کتابداری و اطلاع رسانی

اطلاعات نشریه

صاحب امتیاز: آستان قدس رضوی

سردبير: دکتر محمد حسین دیانی

موضوع :  کتابداری

شاپا: ۱۶۸۰-۹۶۳۷

ايميل:  t_pirahesh@yahoo.com

وبسایت:  lis.aqr-libjournal.ir

تعداد شماره ها: 154

تعداد مقالات: 851

تاریخ به رور رسانی:  1398/12/28

شماره های پيشين نشریه

شماره جاری

رتبه‌بندی کتابخانه‌های عمومی خراسان رضوی مبتنی بر روش تصمیم‌گیری چند شاخصه

محمدجواد هاشم زاده; محمد جعفری; لیلی سیفی

کتابداری و اطلاع رسانی, دوره 22, شماره 4, صفحه 5-23
شناسه ديجيتال (DOI): 10.30481/lis.2019.189717.1589

هدف: پژوهش حاضر به هدف رتبه‌­بندی کتابخانه­‌های عمومی خراسان رضوی با استفاده از شاخص­‌های ارزیابی کتابخانه­‌ها از طریق به‌کارگیری روش­‌های تصمیم­‌گیری چند شاخصه انجام شد. روش پژوهش: پژوهش حاضر به روش پیمایشی - توصیفی انجام‌ گرفته است. جامعه مورد بررسی ۹۸ کتابخانه عمومی شهری تحت پوشش اداره کل کتابخانه‌های عمومی خراسان رضوی است که در قالب سرشماری و نمونه‌­ای 100 نفری از کارکنان و کتابداران شاغل در نهاد کتابخانه‌های عمومی استان به ‌صورت تصادفی انتخاب شدند. جهت گردآوری داده‌ها از سیاهه وارسی و پرسشنامه محقق ساخته استفاده گردید. روایی صوری پرسشنامه با استفاده از نظر اساتید و خبرگان تأیید شد و پایایی درونی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرون باخ و پایایی ثبات ابزار اندازه­‌گیری با روش بازآزمایی اندازه‌­گیری شد و مورد تأیید قرار گرفت. یافته‌ها: بر مبنای نتایج شاخص‌­های نیروی انسانی، دسترسی، خدمات، مقبولیت، فناوری، فضا، تجهیزات و منابع به‌ عنوان مهمترین شاخص‌ها به ترتیب اولویت­‌بندی شدند که کتابخانه‌ شهید باهنر کاخک در ابتدا و کتابخانه‌ شهدای مشهد در انتهای نظام رتبه‌بندی قرار گرفتند. نتایج پژوهش همچنین نشان داد که اکثر کتابخانه‌ها (۷۳ کتابخانه) رتبه کمتری نسبت به درجه نهاد به دست آورده‌­اند. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر در راستای عینی‌سازی و واقع­گرایانه­‌تر نمودن نظام رتبه­بندی کتابخانه­‌های عمومی و درجه‌بندی آن‌ها بر اساس فنون مدیریتی مانند تاپسیس گامی در راستای تحقق اهداف ارزیابی کتابخانه‌ها و رتبه­‌بندی آن‌ها جهت سهولت تصمیم­‌گیری مدیران کتابخانه‌ها برای برنامه­‌ریزی و سایر فعالیت­‌های اداره کتابخانه­‌های عمومی برداشته است.

تأثیر سبک‌های پردازش اطلاعات بر رفتار اطلاع جویی دانشجویان با توجه به نقش میانجی اضطراب و سودمندی ادراک شده

شهناز هادوی; محمدرضا فرهادپور

کتابداری و اطلاع رسانی, دوره 22, شماره 4, صفحه 24-51
شناسه ديجيتال (DOI): 10.30481/lis.2019.202371.1631

هدف:هدف پژوهش بررسی تأثیر سبک‌های پردازش اطلاعات بر رفتار اطلاع‌جویی دانشجویان تحصیلات تکمیلی با نقش میانجی اضطراب و سودمندی اطلاعات بود. روش­ پژوهش: این پژوهش کاربردی با روش پیمایشی- توصیفی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل 9500 دانشجوی تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز بود که با فرمول کوکران 370 نفر به عنوان نمونه به شیوه نسبتی انتخاب گردیدند. جهت گردآوری داده‌ها از پرسشنامه محقق ساخته در طیف پنج درجه­ای لیکرت استفاده شد. روایی ابزار به شیوه صوری و محتوایی و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ در سطح مطلوب (91/0=a) تعیین گردید. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و Amos انجام شد. یافته­‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که بین سبک‌­های پردازش اطلاعات تحلیلی و ادراکی و رهیافتی با رفتار اطلاع‌جویی رابطه معنادار و مثبت وجود دارد. ضمن این که، دو متغیر میانجی سودمندی درک شده اطلاعات و اضطراب بر رابطه بین سبک‌­های پردازش اطلاعات و رفتار اطلاع‌جویی اثرگذار می‌باشند؛ و اثرگذاری اضطراب بیشتر از سودمندی درک شده اطلاعات است. نتیجه­‌گیری: سبک‌­های پردازش اطلاعات به ویژه سبک پردازش اطلاعات تحلیلی با درنظر گرفتن سودمندی درک شده و اضطراب پیش‌­بین مناسب برای رفتار اطلاع­‌جویی می‌­باشد که باید مورد توجه قرار گیرد.

بررسی وضعیت تقریظ های نوشته شده بر کتاب‌های فارسی دفاع مقدس در بازه زمانی سال 1360 تا 1397 در ایران

فاطمه علیزاده بی نظیر; امیر رضا اصنافی; محسن حاجی زین العابدینی

کتابداری و اطلاع رسانی, دوره 22, شماره 4, صفحه 52-74

هدف: پژوهش حاضر، با هدف بررسی تقریظ‌های نوشته شده بر کتاب‌های فارسی دفاع مقدس در بازه زمانی سال۱۳۶۰ تا ۱۳۹۷ در ایران صورت گرفته است. روش/رویکرد پژوهش: پژوهش حاضر، با رویکرد کیفی انجام شده است و تقریظ‌­های مورد نظر به روش تحلیل محتوای ترکیبی بررسی شدند، جامعه آماری در این پژوهش، شامل ۵۷ تقریظ از ۵۵ کتاب فارسی دفاع مقدس است که در بازه زمانی سال۱۳۶۰ تا ۱۳۹۷ مورد تقریظ قرار گرفته اند که از این تعداد ۵۳ تقریظ متعلق به «آیت الله سید علی خامنه‌ای»، ۳ تقریظ متعلق به «سردار قاسم سلیمانی» و ۱ تقریظ متعلق به « محمد رضا سنگری» است. یافته­‌ها: یافته­­­­­­­ها نشان داد که «آیت الله سید علی خامنه‌ای»، با تعداد 53 تقریظ، بر کتاب‌های فارسی دفاع مقدس، دارای بیشترین تقریظ است. سپاسگزاری از خداوند، تقدیر از نویسندگان، توجه به زبان و ادبیات فارسی، ضرورت ترجمه برخی منابع، تأکید بر ساخت فیلم، توجه به نقش زنان در دفاع مقدس و تاریخ سازی از جمله مواردی است که ایشان در تقریظ‌­های خود مورد تأکید قرار داده است. همچنین محتوای تقریظ‌ها شامل ۳ مقوله­ اصلی «بیان عواطف و احساسات»، «اظهارنظر» و «پیشنهاد» است که تجزیه و تحلیل داده‌های توصیفی بر اساس تعداد فراوانی 3 مقوله اصلی، حاکی از آن است که در میان تقریظ­‌های مورد بررسی مقوله­ «بیان عواطف و احساسات» با 100 درصد دارای بیشترین فراوانی و پس از آن «مقوله اظهارنظر» با 86 درصد در رتبه­ بعدی قرار دارد. همچنین مقوله­ پیشنهاد با 20 درصد دارای کمترین فراوانی در تقریظ‌­ها است. بر اساس این نتایج، هدف از نوشتن تقریظ بر کتاب‌های فارسی دفاع مقدس، بیشتر اطلاع‌رسانی مخاطبان جهت مطالعه، ترویج فرهنگ کتابخوانی، نشر و ترویج فرهنگ تحقیق و نویسندگی است. در ضمن بررسی تقریظ‌های مورد نظر نشان از نوعی نگرش با احساس صادقانه از یک سو شگفتی و تحسین و عزت، و از سویی دیگر همراه با غم و اندوه بوده است. نتیجه‌گیری: تقریظ افراد  تأثیرگذار باعث بالا رفتن شمارگان و گسترش و توسعه صنعت چاپ در کشور و همچنین افزایش ساعات مطالعه و توسعه فرهنگ کتابخوانی است.

بررسی درک ناهمخوانی در داستان‌های مصور طنز کودک

سریرا کرامتی یزدی; علی علیزاده; شهلا شریفی; عطیه کامیابی گل

کتابداری و اطلاع رسانی, دوره 22, شماره 4, صفحه 75-100
شناسه ديجيتال (DOI): 10.30481/lis.2019.202459.1632

هدف: هدف از این مطالعه، بررسی درک ناهمخوانی در داستان‌های طنز متحرک و ایستا در کودکان دختر و پسر پیش‌دبستانی است. روش‌شناسی: شرکت‌کننده‌های این تحقیق شامل 100 کودک 4-6 ساله فارسی زبان ایرانی است. در این پژوهش به نمایش یک قسمت از انیمیشن طنز تام و جری و ارائه تصویری شش مرحله‌ای با مفهوم طنز از کتاب قصه‌های من و بابام پرداخته شد. دو پرسش اساسی این پژوهش عبارتند از: 1- کودکان 4-6 ساله چه ناهمخوانی‌هایی را در داستان‌های مصور طنز درک می‌کنند؟ 2-  بر اساس نظریه ناهمخوانی تفاوت جنسیت در کودکان 4-6 ساله چه تفاوتی در درک آن‌ها‌ از طنز ایجاد می‌کند؟ یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان داد که کودکان پیش‌دبستانی مورد بررسی، قادر به تشخیص ناهمخوانی در داستان‌های تصویری (متحرک و ایستا) هستند و همچنین می‌توانند نکات خنده‌دار داستان را از طریق مشاهده تصاویر درک و بیان کنند. آن‌ها می‌توانند از طریق مقایسه تصویر با طرحواره‌هایی که در ذهنشان دارند به درک ناهمخوانی‌های یک تصویر خنده‌دار دست یابند. بر اساس آزمون مربع خی پیرسون مشخص شد، در سنین پیش‌دبستانی، تفاوت معنی‌داری در درک طنز تصویری (متحرک و ایستا) میان دخترها و پسرها وجود ندارد. به نظر می‌رسد که اگر تفاوت قابل ملاحظه‌ای در مقوله درک طنز میان دو جنسیت وجود داشته باشد، بعد از سنین پیش‌دبستانی نمود پیدا خواهد کرد. بر اساس تحلیل داده‌های این پژوهش ناهمخوانی‌هایی که کودکان در انیمیشن و تصویر شش مرحله‌ای درک کردند را به طور کلی در سه دسته ناهمخوانی بین طبیعی و غیرطبیعی؛ معمول در مقابل غیرمعمول؛ و قابل پیش‌بینی در مقابل غیرقابل پیش‌بینی می‌توان طبقه‌بندی کرد. این سه دسته ناهمخوانی، همان تقابل‌های پایه‌ای هستند که راسکین در نظریه انگاره معنایی طنز که نظریه‌ای شناختی درباره طنز است، عنوان کرد. علاوه بر این سه دسته ناهمخوانی، تقابل میان دو موجودیت متفاوت مثل انسان و حیوان نیز، توسط کودکان درک و بیان شده است.

فهرست نویسی اجتماعی آری یا نه؟: یک مرور نظام مند

محمدرضا حسنی; افشین موسوی چلک; هادی شریف مقدم; مریم سلامی

کتابداری و اطلاع رسانی, دوره 22, شماره 4, صفحه 101-118

هدف: هدف از این پژوهش، مروری نظام‌­مند بر پژوهش‌های انجام شده در زمینه ضرورت به کارگیری فهرست­‌نویسی اجتماعی در کتابخانه‌ها و شناسایی خلأهای پژوهشی موجود است. روش/ رویکرد پژوهش: روش پژوهش مرور نظام‌مند و همچنین تحلیل محتواست. بدین منظور پژوهش‌های مرتبط در 4 پایگاه‌ اطلاعاتی در بازه زمانی 2005 تا 2016 مورد جستجو قرار گرفت و پس از 3 مرحله غربالگری تعداد 19 مورد از مرتبط‌‌‌‌ترین آن‌ها انتخاب شدند. سپس اهداف و نتایج پژوهش‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوا در قالب مقولات و خرده مقولات گروه‌­بندی شدند و فراوانی هر کدام به دست آمد. یافته‌ها: در پژوهش‌های مورد بررسی «بررسی همپوشانی و امکان همزیستی برچسب­‌ها و واژگان کنترل ­شده» بیش از سایر اهداف و «امکان‌­سنجی کاربرد برچسب­‌ها در فهرست‌­های کتابخانه‌­ای» کمتر از سایر اهداف، مورد بررسی قرار گرفته است. از نظر روش­شناسی، «تحلیل محتوا» بیش از سایر روش­‌ها و «روش پیمایشی» کمتر از سایر روش‌­ها در پژوهش‌های مورد استفاده قرار گرفته است. بیشترین پیشنهاد مطرح شده نیز «پیشنهاد تلفیق برچسب‌­زنی با واژگان کنترل ­شده» می‌باشد. نتیجه­‌گیری: اگر فهرست­‌نویسی اجتماعی را به مفهوم همزیستی مسالمت‌­آمیز واژگان کنترل ­شده در کنار برچسب­‌های اجتماعی و سایر ابرداده­‌های کاربرساخته مد نظر قرار دهیم عمده پژوهشگران با تحول فهرست­‌نویسی سنتی به فهرست‌­نویسی اجتماعی نظر موافق دارند. اما اگر تصور ما از فهرست‌نویسی اجتماعی جایگزین کردن برچسب­‌های اجتماعی، یادداشت­‌ها و نقطه‌نظرات کاربران با فهرست­‌نویسی سنتی باشد، اغلب پژوهشگران با آن مخالفند.

طراحی مدل ایجاد و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان در رشته‌های علوم انسانی

هدا رومزی; محمد حسین پور; لیلا بهمئی; ماریا نصیری

کتابداری و اطلاع رسانی, دوره 22, شماره 4, صفحه 119-151
شناسه ديجيتال (DOI): 10.30481/lis.2019.186946.1581

هدف: هدف پژوهش حاضر، تعیین چارچوبی برای ایجاد شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه آن‌ها در رشته‌های علوم انسانی است. روشپژوهش‌: در این پژوهش، از نظریه داده ‌بنیاد که شیوه پژوهش کیفی است استفاده شده است. به کمک این شیوه و دسته‌ای از داده‌ها، نظریه‌ تکوین می‌یابد. جامعه آماری شامل متخصصان، صاحب‌نظران و مدیران متخصص در شرکت‌های دانش ‌بنیان مستقر در استان خوزستان است. به منظور جمع‌آوری داده‌ها از16 نفر از افراد فوق، که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند، مصاحبه‌ به عمل آمد. معیار اصلی برای تعیین حجم نمونه، رسیدن به نقطه اشباع نظری بود. یافته‌ها:بر اساس فرایند نظریه داده‌بنیاد، طی مراحل سه‌گانه کدگذاری باز، محوری و انتخابی، 403 کد باز و 289 کد مستخرج نهایی در قالب 79 مفهوم ساخته شد و دسته‌بندی در 6 مقوله اصلی و 30 مقوله فرعی صورت گرفت. نتیجه‌گیری: الگوی به دست ‌آمده از تجزیه و تحلیل یافته‌های پژوهش، در قالب چهار گام ایده اولیه، پژوهش و توسعه، انتقال نتایج پژوهش‌ها و بهره‌وری یافته‌های پژوهشی و شش راهبرد اصلی، شامل مدیریت و سیاست‌گذاری، فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی، بسترها و زیرساخت‌ها، ارتباطات و شبکه‌های علمی، نشر و اشاعه دانش و نوآوری قرار دارد. با ترکیب متغیرها و شش راهبرد اصلی، مدل نهایی مراحل فرایند ایجاد و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان در رشته‌های علوم انسانی شکل گرفته است.

ابر کلیدواژگان