ایجاد شدند. نقشه واقعیت زمینی تاج­Ù¾ÙˆØ´Ø´ درختان با اندازه ­Ú¯ÛŒØ±ÛŒ محدوده تاج درختان در قطعات نمونه‌ی مربعی شکل با مساحت 400 متر­Ù…ربع به‌صورت تصادفی در منطقه تهیه شد. 70 درصد از قطعات نمونه به‌عنوان نمونه تعلیمی و 30 درصد بقیه به‌عنوان نمونه آزمون به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. طبقه­ بندی به دو صورت نقطه و پلیگون با دو الگوریتم بیشینه احتمال و ماشین­Ø¨Ø±Ø¯Ø§Ø± پشتیبان، بر روی تصویراصلی، باند­Ù‡Ø§ÛŒ پردازش‌شده و ترکیب تصویر اصلی با باندهای پردازش‌شده صورت گرفت. نتایج ارزیابی صحت نقشه­ ها در این مطالعه نشان داد که بالاترین صحت کلی و ضریب کاپا به ­ØªØ±ØªÛŒØ¨ با مقدار 52/98 درصد و 97/0؛ در حالت نقطه‌ای با باند­Ù‡Ø§ÛŒ پردازش‌شده و الگوریتم ­Ù‡Ø§ÛŒ بیشینه احتمال و همچنین با ترکیب تصویراصلی با باندهای پردازش‌شده و الگوریتم ماشین­ بردار پشتیبان ( SVM )، بوده است. همچنین در طبقه ­Ø¨Ù†Ø¯ÛŒ به‌صورت پلیگون، بالاترین صحت کلی و ضریب کاپا مربوط به نقشه­ های طبقه­ بندی شده بااستفاده از باند­Ù‡Ø§ÛŒ پردازش‌شده، با مقدار 50/87 درصد و 75/0 با الگوریتم بیشینه احتمال و 78/90 درصد و ضریب‌ کاپای 81/0 با الگوریتم ماشین­Ø¨Ø±Ø¯Ø§Ø± پشتیبان بوده است. به­ طور کلی نتایج این مطالعه نشان داد که تصاویر Rapid Eyeبرای تهیه نقشه پراکنش تاج­ پوشش درختان جنگلی در جنگل­Ù‡Ø§ÛŒ زاگرس دارای قابلیت مناسب می­ باشد.

تأثیر ویژگی‌های فیزیوگرافیک رویشگاه بر پویایی پوسیدگی خشکه دارها در جنگل‌های اسالÙ

Ú©ÛŒÙˆÙ…Ø±Ø « سفیدی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 70-79

     آگاهی از روند پوسیدگی خشکه‌دارها و عوامل رویشگاهی مؤثر بر آن، نقش مهمی در تدوین برنامه‌های مدیریتی حفاظتی در طرح‌های جنگلداری دارد. همچنین بازگشت کربن طی فرآیند تجزیه یکی از مهم­ØªØ±ÛŒÙ† بخش‌های چرخه کربن در بوم‌سامانه‌های جنگلی است. این پژوهش باهدف کمی سازی تأثیر ویژگی‌های فیزیوگرافیک رویشگاه بر پوسیدگی خشکه‌دارهای راش انجام گرفت. تعداد 90 نمونه برش از خشکه‌دار (کنده) راش به­Ø·ÙˆØ± تصادفی در سری یک و دو طرح ناو اسالم انتخاب و برای هر نمونه قطر کنده و درجه پوسیدگی ثبت شد. تأثیر شاخص جهت دامنه (AS)، شیب دامنه (TSI) و شاخص شکل زمین (LI) بر ویژگی‌های فیزیکی چوب (دانسیته، وزن، میزان رطوبت) و ترکیبات بیوشیمیایی چوب (لیگنین، سلولز و همی سلولز) و نیز بر روند پوسیدگی بررسی شد. متوسط نرخ پوسیدگی کنده­ های راش 061/ و متوسط دانسیته چوب راش در بین نمونه­Ù‡Ø§ÛŒ برش 32/0 به­Ø¯Ø³Øª آمد که دامنه تغییرات آن بین 05/0 و 62/0 گرم در سانتی­Ù…تر مکعب محاسبه شد.  Ø¨Ø± اساس نتایج در بین کلاسه‌های چهارگانه پوسیدگی اختلاف معنی‌داری به لحاظ دانسیته و میزان لیگنین و سلولز وجود دارد. شاخص شکل زمین مهم­ØªØ±ÛŒÙ† عامل فیزیوگرافیک مؤثر بر نرخ پوسیدگی خشکه‌دارها بود. درصد لیگنین به شکل معنی‌داری تحت تأثیر فرم زمین قرار داشت. بر این اساس توصیه می‌شود نگهداری حجم مشخصی از وزن خشک در ساختار توده‌های جنگلی با در نظر گرفتن پویایی حجم خشکه‌دارها و نیز اثر پذیری نرخ پوسیدگی از  ÙˆÛŒÚ˜Ú¯ÛŒ‌های رویشگاه به‌ویژه شرایط فیزیوگرافیک  Ø±ÙˆÛŒØ´Ú¯Ø§Ù‡ باشد.

ارزیابی عملکرد رویشی درختان تبریزی (Populus nigra) بومی استان‌های کرمانشاه و زنجان در ایستگاه تحقیقاتی البرز کرج

افروز علی محمدی; فرهاد اسدی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 80-89

     به‌منظور بررسی رویش ارتفاعی و قطری Populus nigra در یک فصل رشد، از هشت توده‌ی تبریزی استان کرمانشاه و چهار توده‌ی زنجان؛ 36 درخت انتخاب و قلمه‌گیری شد و در شرایط یکسان محیطی و در قالب طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در عرصه‌ مجتمع تحقیقاتی البرز کرج کاشته شدند. در طی یک فصل رویش در شش دوره‌ی زمانی، ارتفاع و در دو دوره‌ی زمانی، قطر یقه کلیه نهال‌ها اندازه‌گیری شد و بر اساس آن رویش ارتفاعی و قطری محاسبه شد. نتایج نشان داد که بین توده‌ها از نظر میزان رویش ارتفاعی در دوره‌های زمانی مختلف در یک فصل رویش اختلاف معنی‌دار وجود ندارد، ولی بین دوره‌های زمانی تفاوت معنی‌دار دیده شد. مقایسه بین میانگین قطر توده‌های دو استان، نشان‌دهنده‌ی نبود اختلاف معنی‌دار بین توده‌های تبریزی است ولی بین دوره‌های زمانی از لحاظ میزان رویش قطری اختلاف معنی‌دار (در سطح 1%) مشاهده شد. در مجموع نتایج اندازه‌گیری پارامترهای رویشی نشان داد که گونه تبریزی در دو استان، عملکرد رویشی نسبتاً یکسانی را در طی یک فصل رشد داشتند.

.

نقش محصولات جنگلی در معیشت جوامع محلی زاگرس شمالی (مطالعه‌موردی: استان‌های کردستان و آذربایجان غربی)

جعفر عبدالله پور; حسن اکبری; احمد ولی پور; مجید لطفعلیان

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 90-100

     بهره‌برداری از محصولات جنگلی یکی از مؤلفه‌های مهم در کسب درآمد و کاهش فقر جوامع محلی شناخته می‌شود. جنگل‌های زاگرس به‌عنوان وسیع‌ترین عرصه جنگلی کشور ازلحاظ تولید محصولات غیرچوبی قابل‌خرید و فروش، اهمیت منحصربه‌فردی دارد. میزان درآمد حاصل از این محصولات جنگل در مناطق مختلف متفاوت است و در هر منطقه نوع خاصی از محصول یا محصولات منبع درآمد است. این تحقیق باهدف تعیین میزان درآمد خانوارهای بهره‌بردار از جنگل و مشخص نمودن اینکه جنگل و محصولات جنگلی چه درصدی از درآمد خالص سالیانه یک خانوار را تشکیل می‌دهد و بیشتر درآمد بهره‌برداران هر منطقه از چه محصولی است، انجام شد. برای این منظور به بررسی منابع مختلف تأمین معیشت بهره‌برداران و سهم محصولات جنگلی در زندگی خانوارهای زاگرس شمالی (شهرستان‌های مریوان، بانه و سروآباد در استان کردستان و شهرستان‌های پیرانشهر و سردشت در استان آذربایجان غربی) پرداخته شد. جمع‌آوری گزو، گال مازوج، بذر بلوط، گلازنی (قطع سرشاخه­Ù‡Ø§ برای چرای دام)، سقزگیری، زغالگیری، جمع‌آوری هیزم و گیاهان غذایی-دارویی از بهره‌برداری‌های رایج محصولات جنگلی در منطقه بود. داده‌های این مطالعه شامل درآمدها و هزینه‌های منابع مختلف به کمک مشاهده مستقیم، پرسش‌نامه نیمه ساختاریافته و مصاحبه با 220 خانوار بهره‌بردار جمع‌آوری شد. منابع تأمین معیشت روستاییان در سه گروه محصولات جنگلی، دامداری و سایر، تجزیه‌وتحلیل شد. نتایج نشان داد که از منابع معیشتی روستاییان منطقه، محصولات جنگلی، دامداری و سایر به‌ترتیب 12/15، 75/22 و 13/62 درصد سود را به خود اختصاص داده‌اند. سود سالانه حاصل از محصولات جنگلی در مریوان و سروآباد بیشتر از سود سالانه حاصل از دامداری بود، درحالی‌که در پیرانشهر، منابع جنگلی سود قابل‌توجهی نداشت. همچنین بیشترین سود خالص سالیانه جنگل در شهرستان‌های مریوان، سروآباد، بانه، سردشت و پیرانشهر به­ØªØ±ØªÛŒØ¨ از شیره سقز، شیره سقز، گلازنی، شیره سقز و محصولات غذایی- دارویی جنگل بود. با توجه به عملکرد نسبی بهتر هرکدام از شهرستان‌ها در تولید یک یا دو محصول، پیشنهاد شد که برنامه‌ریزی لازم برای پایداری منابع (ازجمله تعیین امکان برداشت)، بهبود سازوکارهای بهره‌برداری، فرآوری و بازاریابی محصولات شاخص هر شهرستان صورت گیرد.

پویایی عناصر غذایی و نرخ تجزیه سوزن های نوئل (Picea abies Karst.) در رویشگاه های استراسان سوئد و لاجیم ایران

فرهاد قاسمی آقباش; بیورن برگ

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 101-110

     ØªØºÛŒÛŒØ± رویشگاه منجر به بروز تفاوت­Ù‡Ø§ÛŒÛŒ در نرخ تجزیه و پویایی عناصر غذایی لاشبرگ­Ù‡Ø§ شده و اثرات زیادی بر عوامل کنترل­ کننده فرایند تجزیه دارد. در تحقیق حاضر نرخ تجزیه و پویایی عناصر غذایی سوزن­Ù‡Ø§ÛŒ نوئل در دو عرصه جنگل­Ú©Ø§Ø±ÛŒ شده رویشگاه طبیعی و غیرطبیعی (استراسان سوئد و لاجیم ایران) به­Ù…دت 363 روز ارزیابی شد. عناصر غذایی مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، منگنز و لیگنین براساس روش­Ù‡Ø§ÛŒ اندازه ­Ú¯ÛŒØ±ÛŒ استاندارد و همچنین متغیرهای حد نهایی، ضریب ثابت تجزیه و ظرفیت تولید هوموس از طریق روابط مربوط در هردو رویشگاه بررسی شد. غلظت­ های عناصر غذایی و لیگنین به­ طور مجزا در هر کشور و با استفاده از روش ­Ù‡Ø§ÛŒ اندازه­ گیری مشابه انجام گرفت. نتایج نشان داد که کیفیت اولیه سوزن­Ù‡Ø§ØŒ به­ غیر از کلسیم و منگنز، در رویشگاه لاجیم (غلظت­ های عناصر غذایی نیتروژن، فسفر، پتاسیم و منیزیم به ­ØªØ±ØªÛŒØ¨ 63/12، 23/1، 85/9 و 51/1 میلی­ گرم در گرم ) بهتر از استراسان (غلظت­ های کلسیم و منگنز به ­ØªØ±ØªÛŒØ¨ 4/13 و 38/1 میلی­ گرم در گرم) بود. الگوی پویایی عناصر غذایی سوزن­Ù‡Ø§ در دو رویشگاه در طی مدت زمان مطالعه مشابه هم بوده ولی در روز 363 از نظر غلظت­ های منگنز و فسفر اختلافات معنی ­Ø¯Ø§Ø±ÛŒ در سطح اطمینان 95 درصد بین دو رویشگاه مورد بررسی مشاهده شد. میزان وزن باقی­Ù…انده در دو رویشگاه در پایان دوره انکوباسیون اختلاف معنی­Ø¯Ø§Ø±ÛŒ نشان نداد (رویشگاه لاجیم و استراسان به­ØªØ±ØªÛŒØ¨ 69/77 و 92/78 درصد). ضریب ثابت تجزیه و ظرفیت تولید هوموس در رویشگاه لاجیم (به­ ترتیب 24/0 درصد در روز و 66 بخش) بیشتر از رویشگاه استراسان (به­ØªØ±ØªÛŒØ¨ 1/0 درصد در روز و 55 بخش)  Ø¨ÙˆØ¯. نتایج رگرسیون گام به گام نشان داد که در رویشگاه لاجیم غلظت ­Ù‡Ø§ÛŒ فسفر و منگنز و در رویشگاه استراسان نیز غلظت­Ù‡Ø§ÛŒ لیگنین، منیزیم و کلسیم پیش­ بینی کننده نرخ تجزیه سوزن­Ù‡Ø§ هستند. در کل نتایج این پژوهش نشان داد که گونه نوئل در رویشگاه لاجیم از نظر تجزیه و پویایی عناصر غذایی سوزن­Ù‡Ø§ در مقایسه با رویشگاه طبیعی خود موفق عمل کرده و از این نظر می ­ØªÙˆØ§Ù†Ø¯ در پروژه­ های جنگل­ کاری عرصه­ های کوهستانی هیرکانی مورد استفاده قرار گیرد.

ارزیابی نشانه گذاری های انجام شده در توده های انجیلی- ممرز پایین بند طرح جنگل داری بهرام نیا و تأثیر آن بر ساختار توده

اکر٠حقیقت دوست; سید محمد واعظ موسوی

بومشناسی جنگلهای ایران, دوره 7, شماره 14, صفحه 111-123

     نشانه­ گذاری می ­ØªÙˆØ§Ù†Ø¯ اثرات زیادی بر ساختار توده‌های جنگلی داشته باشد. این تحقیق با هدف بررسی نشانه‌گذاری‌های انجام شده و پیش ­Ø¨ÛŒÙ†ÛŒ تأثیر آن بر ساختار توده در توده ­Ù‡Ø§ÛŒ انجیلی- ممرز پایین­ بند طرح جنگل­Ø¯Ø§Ø±ÛŒ دکتر بهرام­ نیا گرگان انجام گرفت. بدین­ منظور تعداد 98 اصله درخت که در قطعه‌ی شماره نه از جنگل مذکور در سال 1396 به شیوه‌ی تک‌گزینی و براساس دستورالعمل‌های اخیر سازمان جنگل­Ù‡Ø§ØŒ مراتع و آبخیزداری کشور نشانه‌گذاری شده بودند، قبل از قطع مورد اندازه‌گیری قرار گرفتند. نوع­ گونه، قطر (سانتی‌متر)، ارتفاع (متر)، حجم، وضعیت پوسیدگی و نیز ایستاده یا افتاده بودن درختان مذکور ثبت شد. جهت مقایسه‌ی میانگین مشخصه‌های قطر، ارتفاع و حجم بین درختان نشانه­ گذاری شده و درختان توده‌ی سرپا از آزمون تی مستقل استفاده شد. برای این منظور تعداد 16 قطعه نمونه‌ی دایره­Ø§ÛŒ شکل به مساحت 1000 مترمربع در سطح قطعه ترسیم و در داخل آنها قطر و ارتفاع کلیه درختان ثبت شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان نشانه‌گذاری از نظر تعداد و حجم در هکتار به گونه‌ی ممرز تعلق دارد (2/7 مترمکعب) درحالی­Ú©Ù‡ انجیلی با درصد فراوانی 47% گونه‌ی غالب قطعه بود. این امر نشان می‌دهد که عملیات نشانه‌گذاری در جهت تغییر ترکیب گونه‌ای توده به نفع گونه‌ی انجیلی عمل نموده است. در مقایسه میانگین قطر، ارتفاع و حجم بین درختان نشانه ­Ú¯Ø°Ø§Ø±ÛŒ شده و درختان توده مشخص شد که از نظر قطر و حجم بین درختان نشانه­ گذاری شده و کل درختان توده ‌تفاوت معنی‌داری وجود دارد (در سطح اطمینان 99 درصد). اما از نظر ارتفاع اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. در بررسی الگوی پراکنش درختان نشانه‌گذاری شده، الگوی پراکنش پایه‌های نشانه‌گذاری شده بصورت کپه‌ای به ­Ø¯Ø³Øª آمد. در مجموع می­ØªÙˆØ§Ù† گفت که اجرای عملیات نشانه‌گذاری با استفاده از دستورالعمل‌های اخیر مبنی بر تمرکز نشانه‌گذاری و برداشت بر درختان افتاده و شکسته و پوسیده در درازمدت موجب کاهش مقدار درختان خشکیده یا در حال پوسیدن در بوم‌سامانه جنگل و کاهش توان بوم‌شناختی این بوم‌سامانه می‌شود.
 

ابر کلیدواژگان